Opinie

Verbeter de opvang van kinderen en vergroot kansengelijkheid voor vrouwen

Kinderopvangstelsel Het vernieuwde kinderopvangstelsel moet niet alleen een stuk eenvoudiger worden voor ouders, het mag er ook niet meer van uitgaan dat vrouwen primair verantwoordelijk zijn voor de zorg van kinderen, schrijven en .

Buitenschoolse opvang Vlietkinderen in Voorburg.
Buitenschoolse opvang Vlietkinderen in Voorburg. Foto David van Dam

Het nieuwe kabinet wil (bijna) gratis kinderopvang aanbieden aan alle werkende ouders. De geplande wijzigingen moeten „het ouders makkelijker maken om werken te combineren met zorgen”, schreef NRC in een reportage over de kinderopvang (14/1). Ook moet het nieuwe stelsel kansenongelijkheid verkleinen. Om deze doelstellingen te behalen is het echter onvoldoende alleen naar de kosten van de kinderopvang te kijken. De werkelijkheid is complexer.

Voor ons zojuist verschenen onderzoek Op weg naar een nieuw kinderopvang stelsel?, waarvoor wij een representatieve steekproef namen onder Nederlandse ouders, hebben wij bestudeerd wat zij weten en vinden van kinderopvang en de kinderopvangtoeslag. Dat bevestigt de noodzaak van de geplande stelselwijziging, waarbij overheidsgeld straks direct aan kinderopvangcentra wordt betaald. Het toeslagensysteem wordt afgeschaft „zodat mensen niet meer verdwalen in ingewikkelde regelingen of te maken krijgen met hoge terugvorderingen”, aldus NRC.

Uit ons onderzoek blijkt dat ouders inderdaad vaak worstelen met de aanvraagprocedure voor kinderopvangtoeslag. De lasten van kinderopvang zijn voor ouders niet alleen financieel, maar ook administratief van aard. Ze hebben moeite met het verzamelen van alle gegevens die moeten worden aangeleverd en ze zijn bang fouten te maken. Het is daarom noodzakelijk dat het nieuwe systeem zo eenvoudig mogelijk wordt ingericht voor ouders én kinderopvangcentra.

Aanvraag is niet makkelijk

Is het duidelijk wanneer je voor kinderopvangtoeslag in aanmerking komt? Het lijkt zo makkelijk: als je werkt mag je wél de kinderopvangtoeslag aanvragen, en als je niet werkt niet. Maar zo makkelijk is het niet. Want hoe zit het met mensen die tijdelijk geen werk hebben? Of een re-integratietraject volgen? Tijdens ons onderzoek vroegen we of ouders denken dat iemand wel of niet in aanmerking komt voor de kinderopvangtoeslag in verschillende situaties. Wat blijkt? Slechts de helft van hen weet dat de toeslag ook toegankelijk is voor werkloze ouders die een re-integratietraject volgen. Laagopgeleide ouders, die het grootste risico op werkloosheid lopen, zijn vaker niet op de hoogte van dergelijke regels dan hoogopgeleide ouders.

Lees ook: Wie profiteert het meest van (bijna) gratis kinderopvang?

Een ander groot probleem is de nadruk van het stelsel op kinderopvang als arbeidsmarktinstrument. Daardoor is de kinderopvang niet toegankelijk voor alle kinderen. Meerdere geïnterviewden pleitten in NRC voor aandacht voor het perspectief van het kind; in een ‘universeel’ systeem hebben alle kinderen recht op kwalitatief goede opvang. Als de focus van het nieuwe stelsel ligt op het vergemakkelijken van werken en zorgen blijft het gericht op de ouders. Als het kind centraal wordt gesteld, vergroot dat zowel de toegankelijkheid als de kansengelijkheid van kinderen, vaders en moeders.

Om met de kinderen te beginnen: een belangrijke belemmering in het huidige systeem is het onderscheid tussen kinderopvang (die toegankelijk is voor werkende ouders) en de voor- en vroegschoolse educatie (VVE, die is gericht op kwetsbare kinderen). De voor- en vroegschoolse educatie is speciaal ontwikkeld voor kinderen die extra steun nodig hebben bij hun (taal)ontwikkeling. Maar uit ons onderzoek blijkt dat bijna de helft van de ouders nog nooit van VVE heeft gehoord. Als de voor- en vroegschoolse educatie en de kinderopvang worden samengevoegd, leidt dat tot gelijke kansen voor alle kinderen. Alle kinderen maken dan gebruik van één kinderopvang waarin aandacht is voor individuele verschillen en behoeften.

Gelijke kansen

De nadruk van het stelsel op kinderopvang als arbeidsmarktinstrument vormt ook een belemmering voor gelijke kansen voor mannen en vrouwen. Kinderopvang wordt te vaak gezien als een middel om de arbeidsmarktparticipatie van vrouwen te vergroten. Hierdoor worden vrouwen neergezet als primair verantwoordelijk voor de zorg voor kinderen. Want, zo luidt deze redenering, als de vrouw niet zou werken zou kinderopvang buitenshuis niet nodig zijn.

Om de kansengelijkheid tussen mannen en vrouwen in de verdeling van werk en zorg daadwerkelijk te vergroten moet minder nadruk worden gelegd op het belang van kinderopvang voor ouders, en juist meer op het belang van kinderen.

Ons onderzoek laat zien dat louter het aanbieden van een voorziening, zoals (bijna) gratis kinderopvang, op zichzelf geen kansengelijkheid creëert. Ook niet in het combineren van werk en zorg. Om daadwerkelijk kansengelijkheid te creëren is aandacht nodig voor het complexe samenspel van de kosten, toegankelijkheid én kwaliteit. Juist nu is er ruimte voor een integrale aanpak.