Recensie

Recensie Boeken

Je zou Atticus Lish een strengere redacteur toewensen. Misschien zijn eigen vader?

Atticus Lish Zijn tweede roman is het verhaal van een zoon met een aftakelende moeder en een schoft van een vader.

Foto Laurent Hamels
Foto Laurent Hamels

Als er bij Gloria, de alleenstaande moeder van Corey Goltz, de degeneratieve spierziekte ALS wordt vastgesteld, is hij pas vijftien maar vastbesloten zijn moeder zoveel mogelijk te helpen. Dat voornemen wordt ernstig gehinderd als, na jaren van afwezigheid, zijn vader ineens opduikt en zeer nadrukkelijk een plek in het huis opeist zonder Coreys zorgzaamheid te delen.

Integendeel: Leonard is een monster van een man, een archetypische uitvreter, met duistere pretenties als wetenschapper, die nu een nachtelijk baantje heeft bij de campus-politie van het MIT, het Massachusetts Institute of Technology. Hij pest zijn biologische zoon, kleineert en provoceert hem en laat hem vooral niet vergeten dat hij een ‘ongelukje’ was. Hij neemt zijn slaapplaats in op de futon in de huiskamer wanneer hem dat goeddunkt, en verdwijnt soms weer dagen, met medeneming van de auto die voor Gloria essentieel is in de laatste fase van haar ziekte waarin ze nog een baan kan onderhouden. Mede als reactie op zijn vaders gedrag slaat de haat bij Corey door naar agressie; hij lokt ruzies uit met wie maar op zijn pad komt en gaat de agressie kanaliseren in vechtsporten. Hij verlaat school, vindt een veelheid aan baantjes, onder andere in de bouw, zolang die maar niets met zijn vader van doen hebben.

Als Leonard dan ook nog zijn moeder fysiek mishandelt komt het tot een woedende confrontatie. ‘De enige reden dat ik je nu niet meteen afmaak is omdat ik naar huis moet en voor haar moet zorgen. Maar ik ben nog niet klaar met je. Als ik je nog één keer zie? Dan schop ik je helemaal verrot. Lafbek. Smerige vuile laffe pestlijer.’ (Spoiler: dit gaat nog lang door.)

Aandoenlijke relatie

Atticus Lish (1972) – hij won de PEN/Faulkner Award met zijn debuut uit 2015, Preparation for the Next Life (Ter voorbereiding op het volgende leven) – schrijft in zijn tweede roman uitermate krachtig proza, en vooral de zorgzame verhouding van de zoon met de aftakelende moeder, met de aanwezigheid van de vader als donderwolk boven die aandoenlijke relatie, maakt het boek bijzonder. De oorlog uit de titel van dit boek leidt tot passages die je lang bijblijven. Maar de roman lijdt nogal aan een rammelende opbouw, die misschien mede verklaard kan worden uit het feit dat Lish er in verschillende fases aan begon, schrapte, herpakte. Er is een breuk die ergens halverwege inzet, die maakt dat de focus langzaam uit zicht raakt, waarna een schrijnende coming of age roman geleidelijk evolueert tot een wat onbevredigende whodunnit na een spectaculaire moordaanslag. Ook kan men zich afvragen waarom een pagina’s lange klinische beschrijving van de symptomen en ontwikkeling van ALS in een roman thuishoren, zoals ook de lezer misschien minder wil weten over kooivechten, de topografie van Boston, synthetische en andere drugs (een hele boodschappenlijst!) en de details van huizenbouw. Het boek had aan kracht gewonnen als de bijfiguren wat organischer en minder prominent in de vertelling waren gebruikt, ten faveure van die grimmige oorlog tussen Corey en zijn vader.

Je zou Atticus Lish misschien een wat strengere redacteur toewensen, een die bijvoorbeeld grootheden als Richard Ford en Raymond Carver in die functie bijstond. Ik bedoel iemand als Gordon, eh… Lish. Inderdaad, de vader van de auteur van dit boek. Atticus laat in interviews weinig twijfel bestaan over de getroebleerde verhouding tot zijn vader, van wie hij lange tijd vervreemd was, en over de fantasieën die hij had over het geweld dat hij hem zou aandoen. Ik weet het, dit soort buitenliteraire factoren mogen geen rol spelen bij een beoordeling, evenmin als het feit dat Lish zeer open is over het feit dat zijn moeder inderdaad aan ALS is overleden. Maar het lijkt erop dat het de worsteling met zijn eigen verleden is die leidt tot indringende passages, maar ook schade doet aan het boek.