Reportage

Kiev herdenkt Maidan-opstand: ‘We willen Moskou laten zien dat hier niemand in paniek is’

Oekraïne Bij een herdenking van de Maidan-opstand van 2013 en 2014 zien Oekraïners vooral hoe weinig sindsdien is verbeterd. „Ik heb geen zin meer om bang te zijn, deze dreiging leidt alleen maar af van de problemen in ons land.”

Oekraïners zaterdag met een vlag van hun land tijdens een herdenkingsdag in Kiev, bij een herdenkingsmuur voor slachtoffers van de strijd in de Donbas.
Oekraïners zaterdag met een vlag van hun land tijdens een herdenkingsdag in Kiev, bij een herdenkingsmuur voor slachtoffers van de strijd in de Donbas. Foto Sean Gallup/Getty Images

Een kleine optocht met foto’s en vlaggen trekt op zaterdag door het besneeuwde centrum van Kiev: via de Maidan naar het Europa-plein en de naastgelegen Hroesjevski-straat. Midden op de drukke autoweg houdt de groep halt bij een provisorisch gedenkteken, opgetrokken uit stenen en versierd met vlaggen en bloemen. Op een grote foto kijkt een jonge jongen met een zwarte baret onbekommerd in de camera.

Op 22 januari 2014 stierven Serhii Nigojan (20), Myhailo Zjiznevsky (25), en Joeri Verbitsky (50) in deze straat door kogels van de oproerpolitie. Twee maanden eerder was in Kiev de Maidan-opstand uitgebroken tegen de corrupte Oekraïense president Viktor Janoekovitsj, die op het laatste moment een Europees integratieplan onder druk van Moskou omruilde voor pro-Russisch beleid. De opstand mondde uit in een bloedige strijd in de oostelijke Donbas, waar door Rusland aangestuurde separatisten nu al acht jaar strijden met het Oekraïense leger.

„Hier was onze barricade”, zegt de 73-jarige Myhailo Soeproen, die met een kaarsje in de hand achteraan de kleine optocht sjokt. Acht jaar geleden wrikte hij strijdlustig de keien uit de straat om ze uit te delen aan de opstandelingen als munitie tegen de oproerpolitie. Nu maakt hij een sombere en gedesillusioneerde indruk. „Ze waren zo jong, ik wilde ze helpen. We dachten dat we voor eens en altijd konden afrekenen met het verleden”, zegt hij somber terwijl het vlammetje in zijn handen uitdooft in de ijzige wind.

Militaire dreiging

Janoekovitsj vluchtte naar zijn bondgenoot Poetin in Moskou. Vorig jaar besloot de Russische president de militaire dreiging opnieuw op te voeren. Hij stuurde troepen naar de grens en maakte Oekraïne inzet van een machtsspel met de NAVO. Nu kijken Oekraïeners opnieuw lijdzaam toe hoe in hoofdsteden ver weg over hun toekomst en veiligheid wordt beslist. Toch is Soeproen niet bang voor een Russische inval. „Ik heb geen zin meer om bang te zijn, om naar de tv te kijken of over politiek te praten. Deze dreiging leidt alleen maar af van de problemen in ons land.”

Optocht ter herdenking van slachtoffers van de Maidan-opstand, zaterdag in de Oekraïense hoofdstad Kiev. Foto Eva Cukier

De oude man is klaar met oorlog, maar ook met president Volodymyr Zelensky. De voormalig acteur werd in 2019 overweldigend gekozen, maar heeft vanwege zijn innige banden met machtige oligarchen zijn populariteit goeddeels verspeeld. Veel Oekraïeners nemen het Zelensky kwalijk dat hij uitgerekend dit zo precaire moment uitkiest voor een machtsstrijd met zijn voorganger Petro Porosjenko (2014-2019). De oud-president staat sinds vorige week terecht wegens machtsmisbruik in wat sommigen beschouwen als politiek proces. „Politiek is een smerig spel, en toen werd er ook nog een acteur gekozen om het te spelen”, zegt Soeproen. Zelf stemde hij op de nationalistische Svoboda-partij.

