Reportage

Een knipbeurt in het theater en een bootcamp-lesje in het museum

Kapsalontheater en Museumgym Vermomd als kapsalon of gymzaal voerde de cultuursector woensdag actie tegen de sluiting van theaters en musea. Burgemeesters lieten weten op te zullen treden tegen de actie, wat leidde tot een kat-en-muisspel met de boa’s.

Een barbier knipt het haar van een bezoeker in het Van Gogh Museum in Amsterdam.
Een barbier knipt het haar van een bezoeker in het Van Gogh Museum in Amsterdam. Foto Evert Elzinga / ANP

12:30 uur De Kleine Komedie, Amsterdam

„Jongens, wel een beetje afstand houden hè?” Voor de deur van De Kleine Komedie in Amsterdam staan twee beveiligers die verdacht veel lijken op cabaretiers Bert Visscher en Jochem Myjer. Het is een half uur voordat Kapsalon De Kleine Komedie zijn deuren eenmalig zal openen, om zo te protesteren tegen de verlengde sluiting van de cultuursector. De twee mannen hebben, zoals zoveel noodlijdende kunstenaars, tijdelijk een tweede baan en leiden de bezoekers en de toegestroomde pers in goede banen. Myjer: „Voor de helft zijn wij beveiliging, en misschien dat we zo nog even het podium op gaan.”

De avond ervoor, toen burgemeester Femke Halsema aankondigde toch te gaan handhaven, zaten ze nog wel even in de rats, zegt Visscher. „Maar we gaan gewoon door.” Myjer: „Dat kan ook, want we zijn een kapsalon. Als het een theater zou zijn, zou het natuurlijk nooit mogen.” Visscher: „Aan alle regels is voldaan. En mocht er iets misgaan, dan zijn wij er.” Myjer: „De sterkste cabaretiers van Nederland.”

Eerder op de dag is Kapsalon Het Concertgebouw zonder verstoring van handhavers opengegaan. Wachtenden voor een knipbeurt konden daar luisteren naar Symfonie no. 2 van Charles Ives dat het Concertgebouworkest onder leiding van dirigent Susanna Mälkki. Wel kreeg het Concertgebouw achteraf een officiële waarschuwing van de gemeente Amsterdam.

De actiedag met kapsalontheater en museumgym begon met een breeduit gelaakte tweet van de nieuwe staatssecretaris van Cultuur, Gunay Uslu, die zei „de noodkreet” van artiesten te begrijpen, maar niettemin waarschuwde dat „de opening van de samenleving stap voor stap moet gaan”. Met de bekende dooddoener: „Cultuur staat daarbij hoog op de agenda.”

Lees ook: Die cultuur-lockdown slaat nergens op

Als tegengas klonk overal via social media het optimistische mantra van de sector: de protestactie is ludiek, lichtvoetig en verantwoord, met inachtneming van de regels, zoals theaters en musea die steeds hebben gevolgd: mondkapjes en checks. Met als toelichting op de actie: deze maatregelen zijn niet meer uit te leggen. 85.000 winkels zijn open gegaan en 450 musea moeten dichtblijven. Wat is dan het gevaar van de door het kabinet steeds aangehaalde ‘extra verplaatsingen’? Daarbij speelt twee jaar frustratie van coronabeleid waarbij de cultuursector steeds als eerste dicht moet, terwijl er nauwelijks besmettingen plaatsvinden.

Circa zeventig theaters en zo’n honderd musea namen deel aan de acties. In theaters kunnen mensen een knipbeurt of massage krijgen, in musea kunnen ze yoga doen of meedoen aan een lesje bootcamp. De gewiekste redenering: kappers, massagestudio’s, nagelsalons en sportscholen mogen immers wél open

Na overleg in het Veiligheidsberaad lieten burgemeesters dinsdagavond weten dat zij de coronamaatregelen zouden handhaven, waardoor er overal spanning was óf en wanneer boa’s zouden ingrijpen. Uiteindelijk deden veel gemeentes de zaak af met een waarschuwing, maar op enkele plekken werden de acties daadwerkelijk voorkomen of stopgezet, zoals in Nijmegen, Enschede, Hengelo, Culemborg, Rotterdam, Utrecht en Venlo.

