Opinie

Rekenkamer interpreteert terugloop gruttostand verkeerd

Natuurbeheer Het beeld dat de Algemene Rekenkamer geeft van de besteding van geld voor behoud van de grutto klopt niet. Kunnen we dit orgaan nog vertrouwen, vraagt .
Grutto's in polder Arkemheen bij Nijkerk. Foto Sijmen Hendriks
Grutto's in polder Arkemheen bij Nijkerk. Foto Sijmen Hendriks

We weten het al jaren: de grutto heeft het moeilijk. Als je begaan bent met weidevogels, zie je uit naar een rapport hierover van de Algemene Rekenkamer. Het rapport Waar is de grutto? biedt echter geen nieuwe informatie, wel spreekt het de lezer – wellicht de minister – aan met korte zinnetjes, slogans en een verbeten ontwijken van nuance. Hapklaar voor de media, zinloos voor het beleid.

De analyse betreft de relatie tussen het geld dat aan gruttobeheer wordt uitgegeven en de ontwikkeling van de gruttopopulatie. Wil je weten of de inspanningen effect hebben? Niet al te moeilijk. Pak een kaart met het gruttobeheer plus informatie over de grutto’s. Streep in gedachten alle maatregelen (ongemaaid kruidenrijk gras, vernatten) weg, bedenk welke kuikens dat niet overleven en je hebt een beeld.

De Algemene Rekenkamer kijkt niet naar het effect van de subsidies, maar naar de totale ontwikkeling van de gruttopopulatie ten gevolge van alle factoren (zoals intensivering van de landbouw, maar ook wegenbouw, nieuwbouwwijken, toename van het aantal vossen en marters, het weer). Bovendien worden gebieden die uitgesloten zijn van subsidies meegewogen. Deze aanpak kan geen inhoudelijke informatie opleveren.

Achteruitgang neemt af

In een grafiek in het rapport zien we dat vanaf het moment dat in 2016 het agrarisch natuur- en landschapsbeheer inging, de achteruitgang afneemt. Natuurlijk kun je geen oorzakelijk verband uit zo’n grafiek destilleren, maar de gelijktijdigheid kan een vingerwijzing richting een positief effect zijn. De Algemene Rekenkamer signaleert het niet. Ze tellen de achteruitgang van de zestien voorgaande jaren mee, en vertellen wat we allemaal weten, dat de gruttostand met 60 procent is afgenomen. Opmerkelijk gebruik van de cijfers, gericht op een maximale slogan, de prijs: verlies van informatie.

Essentieel in de maatregelen voor de grutto is dat die worden genomen daar waar de gruttodichtheden hoog zijn. De Algemene Rekenkamer doet alsof ze dat niet weet en legt de kaart van het gruttobeheer op een kaart waar ook gebieden op staan waar geen of nauwelijks grutto’s broeden en meldt: „In 85 procent van die gebieden ligt geen beheer.” Klopt. In gebieden met weinig of geen grutto’s, zoals op droge zandgronden, is, goddank, geen gruttobeheer.

Lees ook: Veel meer geld, en toch zijn er minder weidevogels

Dan ‘ontdekt’ de Rekenkamer dat de minister niet weet hoe het geld precies is uitgegeven. Klopt ook. Werd vroeger het geld goed gedocumenteerd gespendeerd zonder deskundige sturing, nu ligt de verantwoordelijkheid bij lokale weidevogeldeskundigen. Zij sturen met kennis van zaken, leggen verantwoording af aan de provincie en worden gecontroleerd door de NVWA. Een zegen.

Navolgen van de suggesties van de Algemene Rekenkamer zou pas leiden tot verspilling

De Algemene Rekenkamer heeft nog een opmerking: de boeren gebruiken de meest effectieve maatregel, het onder water zetten van hun land, weinig. De minst effectieve maatregel, het beschermen van nesten bij maaien en weiden wordt het meest gebruikt. Ja, dat haal je de koekoek! Uiteraard is legselbeheer, dat weinig kost, in oppervlak groot. Belangrijk is het graslandbeheer, vochtige, kruidenrijke graslanden en graslanden die rust houden totdat de kuikens vliegvlug zijn.

In het collectief waarbij ik ben betrokken, gaat amper 1 procent van het budget naar nestbescherming. 99 procent van het geld wordt besteed aan, jawel, plasdras (onder water zetten van grasland) en kuikenlandbeheer. De kritiek getuigt weer van een curieus gebrek aan kennis. De minister heeft hier weinig aan – zoals ook blijkt uit de reactie van het ministerie.

Als dit stuk geschreven zou zijn door een Geen-Stijl-kroegpoliticus die een einde wil maken aan agrarisch natuurbeheer, zou ik begrijpen hoe zoiets ontstaat.

In de prullenbak

Maar geen zorgen, het komt wel goed. De impliciete suggesties voor beleid gaan in alle bestuurslagen met een hoofdschuddend lachje in de prullenbak. Het rapport kan wellicht nog gebruikt worden om meer geld voor de grutto te bepleiten – in combinatie met maatregelen voor reductie van stikstof, CO2 en bodemdaling, is de kans op succes groter dan ooit.

Het ministerie reageert, terecht, kritisch op het rapport. De Algemene Rekenkamer reageert daar weer op met de slotzin: „Niemand is gebaat bij ondoelmatige of niet doelgerichte inzet van belastinggeld.” Een waarheid als een koe, maar hier een zware verdachtmaking die niet wordt onderbouwd door het wanbegrip dat we lezen. Navolgen van de suggesties van de Algemene Rekenkamer zou pas leiden tot verspilling.

Resteert één vraag: wat bezielt de Algemene Rekenkamer? Kunnen we erop vertrouwen dat de Algemene Rekenkamer met kennis van zaken nuchter en genuanceerd de relevante feiten ordent en een bruikbaar advies geeft? Mijn vertrouwen is aan herstelwerk toe.