Geruchten hingen ‘als slechte parfum in de gangen’ van The Voice

The Voice of Holland Uit de uitzending van BOOS over The Voice of Holland blijkt hoe een talentenshow een voedingsbodem kan zijn voor grensoverschrijdend gedrag. NRC vroeg betrokkenen bij The Voice: wat zeggen de incidenten over de cultuur achter de schermen?

Foto Levin den Boer en Paula van der Meeren

Het gebeurde tijdens de repetities. Een deelneemster uit het Voice-seizoen van 2019 oefende haar optreden in de studio, ze kreeg de opdracht in de lens te kijken. „Stout hoor”, zei de regisseur. „Wat kijk je sexy.”

Het is misschien raar om te zeggen, zegt ze nu, maar de regisseur was „echt een ontzettend aardige man”. Hield ze daarom haar mond? De cameramannen lachten mee, ze waren ook heel erg aardig. „De sfeer was: het was maar een grapje, stel je niet aan. Een grapje betekent niets.” Maar die hand dan, vlak boven haar billen? En die keer dat de regisseur haar hand vastpakte?

Nu denkt ze: betekende het niets? Maar waarom wegen die woorden en aanrakingen een paar jaar later nog zo zwaar?

Donderdag bleek hoe een talentenjacht een voedingsbodem voor seksueel grensoverschrijdend gedrag en machtsmisbruik kan zijn. Meer dan vijftig deelnemers en oud-medewerkers, vooral vrouwen, vertelden aan het programma BOOS (BNNVARA) op YouTube over hoe Voice-medewerkers met hoge posities misbruik van ze maakten. Negentien vrouwen vertelden over bandleider Jeroen Rietbergen. Een vrouw gaf aan verkracht te zijn door Ali B en herinnerde zich in detail hoe de rapper zich in zijn studio aan haar had opgedrongen. Ook Marco Borsato zou aan minderjarige deelnemers hebben gezeten. En er waren vijftien meldingen van seksueel grensoverschrijdend gedrag door een Voice-regisseur, die in de uitzending niet met naam werd genoemd. De man die zei: ‘Wat kijk je sexy’

Lees ook: ‘Voor slachtoffers The Voice was de drempel om wangedrag te melden te hoog’

Programma gaat voor

De meeste van deze verhalen begonnen in de Voice-studio in Hilversum, waar onder het oog van miljoenen kijkers jarenlang tientallen zangcarrières werden gelanceerd. Wat zeggen deze incidenten over de cultuur achter de schermen van The Voice?

Met die vraag benaderde NRC afgelopen dagen zeventig mensen die op allerlei manieren bij The Voice betrokken waren - de meesten vóór de uitzending van BOOS. Niet meer dan veertien wilden er praten – op basis van anonimiteit. De redenen daarvoor verschilden: sommige oud-Voice-medewerkers werken nu voor andere Talpa-programma’s, deelnemers vrezen de mediastorm of de ‘enorme contracten’ die ze tekenden.

Allereerst: in de wereld van Hilversum gaat het eindresultaat, het programma, voor alles. Voor je welzijn, voor je zeggenschap over je carrière, voor wie jij als artiest wilt zijn. Bij elk programma met „normale Nederlanders” wordt „op een bepaalde manier gebruik” van mensen gemaakt, zegt een oud-Voice-medewerker („Geen naam, ik werk nog steeds voor Talpa”). Maar op de set van The Voice speelt nog een andere afhankelijkheidsrelatie: de kandidaten dromen van een carrière als zanger. Platendeals, videoclips, optredens, een publiek. Ze worden daarbij geholpen door mensen die de weg in de mediawereld kennen, mensen die het al lang hebben gemaakt; de televisiemakers die een podium voor ze creëren, de ‘coaches’ die ze van advies voorzien.

Je voelt je een heel kwetsbaar pionnetje op een bordspel als je meedoet aan The Voice

Deelnemer The Voice

Veel Voice-deelnemers zijn tot hun eerste optreden in het programma nooit op televisie geweest. „Ik voelde me als Alice in Wonderland. Alles was nieuw”, zegt een vrouw die minderjarig was toen ze meedeed. Ze kende talentenjachten alleen van televisie. „En opeens was ik er zelf onderdeel van. Je leeft je droom.” Met de redactie voerde ze meteen persoonlijke gesprekken. Voor het programma. Want nog voor een deelnemer op televisie is, wordt nagedacht over hun verhaal. Wat is hun gezinssituatie, hebben ze broers en zusjes? Verloor iemand onlangs een geliefde? Deelnemers wordt gevraagd of ze daarover op televisie kunnen vertellen. „Soms is daar druk voor nodig”, zegt een oud-redacteur. „We drongen wel een beetje aan.” Het wekt sympathie van de kijker als je dit vertelt, probeert de redactie dan. En hebben deelnemers soms bekende vrienden? Kunnen ze die meenemen naar de opname? „Al is het maar iemand die ooit in GTST speelde.”

„Je voelt je een heel kwetsbaar pionnetje op een bordspel”, zegt een andere oud-deelnemer. Ook op het podium wordt het imago van deelnemers grotendeels door het programma voor hen bepaald. Stylisten doen kledingvoorstellen (deelnemers mogen zeggen op welke artiest ze willen lijken), de redactie bepaalt wat er op het podium gaat gebeuren, productie en coaches gaan over de liedjes. Niet iedereen kan Adele zingen, wordt gezegd. En als een deelnemer kleding niet mooi vindt, zegt de productie soms: doe toch maar even aan. Hun carrière na The Voice ligt dan ook al grotendeels vast. Daarvoor hebben deelnemers al aan het begin van het programma getekend, bij platenmaatschappij 8Ball, mede opgericht door John de Mol. Voor de duur van ten minste anderhalf jaar of de eerste drie singles die ze na het programma uitbrengen.