13:00 uur Muziekgebouw, Eindhoven

De 380 stoelen in de zaal fungeren als ruim bemeten wachtruimte. Het klassieke Storioni Trio speelt erbij. „Zullen we de zijkant nog wat korter doen?” roept kapster Lotte (18), iets te hard voor een plotseling rustig stukje van de klinkende Felix Mendelssohn. Lotte vindt het „een goeie actie”, zegt ze als de zijkant bijgeknipt is. „In een kapsalon heb je veel meer contact met mensen dan hier in zo’n grote zaal, dus het is niet eerlijk dat theaters nog dicht zijn.”

Directeur Edo Righini: „Er wordt in hokjes gedacht die niet bestaan. Er zijn geen mensen die sporten, mensen die winkelen en mensen die van cultuur houden. Dat zijn dezelfde mensen. Het is niet eerlijk om het ene te openen en het andere dicht te houden. En we kunnen wel blijven zeggen dat cultuur waardevol is, het is beter dat we het vandaag laten zien.”

Yogales in Museum Kröller-Müller in Otterlo. Foto Dieuwertje Bravenboer

Er staan zeven wachtoptredens van twintig minuten op het programma. Als zangeres Anneke van Giersbergen begint, zitten er een kleine dertig mensen te wachten. Genoeg voor Van Giersbergen om te beginnen met een wave door het ‘publiek’. Rond half 3 staan er twee boa’s in burger in de foyer met een brief waarin staat dat ze morgen weer zullen controleren. Is de concertzaal dan weer open, dan volgt er een boete.

14.15 uur Theater de Liefde, Haarlem

Kapsalon De Liefde blijft open, zegt een oudere bezoeker met enige stelligheid. Burgemeester Wienen greep ook niet toen de horeca uit protest een dag openging, zegt hij. „Hij zal wel gek zijn als hij nu wel ingrijpt.” En dan: „Jongeren hebben cultuur en vertier nodig! Het is oneerlijk hoe de cultuursector wordt behandeld.”

Cabaretier en bestuursvoorzitter van De Liefde, Mylou Frencken, vertelt in het theater dat er boa’s rondom het pand waren gesignaleerd. „Die hebben hier niks te zoeken, er zijn al boa’s binnen.” Ze houdt een zwarte, glinsterende sjaal omhoog.”

Onder meer cabaretiers Erik van Muiswinkel, Brigitte Kaandorp en actrice Hadewych Minis treden op als achtergrond-act bij de kappers. Enthousiast wordt er meegeklapt en soms zelfs meegezongen. Bij het duo Vuile Huichelaar waagt men zich zittend aan een dansje, op de regels ‘Laat de zon in je hart, hij schijnt toch voor iedereen, geniet van het leven, het duurt maar heel even.’

13:30 uur Nijmegen, Arthouse Lux

In arthouse LUX schalt discomuziek uit de speakers, af en toe wipt een nieuwsgierige voorbijganger binnen. „Tot een uur geleden stonden medewerkers nog te discoën”, zegt directeur Pien Houthoff. De actie kon op last van burgemeester Hubert Bruls – ook voorzitter van het Veiligheidsberaad – niet doorgaan. LUX ontving twee officiële waarschuwingen van de gemeente, de instelling zou een dwangsom opgelegd krijgen als de actie doorging, vertelt de directeur. „De medewerker bij de gemeente zei het ‘teleurstellend’ te vinden als ze zou moeten handhaven”, aldus Houthoff. „Dat is de omgekeerde wereld. Het is teleurstellend dát ze handhaven. De cultuursector dicht en winkels niet, is totale willekeur.”

Boa’s geven een waarschuwing aan cultuurpaleis Amare in Den Haag, een van de deelnemers van de actie Theater Kapsalon. Foto ANP/ PHIL NIJHUIS

De Stadsschouwburg en de Thiemeloods, ook in Nijmegen, besloten hun acties af te zeggen. „Die dwangsom kunnen we nu écht niet betalen”, zegt Dinotra Heymans van de Thiemeloods.

