Necrologie

Elza Soares: de sambakoningin die voor tien leefde

Elza Soares 1930-2022 Zangeres Het leven van de Braziliaanse sambazangeres Elza Soares was turbulent: al op haar 21ste was ze een weduwe met vijf kinderen. Pas daarna bouwde ze een carrière als zangeres en groeide uit tot een popster die tot haar dood relevant zou blijven.

Elza Soares in 2020 in Rio de Janeiro, Brazilië.
Elza Soares in 2020 in Rio de Janeiro, Brazilië. Foto Mauro Pimentel/AFP

Er waren talloze redenen om te twijfelen aan de sterfelijkheid van Elza Soares, de koningin van de samba. Ze leidde een turbulent leven, verloor veel geliefden om haar heen, maar bleef zelf altijd fier overeind terwijl haar leven zich decennia lang afspeelde in de spotlights als een Braziliaanse real life soap. Tot haar dood was ze relevant, productief en fascinerend. Donderdag overleed ze in Rio de Janeiro op 91-jarige leeftijd.

Wie haar in 2016 in het Utrechtse TivoliVredenburg op een hoge troon zag zitten tijdens festival Le Guess Who? kon denken dat het pure kitsch was. Maar Elza Soares zat daar niet alleen omdat ze nou eenmaal de koningin van de samba was. Ze zat daar ook omdat ze zelfs die titel al was ontgroeid. Haar album A mulher do fim do mundo was een van de meest opwindende platen van dat jaar, vol experimentele elektropunk, afrobeat en haar kenmerkende rauwe teksten.

Het optreden van Elza Soares op Le Guess Who 2016

Uitgehuwelijkt

Ze werd op 23 juni 1930 geboren als Elza da Conceição Soares in een favela van Rio de Janeiro. Zelf sprak ze van een gelukkige jeugd, maar dat zegt meer over haar optimisme dan over de realiteit. Soares werd op haar twaalfde uitgehuwelijkt door haar vader. Haar eerste kind kreeg ze een jaar later. Op haar eenentwintigste was ze een weduwe met vijf kinderen. Twee van haar kinderen zouden jong sterven.

Lees ook: De feniks zingt om niet te sterven

Straatarm als ze was, deed ze in 1953 mee aan talentenshow op de radio om geld te verdienen voor medicijnen voor haar zoon. De presentator lachte haar uit om haar gescheurde kleren. Ze won. Pas later kreeg ze een platencontract en groeide ze uit tot een popster, bekend om haar raspende stem en jazzy samba. Tijdens het WK voetbal in 1962 in Chili ontmoette ze niet alleen haar stem-verwant Louis Armstrong, die van haar onder de indruk was, maar ook voetballer Manuel ‘Garrincha’ dos Santos, die met Pelé kon wedijveren om talent en populariteit.

Zangeres Elza Soares in Rome, 1970. Foto AP/Gianni Foggia

Hun turbulente relatie werd getekend door Garrincha’s alcoholverslaving. Hij sloeg haar en veroorzaakte een auto-ongeluk waarbij Soares’ moeder omkwam. Hun zoon zou op negenjarige leeftijd omkomen bij een ander auto-ongeluk. In de media werd Soares afgeschilderd als verstoorder van Garrincha’s geluk. Ondertussen uitte ze in protestliederen kritiek op het dictatoriale regime. Zij en Garrincha ontvluchtten het land naar Italië na een inval in haar huis. Pas veel later keerde ze terug.

Vernieuwer

Ook in het nieuwe millennium zou Soares altijd rauw realistische nummers blijven maken, over prostituees en transseksuelen, en over discriminatie en racisme in Brazilië. Tot het laatst toe presenteerde ze zich uitgesproken seksueel, ravissant opgemaakt, vaak getooid met paars haar. De laatste jaren was ze ook zeer populair binnen de lhbtq-gemeenschap van Brazilië.

Terwijl in samba vaak een sterk gevoel van traditie heerst, werkte zij samen met rappers en producers van elektronische muziek. Ze vernieuwde het genre constant. Voor haar eigen lichaam, dat voor tien heeft geleefd, gold dat niet. Dat hield ze graag zo jong mogelijk door vele ingrepen van plastische chirurgie.

Mulher do fim do mundo: