Opinie

De crisisfase is voorbij dus democratiseer coronabeleid

Persconferenties Het kabinet maakt opnieuw coronamaatregelen via tv bekend. Maar dat is abnormaal en riskant voor de verhouding tussen volksvertegenwoordiging en kabinet, zeggen en
Foto Siese Veenstra / ANP

Al bijna twee jaar zitten we in dezelfde film. Nadat de besmettingen en ziekenhuiscijfers oplopen, wordt de druk groot om nieuwe maatregelen te nemen en het kabinet gaat achter de hekken van het Catshuis zitten. In deze besluitvorming worden de adviezen van het Outbreak Management Team (OMT) niet openbaar gemaakt voordat de maatregelen worden afgekondigd, waardoor moeilijk te controleren valt wat de basis is voor de genomen maatregelen. De Tweede Kamer krijgt pas na een halve week de kans om over deze maatregelen te debatteren – en dan zijn de belangrijkste maatregelen al een feit.

Bij de eerste persconferentie van het nieuwe kabinet was die volgorde nog niet veranderd. Deze dinsdag volgt alweer de tweede. Waar bij ‘reguliere’ kwesties de logische controleur van het kabinet, in eerste instantie de Tweede Kamer en op een later moment de Eerste Kamer, wel de mogelijkheid heeft om bij te sturen, wordt die kans het parlement nauwelijks gegund in geval van corona.

Een motie van Tweede Kamerlid Lisa Westerveld (GroenLinks) om éérst de Kamer te informeren, dan het debat te houden en daarna pas een persconferentie te houden werd gesteund door de voltallige oppositie, maar tegengehouden door de coalitiepartijen. Waaruit blijkt dat de regeringspartijen zich wat coronabeleid betreft voegen naar de lijn van het kabinet, van ‘versterkt dualisme’ is geen sprake.

Buitenspel

Niet alleen rondom de coronamaatregelen, maar ook financieel gezien werd de controle door het parlement buitenspel gezet. De Algemene Rekenkamer concludeerde in mei vorig jaar dat „de Tweede Kamer en Eerste Kamer meermaals voor een voldongen feit zijn gesteld” en niet vooraf werden geïnformeerd. De Rekenkamer noemt dat een schending van het budgetrecht van het parlement.

Na de uitbraak van de pandemie waren crisismaatregelen nog goed te verantwoorden, maar we zitten nu in een andere fase. Het kabinet moet zich voor zijn optreden laten controleren door de gekozen volksvertegenwoordiging. Andere maatschappelijke organen en lagere overheden zijn medeverantwoordelijk, zoals bijvoorbeeld ook Eerste Kamerlid Maarten Verkerk (ChristenUnie) opperde in najaar 2021.

Juist vanuit de noodzaak tot het verantwoord democratisch delen van die verantwoordelijkheid concluderen we dat de Tweede Kamer tot nu toe onvoldoende de mogelijkheid heeft gekregen om mee te praten over de langetermijnstrategie. Jan Paternotte, de nieuwe fractievoorzitter van D66, heeft daar lang voor geijverd. Nu zijn partij de nieuwe minister VWS geeft geleverd, is het tijd dat daar werk van wordt gemaakt

Lees ook: Kuipers: risico van versoepelingen is ‘weloverwogen

Deze besluitvormingsprocedure zet uiteindelijk de Nederlandse democratie onder druk. In crisistijd is het logisch dat een regering de touwtjes strakker in handen neemt, maar het parlement dient haar taak nog wel te kunnen uitvoeren. Als de Tweede Kamer zich buitenspel laat zetten, zet dat een gevaarlijk precedent voor de verhouding tussen regering en parlement. Daarom roepen we kabinet-Rutte IV en minister Ernst Kuipers in het bijzonder op: durf het parlement te betrekken en het coronabeleid te democratiseren.