In Deventer besloten MIMIK en de Deventer Schouwburg ook hun geplande acties af te blazen, na optreden van burgemeester Ron König. Afgelopen weekend toonde hij nog begrip over de demonstraties van winkeliers en horeca. „Ik wil natuurlijk niet in een situatie terechtkomen dat ik tegenover onze eigen winkels en horeca kom te staan”, zei hij tegen De Stentor. Diezelfde coulance krijgt de culturele sector niet. In een statement zegt König dat de vorige acties al een belangrijke protestfunctie hebben vervuld. „Ondernemers en inwoners zijn klaar met de huidige beperkingen. Dat duidelijke signaal is opgepakt door het kabinet.”

14:00 uur De Kleine Komedie

Op het podium staan drie kappersstoelen, waar Lies Visschedijk als een volleerd kappersassistente gedurende de voorstelling een van de vijftig aanwezigen in de zaal laat plaatsnemen. „Dat hele handhaven valt tot nu toe ontzettend mee”, zegt Diederik Ebbinge, presentator en initiator van Kapsalon Theater, bij aanvang. Grijnzend: „De politie zwaait gewoon vrolijk.”

Zowel spelers als publiek zijn merkbaar opgetogen om weer in de zaal zitten. „Leuk dat er eindelijk weer iets gebeurt,” zegt cabaretier Rayen Panday. Hij wisselt zijn verhaal af met prettig schurende interactie met een van de kappers, die intussen onvermoeibaar doorknipt. Zoals te verwachten zijn de podiumplekken in deze setting veruit het ‘gevaarlijkst’: ook de jonge stand-upper Bugra Gedik voorziet de nieuwe kapsels van snedig commentaar.

Cabaretier Freek de Jonge tijdens de landelijke protestactie Kapsalon Theater in de Kleine Komedie in Amsterdam. Foto ANP/ EVERT ELZINGA

Maar het absurde feit dat theatermakers en cabaretiers zich gedwongen voelen om tussen plukken haren en kappersstoelen op te treden, kan ook op kritiek rekenen. Brigitte Kaandorp is in ieder geval niet van plan om te doen alsof dit de normaalste zaak van de wereld is, blijkt meteen als ze het podium op komt: ze noemt het „een achterlijke setting” en „helemaal belachelijk”. Met smaak moppert ze over de kledingstijl van de kappers van dienst („een oud T-shirt en een broek, wat is dat nou toch?”), zelf heeft ze voor de gelegenheid een rode showjurk aangetrokken.

Bewapend met een flinke stapel roddeltijdschriften onder haar arm („want dat doe je bij de kapper”), waar ze met stijgende verbazing uit citeert, toont ze de absurditeit van deze situatie in optima forma. Met uitgestreken mimieken en droogkomisch commentaar maakt Kaandorp zelfs van roddelpraat over Lil’ Kleine, Gerard Ekdom en Monique Smit nog hilarisch cabaret. Aan het slot van haar act voegt Jenny Arean zich bij haar. Samen zingen ze ‘Ik huil niet meer, al is het lachen mij vergaan’: een treffendere meezinger voor deze ludieke protestmiddag krijg je niet. Op de kappers en hun klanten na, zingt het publiek uit volle borst mee.

Bekijk ook de In Beeld over de protestacties van de cultuursector: Protestacties verenigen cultuursector tegen coronabeleid

Rond drieën wordt het even spannend: het theater krijgt van gemeentehandhavers gesommeerd om met de actie stoppen. Het loopt met een sisser af: uiteindelijk wordt er zoals gepland tot vijf uur doorgespeeld in Kapsalon De Kleine Komedie.

Met medewerking van Jelle Brumsen, Rahul Gandolahage, Sander Janssens, Elsje Jorritsma, Ron Rijghard, Sandra Smallenburg, Marit Willemsen.

Correctie (20 januari 2022): aanvankelijk werd de Haarlemse burgemeester aangeduid als Meinen. Dat is gecorrigeerd naar Wienen.