Uitbraak gevangenis IS-leden in Syrië ontketent felle strijd

Syrië De ontploffing van een autobom bij een gevangenis voor IS-strijders in het Syrische Hasakah heeft geleid tot hevige gevechten. „Dit is een buitenkans voor IS.”

Arrestatie van IS-strijders door de SDF op vrijdag, na hun aanval op de Ghwayran-gevangenis in Hasakah.
Arrestatie van IS-strijders door de SDF op vrijdag, na hun aanval op de Ghwayran-gevangenis in Hasakah. Foto SDF/ AP

Een gevangenisuitbraak door Islamitische Staat in het noordoosten van Syrië is ernstig uit de hand gelopen. Rondom een gevangenis in de stad Hasakah vonden de afgelopen dagen heftige gevechten plaats tussen strijders van IS en de overwegend Koerdische groepering SDF. Amerikaanse straaljagers moesten de SDF te hulp schieten, maar de situatie blijft onrustig.

„Dag en nacht horen we schoten en explosies”, vertelt een inwoner van Hasakah zondagmiddag telefonisch. „Straaljagers en helikopters vliegen af en aan, de stad is afgesloten en iedereen zit binnen. We hebben geen idee hoe dit nu verder gaat.”

Het geweld begon toen IS-strijders afgelopen donderdag een autobom lieten ontploffen voor de poorten van de Ghwayran-gevangenis in Hasakah, waar naar schatting 3.500 vermeende IS-leden vastzaten. De explosie werd gevolgd door een gevangenisuitbraak en dagenlange gevechten waarin volgens persbureau AFP tot dusver 77 leden van IS en 39 Koerdische strijders om het leven zijn gekomen.

De SDF zei vrijdag 89 ontsnapte IS-leden te hebben opgepakt en beweerde dat de situatie onder controle was, maar moest later erkennen dat de gevangenisopstand aanhield. IS publiceerde zelfs beelden van gewapende strijders met bivakmutsen die SDF-leden in de gevangenis gegijzeld zouden houden.

Slagkracht van IS

„Dit is een buitenkans voor IS”, stelt Edwin Bakker, hoogleraar terrorismestudies aan de Universiteit Leiden. „Vergeet niet dat IS in 2012 ontstaan is in de Iraakse gevangenissen waarin Al-Qaidaleden vastzaten. Een uitbraak als deze leidt op zichzelf niet tot een wederopstanding, maar is van groot symbolisch belang en laat zien dat IS de nodige slagkracht heeft.”

Dat laatste is welbekend onder de bevolking van Noordoost-Syrië, weet Sasha al-Alou, een Syrische academicus die zelf uit het gebied komt. „De veiligheidssituatie is rampzalig”, aldus Alou. „IS pleegt moordaanslagen en kan ’s nachts vrijuit opereren. Een lokaal gezegde is: de dag is voor de SDF, de nacht voor IS.”

Dag en nacht horen we schoten en explosies

Inwoner van Hasakah

Volgens Human Rights Watch zitten er in totaal zo’n twaalfduizend mannen en jongens vast in SDF-gevangenissen, vaak zonder proces en onder schrijnende omstandigheden. Ook sluit de SDF massaal politieke tegenstanders op, tot woede van de overwegend Arabische bevolking — woede die IS graag uitmelkt.

Lees ook: Jihadgangers terughalen? ‘Het is eng, maar het moet’

De SDF waarschuwt op zijn beurt al jaren dat het de situatie niet meer aankan en buitenlandse overheden hun uitreizigers moeten ophalen. Het gaat om tot wel vierduizend buitenlandse IS-strijders uit meer dan vijftig landen. Onder hen bevinden zich ook zo’n vijftien Nederlandse mannen, aldus de AIVD.

„De gevangenisproblematiek is een tikkende tijdbom, en de tijd tikt in het voordeel van IS”, benadrukt Bakker. Ook hij vindt dat het kabinet moet overwegen om niet alleen vrouwen en kinderen, maar ook mannelijke IS-leden te repatriëren. „Het is veiliger om hen hier te berechten dan dat ze ontsnappen, naar Europa reizen en hier een aanslag plegen.”

In het geval van de vijf vrouwen wier repatriëring eind vorig jaar nog nabij leek, bepaalde de rechter eerder deze maand dat de overheid drie maanden krijgt om dit te overwegen. Bakker vreest dat de overheid de onrust in Hasakah kan aangrijpen om te stellen dat repatriëring nu niet veilig is. „Terwijl deze chaos juist laat zien waarom we nú moeten handelen.”

In het al-Roj-kamp waar de vrouwen vastzitten, is in ieder geval hoopvol gereageerd op de gevangenisuitbraak in Hasakah. „Glorie aan Allah, de aanval op de gevangenis […] is nog steeds bezig”, schrijft iemand in een Telegram-chat van vrouwen in het kamp. „Moge Allah onze broeders en zusters beschermen en bevrijden.”

Vlag en tasjes van opgepakte IS-strijders, na hun arrestatie door de SDF op vrijdag.

Foto SDF / AP