Opinie

Een ‘massacomplot’ in de Zwitserse bergen

Marietje Schaake

Deze week zou de 31ste editie van het World Economic Forum in Davos plaatsvinden. Ik heb getwijfeld of ik er iets over zou schrijven, want tegenwoordig werken WEF en The Great Reset, een boektitel van oprichter Klaus Schwab, als een rode lap op een stier. Hordes mensen hebben zich via de online geruchtenmachine laten overtuigen dat de titel eigenlijk een directief is, en dat er een agenda achter zit waarvan íédereen – van Mark Rutte tot Meta-topvrouw Sheryl Sandberg, van Greta Thunberg tot Donald Trump – in de ban is geraakt. Alsof vanaf een podium met een fluitsignaal richting wordt gegeven, en leiders van politiek, industrie en maatschappelijk middenveld gedwee dezelfde kant op marcheren.

Iedereen die wel eens met vijf mensen een vakantie heeft gepland of met dertig mensen over een akkoord heeft onderhandeld, weet hoe moeilijk het is tot een compromis te komen. Wie ooit met duizenden anderen deelnam aan het WEF, weet dat er niet eens pogingen worden gedaan tot eensgezindheid te komen. Het succes van de organisatie schuilt namelijk precies in dat gebrek aan een agenda. Ja, oké dan, prioriteit is de grotere glorie van het WEF zelf.

Deelnemers bepalen hoe zij dit dure podium willen gebruiken. Jack Ma, oprichter van het Chinese Alibaba, filosofeerde in 2018 dat de sleutel tot succes een hoog ‘LQ’ was, „het IQ van liefde”. En opiniemaker Rutger Bregman zei een jaar later, in een panel waarvan de beelden de wereld overgingen: „We moeten over belastingen praten. Belastingen, belastingen, belastingen, de rest is bullshit.” Soms knettert het even, zoals toen Marc Benioff, baas van softwareconcern Salesforce, uithaalde naar de cultuur in Silicon Valley: „Wat is echt belangrijk, vertrouwen of groei? Want als er iets belangrijker is dan vertrouwen, heb je een probleem.” De baas van Uber naast hem lachte besmuikt, maar reageerde niet.

Vaak worden op het WEF zorgvuldig geschreven speeches en talking points in plenaire bijeenkomsten gedeeld, waarna deelnemers elkaar ’s avonds kunnen treffen op gesponsorde recepties. Kaviaar en champagne op rekening van de Russische oligarch Oleg Deripaska of een biertje op de België-receptie? Wereldleiders vliegen met privéjets in en slapen in suites van duizenden euro’s per nacht, waar vanaf het podium doodleuk zorgen over ongelijkheid worden gedeeld. Een Noorse ondernemer vertelde in een interview dat zij extra alert was op haar kledingkeuze om niet voor een van de vele prostituees te worden aangezien. De Canadese premier Justin Trudeau uitgezonderd, spreken weinig leiders zich uit over het gebrek aan vrouwen in topfuncties. En toen Klaus Schwab Donald Trump in 2018 introduceerde, sprak hij tegenover de toenmalige Amerikaanse president de woorden: „Ik ben me ervan bewust dat uw leiderschap zorgt voor misverstanden en bevooroordeelde interpretaties.” Uit de zaal klonken vage protestgeluiden, die ik overigens niet hoorde toen mensenrechtenschenders als Vladimir Poetin of de Egyptische president Sisi achter de microfoon plaatsnamen. Hoe waardenvrijer, hoe beter voor meneer Schwab.

Ook de vorige editie van het WEF vond online plaats vanwege de pandemie. Zelfs fervente Davos-gangers vragen zich inmiddels af of mensen ooit weer zo gek zullen zijn over de vastgevroren sneeuw van meeting naar meeting te schuifelen. Voor de organisatie is de fysieke bijeenkomst, met volgend jaar ongetwijfeld weer ronkende thema’s als ‘Momentum voor Verandering’ of ‘De Vijfde Industriële Revolutie’, in elk geval een cashcow. De aanhangers van samenzweringstheorieën maken het World Economic Forum een stuk belangrijker dan het is.

Marietje Schaake schrijft om de week op deze plek een column over technologie, beleid en economie.