Analyse

BOOS-uitzending laat de machtswisseling in medialand zien

The Voice De oude mediamacht, belichaamd door John de Mol, stuitte deze week op de nieuwe macht. Transparantie en ethiek lijken het te winnen van machismo en ronkende glamour.

De BOOS-uitzending werd een kijkcijferhit – op YouTube.
De BOOS-uitzending werd een kijkcijferhit – op YouTube. Foto Koen van Weel/ANP

De klok sloeg nog geen negen uur donderdagavond en het aantal kijkers naar BOOS (BNNVARA) op YouTube bedroeg opgeteld al 4 miljoen. Dubbel zoveel als het gemiddelde van The Voice of Holland (RTL). Een half etmaal na verschijning overtrof het kijkcijfer van BOOS dat van de undercover-uitzending van Peter R. de Vries met crimineel Joran van der Sloot, begin februari 2008.

Het was niet de enige media-historische vergelijking die zich opdrong deze week. Na een publicitaire vlucht naar voren van omroep RTL ontstond een sfeer van verwachting die deed denken aan de oplopende koorts tijdens een eindtoernooi voetbal van het Nederlands elftal. Dit was het grootste Nederlandse televisiedrama sinds de jaren zestig, wist AD-columnist Angela de Jong in de uren vóór de uitzending al. Ze verwees naar de consternatie destijds veroorzaakt door de eerste keer bloot op de Nederlandse tv. Ook de ochtend na de uitzending, op de Nederlandse ontbijt-tv, waren de superlatieven nog niet opgesoupeerd. „Een schokgolf dendert door het land”, aldus WNL.

En ja, alle kanttekeningen die je tevoren kon plaatsen bij de hijgerige sfeer rond de uitzending, konden al na de eerste minuten YouTube-televisie van tafel. Een barrage aan getuigenissen kwam voorbij, van jonge vrouwen en hun ervaringen tijdens deelname aan de grootste talentenjacht van het land.

Negentien vrouwen getuigden over bandleider Rietbergen, vijftien over een anoniem gehouden regisseur van het programma. Een vrouw vertelde verkracht te zijn door Ali B en deelde in detail hoe de rapper zich in zijn studio aan haar had opgedrongen. En dan waren er de verhalen die al her en der rondgingen over Marco Borsato, die zijn handen „langdurig en herhaaldelijk” zou hebben laten rusten op de billen en heupen van kandidaten van The Voice en The Voice Kids, soms dertien of veertien jaar jong.

Het drama raakt aan de reputatie van grote tv-persoonlijkheden, met wie generaties Nederlanders zijn opgegroeid. Media-icoon Linda (57) en mediatycoon John de Mol (66) die twee decennia na de wederopbouw een glossy wereld van luxe en succes voorspiegelden. Marco Borsato (55), die honderdduizenden Nederlanders van de generatie na hen romantiek en zingeving schonk op massaal bezochte concerten. En rapper/ondernemer Ali B (40), die na de aanslagen op Fortuyn en Van Gogh uitgroeide tot een baken van positiviteit en verbinding.

Lees ook de tv-recensie: John de Mol heeft gewoon geen idee

Machtswissel

Wat zich voor de ogen van vele miljoenen Nederlanders voltrok, was niet minder dan een wisseling van de macht in medialand. Een professioneel-slordig bebaarde programmamaker met een oorringetje in en een Nirvana-shirt aan confronteerde de zongebruinde, door veertig jaar succes gelouterde mediatycoon. Bij momenten zocht John de Mol toenadering tot Tim Hofman – „Dit zul jij wel herkennen” – maar helemaal one of the boys werd De Mol niet met Hofman.

Alleen al in de enscenering werd het contrast tussen beiden zichtbaar. De man van glitter, glamour en volgepakte televisiestudio’s nam plaats in het halfduister van de studio van een jongerenprogramma – de sfeer benaderde die van een studentensoos. John de Mol, man van totale beheersing tegenover Tim Hofman, die feilloos door die beheersing heen prikte. Hofmans interview was een toonbeeld van het soort transparantie dat de oude mediawereld zo schuwt: integraal, zelfs inclusief een hakkelende presentator die even in zijn blaadje moest kijken om te zien wat hij ook alweer wilde vragen.

Zoals ze in het Wilde Westen zeggen: There’s a new sheriff in town. Een sheriff die vastberaden lijkt geen man meer te laten wegkomen met media-machismo. Machismo dat jonge vrouwen met showbizz-dromen de facto vogelvrij verklaart.

Lees ook dit profiel van Ali B: ‘Modelburger’ Ali B valt van voetstuk na uitzending BOOS

‘Het ligt niet aan de vrouwen’

Het talentenjachtseizoen is voorlopig opgeschort en ook De Mol zelf ziet in dat een terugkeer op de zender van zijn meest-verkochte geesteskind voorlopig niet aan de orde is. De ochtend na de uitzending richtte een groep vrouwen, werkzaam bij Talpa, zich in een advertentie in het Algemeen Dagblad direct tot hun baas: „Beste John, het ligt niet aan de vrouwen. Groet, de vrouwen uit je bedrijf.” Ze reageerden op De Mols uitspraak in gesprek met Hofman, dat vooral de belaagde vrouwen zélf nu eens aan de bel moesten trekken – anders zou er niets aan misbruik te doen zijn. Schaarse bijval voor De Mol na de uitzending kwam van oud-50Plus-voorman Henk Krol. Hij complimenteerde De Mol via Twitter met zijn reactie, „die op mij uiterst integer overkwam”.

Samengevat: de BOOS-uitzending heeft het internationale #MeToo-debat een kleine vijf jaar na dato naar Hilversum gebracht. Staatssecretaris Gunay Uslu (Cultuur en Media, D66) gaat met omroepen in gesprek en liet meteen al duidelijk blijken het weerwoord van De Mol niet te waarderen.

Het is mij duidelijk geworden dat vrouwen zich niet zullen melden als de cultuur in een bedrijf niet als veilig genoeg wordt ervaren

Deze vrijdagmiddag liet John de Mol weten zich „rot te zijn geschrokken” van de reacties op zijn interview bij BOOS. Na veel luisteren zegt hij nu te begrijpen dat hij, „volledig onbedoeld”, de indruk heeft gewekt de schuld bij vrouwen te leggen. „Het is mij duidelijk geworden dat vrouwen zich niet zullen melden als de cultuur in een bedrijf niet als veilig genoeg wordt ervaren.”

Omroepen staan voor de taak de nieuwe mediacultuur waar Hofman de exponent van is, ruim baan te geven, als ze nieuwe generaties mediagebruikers aan zich willen binden. Een mediacultuur waarin transparantie en ethiek hoger worden aangeslagen dan betovering en sterrendom. Waarin een livestream ergens in een hoekje van het internet het kan winnen van een miljoenenpubliek dat zich op zaterdagavond vanaf de bank lineair vergaapt aan de schone schijn van anderen.

Tijden veranderen, en met de tijden ook de machthebbers. Ook in medialand. Aan Hofman en de zijnen de taak de valkuilen van het patriarchaat vóór hen te vermijden.

Lees ook de analyse: ‘Voor slachtoffers The Voice was de drempel om wangedrag te melden te hoog’