Opinie

Machtsmisbruik ligt nooit aan het slachtoffer, ook niet bij een populaire talentenshow

The Voice

Commentaar

Het ligt in elk geval niet aan de slachtoffers. Het is jammer dat zoiets evidents gezegd moet worden na de veelbesproken uitzending van BOOS donderdag. Maar nodig is het wel na de verklaring van de directeur van Talpa, John de Mol, tevens ‘vader’ van The Voice of Holland. Hij zei dat vrouwen moesten leren sneller bij hem aan de bel te trekken bij seksuele intimidatie: „Vrouwen hebben kennelijk een soort schaamte, ik weet niet wat het is, maar ik wil me er graag in verdiepen.”

Zeven miljoen Nederlanders hebben inmiddels de vrucht van maandenlang onderzoek door journalist Tim Hofman van BOOS bekeken op het internetkanaal YouTube. Vier bekende mannen die werken bij het goed bekeken talentenprogramma The Voice worden er door jonge vrouwen beschuldigd van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Dat gedrag zou zich hebben afgespeeld in de loop van tien jaar en zou variëren van seksueel getinte opmerkingen tot ongepaste avances, aanraking en zelfs aanranding of verkrachting.

Er is aangifte gedaan tegen drie van de mannen en er moet gezegd: het openbaar ministerie heeft nog niemand als verdachte aangemerkt.

Een trial by media is al wel gaande. Grote sponsoren, zoals T-Mobile, Lidl en Renault, trokken zich onmiddellijk terug, de verontwaardigde verklaringen van collega’s, partners en andere belanghebbenden buitelen over elkaar heen.

Daarbij kwam, naast de beschuldigde mannen, ook John de Mol onder vuur te liggen. Hoelang wist hij hoeveel? Ook volgt de vraag: is dit type baas, die donderdag bij BOOS weinig begrip toonde voor de kant van de vrouwen en andere machtelozen, wel geschikt om het tij in zijn grote bedrijf te keren? Want protocollen, vertrouwenspersonen en cursussen zijn er op veel plekken wel maar ze zijn niets waard als ze niet gepaard gaan met een cultuuromslag. En ja, de culturele sector is om allerlei redenen extra gevoelig gebleken voor seksuele misstanden, zeker als er jonge mensen komen auditeren zoals bij The Voice.

Toch bestaan machtsrelaties nu eenmaal, overal. Misbruik maken van een machtspositie is verkeerd en daar gaat het om. Dat misbruik komt voor op universiteiten, in de kunstsector, op het stadhuis, in de kerk en de sport, in ziekenhuizen of op een willekeurig politiebureau. Niet alleen in de talenten-jacht-business. En natuurlijk lang niet door elke man of door elke machthebber.

Maar feit is dat het gebeurt. Voor elke zaak die bekend wordt – en dat is sinds de #MeToo-beweging in een stroomversnelling geraakt – zijn er vele zaken die niet bekend worden. Doordat slachtoffers er niets van durven, of willen, zeggen. Hoe subtieler de opmerkingen, blikken en aanrakingen, hoe moeilijker het ook is om er wat van te zeggen. Om er überhaupt over te beginnen. En al helemaal als je afhankelijk bent van die persoon.

Daarnaast, zo bleek ook weer tijdens BOOS, durven sommige jonge vrouwen geen ‘nee’ te zeggen tegen aanraking door iemand die macht over ze heeft. Doordat ze geen ‘nee’ zeiden, denken ze achteraf dat het gebeurde hun eigen schuld is.

De vraag is dus hoe vrouwen, en andere slachtoffers, tegen fout gedrag beschermd kunnen worden. Achteraf maar ook vooraf. De zwijg-contracten die deelnemers aan The Voice moesten tekenen, helpen niet. Dat er officieel vertrouwenspersonen zijn, zoals tegenwoordig op alle grote werkplekken, is blijkbaar niet genoeg.

Er is meer nodig. Op sociale media gaan nu tegeltjes rond met ‘bescherm uw dochters’ doorgestreept en vervangen door ‘voed uw zoons op’. En daar zit wat in: het is vooral een kwestie van opvoeden, van jongens én mannen – zeker als ze een machtspositie hebben.

Verder hebben vrouwen, maar ook mannen die slachtoffer worden van machtsmisbruik, belangenbehartigers nodig.

Het moet in elke organisatie duidelijk worden gemaakt dat relaties met én seksuele toespelingen of intimidatie aan het adres van ondergeschikten onacceptabel zijn. Dat moeten niet alleen de mensen op machtige posities horen maar juist ook de jonge mensen. Het ís niet normaal dat een oudere collega, chef of ‘coach’ over je uiterlijk begint. Heel persoonlijke appjes aan ondergeschikten buiten werktijd zijn ook niet normaal. In elk bedrijf moet regelmatig duidelijk worden gemaakt welk gedrag normaal wordt gevonden en welk gedrag niet. Iedereen binnen een bedrijf moet ook weten dat elke klacht over grensoverschrijdend gedrag serieus genomen en uitgezocht zal worden, ongeacht de reputatieschade die het bedrijf daardoor misschien oploopt.