De invloed van de redactie werd op allerlei manieren gevoeld. „Het programma hangt van afhankelijkheid aan elkaar”, zegt een oud-medewerker. „Wie wil winnen moet kunnen zingen, maar heeft ook een gunfactor nodig.” Een oud-medewerker zegt: „Mensen die in de smaak vielen, kregen ook betere begeleiding, zo ging het gewoon.” De vrouw die minderjarig was toen ze meedeed aan The Voice: „Ik belde mijn moeder huilend op. Ik moest iets dragen wat ik niet aan wilde. Maar hoe ging ik dat brengen? Het voelt alsof alles wat je doet invloed op jouw positie in het programma kan hebben.”

Lees ook deze analyse: BOOS-uitzending laat de machtswisseling in medialand zien

Héél snel succes creëren

Hoe verder het seizoen vordert, hoe langer de opnamedagen duren. Een seizoen duurt ongeveer twintig weken. Rondom de liveshows, het laatste onderdeel van The Voice, maken deelnemers soms dagen van vijftien uur. „Je raakt verwijderd van de echte wereld, van de mensen om je heen”, zegt de deelneemster uit 2019. Voor vrienden is geen tijd meer, ze leren wel steeds meer mensen bij het programma kennen. Andere deelnemers, medewerkers. Tijdens dagen vol kleding passen, repeteren, opnames. Onderdeel uitmaken van The Voice, zeggen kandidaten en oud-medewerkers nog steeds, was ook héél erg leuk. „Alsof je eventjes in een videoclip leeft”, zegt een oud-medewerker. „Alles is gericht op héél snel succes creëren. En zo voelt het ook. Dit is je kans.” Maar geruchten over misbruik, zegt een deelnemer uit 2016, „hingen bij The Voice als slechte parfum in de gangen.”

‘Later vroeg hij om foto’s’

Jeroen [Rietbergen] vroeg om mijn nummer, zei een vrouw in BOOS. „Eerst appte hij gewoon zakelijk over het programma. Later vroeg hij om foto’s. Hij zei: ‘Ik ben in dit hotel, kom je langs.’”

Een andere vrouw werd gebeld door Ali B nadat ze was afgevallen in het programma, vertelde ze in BOOS. Hij zei dat hij het jammer vond dat ze eruit lag, dat ze nog eens samen de studio in moesten. Later krijgt ze nog eens een bericht. Is ze thuis? „Dat vond ik wel een beetje apart, maar ik dacht: prima. En toen was hij daar ineens. (…) En toen opeens in een split second zei hij: ‘Ik heb zin om je te neuken.”

Waarom kwamen de verhalen niet eerder naar buiten? Omdat ze bang waren, zeggen de vrouwen, zichzelf de schuld gaven, omdat ze lang dachten dat het normaal was. Ze wist na die nacht met Ali B dat er meer vrouwen waren zoals zij, vertelde de vrouw in BOOS. „Dat heeft hij mij toen verteld, dat hij dat vaker deed”, zei ze. „Maar ik heb die meisjes nooit gevonden en in je eentje tegen iemand die zoveel geld heeft, zoveel macht heeft, aangifte te gaan doen en verder geen bewijs te hebben van wat er is gebeurd… dat is een hele grote stap.” Veel deelnemers hadden bovendien hun handtekening onder een zwijgcontract gezet. Daarin staat dat ze een boete riskeren als ze met anderen praten over wat er bij het programma gebeurde. In een contract uit 2011 staat een „direct opeisbare boete” van 25.000 euro op het naar buiten brengen wat „tot zijn/haar kennis is gekomen” gedurende de deelname. Dat contract is in handen van NRC.

Lees ook dit profiel: ‘Modelburger’ Ali B valt van voetstuk na uitzending BOOS

‘Aan de bel trekken’

John de Mol zei tegen BOOS dat er bij The Voice „alle mogelijkheden” waren om „aan de bel te trekken” en constateerde dat „al die loketten en maatregelen niet het gewenste effect hebben gehad”. Bij de deelnemers waren altijd ‘kandidatenbegeleiders’, zei hij, „overwegend vrouwen”.

Ja, begeleiding was onderdeel van mijn takenpakket, zeggen twee oud-Voice-medewerkers tegen NRC. Ze waren intensief bij de kandidaten betrokken. Maar: in de hiërarchie „bungelde ik onderaan”, zegt een van hen. Ook de ander werkte relatief kort bij het programma. De regisseur, Jeroen Rietbergen en Ali B waren er al jaren langer. „Ik mocht niet eens met de coaches praten”, zegt één van de begeleiders. Ze herkenden beiden de ongepaste opmerkingen. Een: „Ik wist niet dat het óók tegen kandidaten werd gezegd.” De ander: „Ik voelde me ook niet op mijn gemak als er iets geks werd gezegd tegen een vrouwelijke kandidaat of medewerker.” Ze zeggen dat het seksueel misbruik zich buiten hun zicht afspeelde.

„Je kunt zeggen: waarom trek je nu pas je bek open”, zegt de deelnemer uit 2016. „Maar nu worden opmerkingen eindelijk niet meer afgedaan als een onschuldig grapje. Ik ben niet alleen. Heel veel vrouwen zijn de dupe geweest.”