Lees ook: Met houten geweren bereiden Oekraïners zich voor op een Russische invasie: ‘Poetin wil ons land verwoesten’

Ook Oksana Stroetinsko (44) trotseert deze zaterdag de kou voor een eerbetoon aan de ‘Hemelse Honderd’, zoals de omgekomen opstandelingen van de Maidan worden genoemd. Diep weggedoken in haar bruine winterjas zingt ze, de hand op het hart, het Oekraïense volkslied. „Aan hen hebben wij onze vrijheid te danken, en aan alle Oekraïners die omkomen in de oorlog tegen Rusland.” De kleine, strenge vrouw aarzelt niet om de wapens op te nemen, zegt ze. „Ik wil niet dat mijn land onder Russische laarzen wordt vermorzeld. Maar mocht het zover komen dan ben ik er klaar voor.” Volgens Stroetinsko is president Zelensky mede-schuldig aan de situatie. „Heeft u militaire insignes op zijn schouders gezien? Hij weet niets van oorlogvoeren en maakt alles kapot wat we hebben opgebouwd. Hij verzwakt ons en dat moedigt de Russische agressie juist aan.”

Toevluchtsoord Wit-Russen

De kleine herdenking telt een flink aantal Wit-Russen. Ze zijn gekomen voor de 25-jarige Myhailo Zjiznevsky, hun landgenoot die hier geraakt werd door een kogel. De meesten van hen zijn gevlucht voor het geweld in eigen land, waar president Loekasjenko in 2020 een opstand neersloeg en sindsdien een door Rusland gestuurd, wankel machtsspel speelt. Ze voelen zich verbonden met de Oekraïners, die eveneens een eigen toekomst willen uitstippelen, los van andermans ideeën over invloedssferen.

Ik wil niet dat mijn land onder Russische laarzen wordt vermorzeld. Maar mocht het zover komen, dan ben ik er klaar voor

Oksana Stroetinsko deelnemer optocht

De twintigjarige Ilja, een magere jongen met een vlassig snorretje, werd tweemaal gearresteerd in Minsk. Vandaag viert hij voor het eerst zijn verjaardag zonder familie, maar met een groepje mede-vluchtelingen. „Het voelt goed hier mijn eer te betuigen aan de opstandelingen van de Maidan. In Wit-Rusland is het niet gelukt de president te verjagen.”

Lees ook: Diplomatie rond Oekraïne is nog niet uitgespeeld

Toch is de opkomst deze zaterdagochtend opvallend laag. De meeste inwoners van de stad laten de orde der dingen deze zaterdag duidelijk niet verstoren door oorlogsdreiging of herinneringen aan het verleden. Ze blijven thuis, drinken koffie in de vele café’s of zijn aan het winkelen. Ook een tweede demonstratie, voor nationale eenheid en tegen Russische agressie, telt deze middag slechts een paar honderd deelnemers: bezorgde burgers, vluchtelingen en politieke splintergroeperingen. Tussen de Sofia-kathedraal en het Sint-Michielsklooster houden ze een meterslange blauwgele baan vast. ‘Glorie aan Oekraïne’ en ‘Poetin is een lul’, schallen hun stemmen tussen de twee heiligdommen, terwijl ze de Oekraïense tweekleur laten wapperen.

„We willen Moskou laten zien dat hier niemand in paniek is”, zegt Ismael Ramazanov, een Krimtataarse activist met ringbaardje en een traditionele Tataars kalpak op zijn hoofd. Zelf werd hij in 2018 door de Russische autoriteiten opgepakt wegens ‘extremisme’ en vluchtte hij naar Kiev. Ramazanov laat zich niet ontmoedigen door de lage opkomst. „De Krim konden we niet redden, maar nu zijn we er klaar voor. Ik zal Oekraïne tot mijn laatste bloeddruppel verdedigen.”

Een vrouw houdt linten in de kleuren van de Oekraïense vlag vast bij een manifestatie op het Sofiaplein in de Oekraïense hoofdstad Kiev op zaterdag. Foto Sean Gallup / Getty