Dia strip van het portret dat Maarten Laupman maakte van Jules Deelder in 1987

Foto Maarten Laupman

‘Een tekst spreekt je aan, een foto kijkt je aan’

Fotograaf Maarten Laupman maakte een boek met bijna een halve eeuw portretfotografie. Het lijkt een who’s who van voornamelijk de Rotterdamse cultuur-scene.

Een portret van Jules Deelder als de Rotterdamse nachtburgemeester. Hoe vaak had dat al niet geleid tot een grofkorrelige zwart-witfoto, waarop de dichter strak in het pak poseerde op een winderige plek in nachtelijk Rotterdam? Dat moet anders, dacht fotograaf Maarten Laupman toen hij in 1987 een portretopdracht kreeg van Het Vrije Volk, de socialistische krant die een paar jaar fuseerde met het Rotterdams Nieuwsblad.

Laupman laadde zijn 6×6-camera met dia-film; voor het eerst zou het kunstbijvoegsel van Het Vrije Volk in kleur gedrukt worden. Op zijn verzoek reed Deelder in zijn Citroën CX naar het Noordereiland, naar de voet van de Willemsbrug, toen nog dé verbinding tussen beide stadsoevers. Bij daglicht poseerde de nachtburgemeester op de kade, met zijn rug naar de brug. Om toch een nachtelijke sfeer te creëren wilde Maarten Laupman de foto inflitsen met rood en blauw licht. Dat leidde tot veel gedoe met de draadjes en stekkertjes van zijn flitslampen, maar Deelder toonde zich geduldig en keek een uur lang met stoïcijnse blik recht in de camera.

Van de 24 opnamen bleken er later slechts een paar geslaagd. En het effect van het overdreven rode en blauwe flitslicht ging in de schrale kleurendruk van de krant jammerlijk verloren.

Maar 35 jaar later straalt het digitaal enigszins opgepepte Deelder-portret. Op het feest in theater De Doelen in Rotterdam ter gelegenheid van Deelders 75ste verjaardag hing het in november 2019 sterk uitvergroot aan de wand. En toen de dichter een maand later overleed hing het portret er bij de herdenkingsdienst opnieuw.

Het rood-blauwe Deelder-portret is een van de hoogtepunten in het recent verschenen fotoboek Wisselende contacten. Daarin presenteert Maarten Laupman (1952) een selectie uit de portretfoto’s die hij in bijna een halve eeuw tijd voor kranten en muziek- en uitgaanstijdschriften maakte. Een boek waarin de hoofdrolspelers uit de Rotterdamse culturele wereld van de jaren tachtig en negentig, van filmfestival-oprichter Huub Bals tot een (toen nog) piepjonge galeriehoudster Cokkie Snoei, prominent vertegenwoordigd zijn, net als vele internationale coryfeeën die in Nederland kwamen optreden.

In beknopte toelichtingen beschrijft Laupman zijn werkwijze. Het in korte tijd moeten presteren maakte hem steeds opnieuw „gezond nerveus”. Snel kunnen handelen en goed timen, daar draait het volgens hem bij een fotograaf om: „Ik werk als een tandarts. Het pijnmoment kort houden, ook voor mezelf.”

Annie Lennox en Dave Stewart van de Eurythmics, schrijver ‘Maartje’ ’t Hart, zanger Huub van der Lubbe – net als bij Jules Deelder zorgt Laupman ervoor dat geportretteerden in de lens kijken. „Dat doe ik voor de toeschouwer, voor de lezer”, schrijft hij. Hij werkt immers voor journalistieke media: „De tekst spreekt je aan, de foto kijkt je aan.”

Bijna alle portretten zijn in zwart-wit. Dat was in de eerste decennia van Laupmans loopbaan bij kranten en veel tijdschriften de standaard. Een ander teken dat Wisselende contacten een (letterlijk) vervlogen tijdsbeeld weergeeft: op veel portretten wordt onbekommerd gerookt. Kijk eens hoe intens columnist Henk Hofland van zijn sigaret geniet en hoe theaterregisseur Tonny Vijzelman zich verschuilt achter een rookwolk. Laupman registreerde dit stille genieten gretig; roken is fotogeniek.

Jules Deelder (in 1987) Foto Maarten Laupman

Wilfried de Jong (in 1988) Foto Maarten Laupman

Maartje ’t Hart (in 1991) Foto Maarten Laupman

Beeldend kunstenaar Anton Vrede Foto Maarten Laupman

Beeldhouwer Dicky Brand (in 1985) Foto Maarten Laupman

Acteur Paul R Kooijr. Foto Maarten Laupman

Voormalig directeur van het Nederland Foto Archief Rotterdam, Flip Bool (in 1989) Foto Maarten Laupman

Choreografe Conny Janssen (in 1991) Foto Maarten Laupman

Huub van der Lubbe als Pol (in 1988) Foto Maarten Laupman

Annie Lennox en David A. Stewart, ook bekend als Eurythmics (in 1984) Foto Maarten Laupman

Oprichter van de rockgroep Golden Earring, George Kooymans Foto Maarten Laupman

Arjen Ederveen en Tosca Niterink (in 1989) Foto Maarten Laupman

Rotterdamse zanger Pierre van Duijl (in 1989) Foto Maarten Laupman

Maarten Laupman: Wisselende contacten. Dijl’s uitgeverij, 362 blz., €40,00 Verkrijgbaar bij de betere Rotterdamse boekhandels en via: wisselendecontacten@laupman.nl