Analyse

Welke verkiezingsbeloften heeft president Joe Biden na een jaar ingelost?

Regering-Biden Een jaar na zijn beëdiging heeft Joe Biden niet de bevrijding gebracht waar een recordaantal Amerikaanse kiezers na vier Trumpjaren op zat te wachten.

Biden met mondmasker, januari 2022
Biden met mondmasker, januari 2022 Foto Jim Watson/AFP

Zegt dit niet al genoeg? De Amerikaanse president die, de lippen strak, de vuisten gebald, vanachter het spreekgestoelte tekeergaat tegen zijn voorganger en de mensen die hem steunen? De ‘verjaardag’ van de Capitoolbestorming, nu twee weken geleden, was voor Joe Biden aanleiding om flink uit te halen naar Donald Trump en diens aanhang. „Je kunt niet alleen van je land houden als je wint. Je kunt niet alleen de wetten gehoorzamen wanneer het jou uitkomt”, zei Biden. „Je bent geen patriot als je leugens omarmt en verspreidt.”

Met elke verbale klap die hij aan zijn tegenstanders uitdeelde, verwijderde Biden zich verder van zijn belangrijkste verkiezingsbelofte: ik kan dit diep verdeelde land weer bijeenbrengen. Uit ongetwijfeld oprechte woede over de hardnekkige leugens over zijn verkiezingszege, maar toch vooral ook uit frustratie dat maar niet wil lukken wat hij voor ogen had, is Biden de afgelopen maanden steeds vaker overgegaan tot het leggen van de schuld bij de Ander.

Lees ook: Dit zijn Bidens vier grote kopzorgen om corona

De vaccinweigeraars – 37 procent van alle Amerikanen – hield hij verantwoordelijk voor de aanhoudende coronacrisis („dit is een epidemie van ongevaccineerden”). De Amerikanen die niet geloven of betwijfelen dat de presidentsverkiezingen eerlijk zijn verlopen – 45 procent volgens een recente peiling – horen volgens hem bij de mensen die „ver weg staan van de Amerikaanse kernwaarden”.

Indien al het andere hem was gelukt, zou alleen dit al genoeg zijn om Joe Biden na precies een jaar presidentschap hoofdpijn te bezorgen.Maar al het andere is niet gelukt. In wezen is vrij weinig gelukt en dat verklaart waarom zijn populariteit in de nooit-opdrogende stroom van peilingen is gedaald naar het laagste niveau van alle naoorlogse presidenten, op alleen Trump na.

Het grote verschil tussen beiden: toen Trump grote verkiezingsbeloften niet inloste (geen afschaffing Obamacare, geen investeringsplan voor de infrastructuur), bleven zijn kiezers als één man achter hem staan.

Van de 81 miljoen Amerikanen die op 3 november 2020 op Biden stemden, is een groot deel gedesillusioneerd afgehaakt.

Bij een peiling van Marist in november antwoordde liefst 44 procent van de ondervraagde Democratische kiezers dat het verstandiger zou zijn om niet met Biden de verkiezingen van 2024 in te gaan. Slechts 36 procent dacht dat een herkansing wél kon. (De helft van de Republikeins-neigende ondervraagden leek het een goed idee als Trump weer kandidaat zou worden – daar had ook hij vast over getwitterd, als-ie dat nog mocht.)

Let’s go Brandon

Een jaar na de inauguratie, op die koude, grimmige 20ste januari van 2021, is in één oogopslag te zien dat het presidentschap van Biden niet de bevrijding heeft gebracht waar een recordaantal kiezers op zat te wachten na vier Trumpjaren.

De coronapandemie is niet voorbij, het economisch herstel is tastbaar, maar niet eenduidig positief, zijn grote wetsvoorstellen stokken in het Congres, Vladimir Poetin is dreigender dan ooit en de eenheid in het land is ver te zoeken. Een en ander uit zich in de hoogste ziekenhuisbezetting sinds het begin van de uitbraak, lage werkloosheid, gestegen lonen, record-beurskoersen, maar ook recordinflatie, en een diplomatieke stand-off met Rusland over Oekraïne.

En dan is daar de vernederende populariteit van Let’s go, Brandon-accessoires, petjes en T-shirts, gretig te koop aangeboden door de Trump-campagne. Het zinnetje is de ‘beleefde’ vertaling van Fuck Joe Biden! , ontstaan uit een internetgrap.

In een traditioneel telefoonrondje van het presidentiële echtpaar met gewone Amerikanen voor Kerstmis, kregen Joe en Jill Biden een vriendelijke en welbespraakte vader van jonge kinderen aan de lijn. Ze spraken over zijn dochter, over op tijd naar bed gaan en de Kerstman. Toen ze afrondden, zei de man: „Merry Christmas and Let’s go, Brandon!” De president scheen niet te beseffen wat hij hoorde en hij antwoordde automatisch: „Let’s go Brandon, I agree.” Zijn vrouw lachte ongemakkelijk, die begreep het wel. Biden vroeg onbekommerd: „Trouwens, zit je nu in Oregon? Waar woon je?” Toen het stil bleef, zei Biden: „Ik denk dat we hem kwijt zijn.” De first lady liet het hoofd zakken. „Yeah”, zei ze zachtjes.

Grillig virus

Is het dan allemaal de schuld van de president zelf? Hij beloofde de Amerikanen een ‘normaal’ en competent landsbestuur. Zijn aanpak van de coronacrisis leek daarvan een vroeg bewijs. In hoog tempo werden de onder zijn voorganger ontwikkelde vaccins toegediend aan de bevolking. Maar de veronderstelling dat grootschalige vaccinatie een eind zou maken aan de pandemie, is loos gebleken.

Een nieuwe variant van het virus blijkt ongrijpbaar en daarmee is het ook onterecht om de schuld van het voortwoekeren bij de ongevaccineerden te leggen. Het aantal ziekenhuisopnamen in de VS is nu hoger dan op enig ander moment tijdens de pandemie. New York en New Jersey, de grote brandhaarden van de eerste golf, staan opnieuw in de top-drie van de staten, ondanks een relatief hoge vaccinatiegraad van 72 en 73 procent. Deze epidemie is zo inconsistent dat geen politicus ter wereld er echt greep op krijgt (ook niet in de oppositie).

Dat de economie niet volledig buigt naar de plannen van de Amerikaanse president valt Biden hooguit ten dele te verwijten. Hetzelfde geldt voor zijn geringe voortgang op het klimaatdossier. Anders ligt het met zijn gebrek aan bestuurlijke successen. De kerncompetentie van de 79-jarige Biden bestaat uit ruim een halve eeuw politieke ervaring. Na een groot pakket steunmaatregelen voor de bestrijding van de coronacrisis en een omvangrijke wet voor investeringen in de infrastructuur heeft Biden geen succes meer geboekt.

Lees ook: Bidens laatste strohalm: red de democratie

Hij is er niet meer in geslaagd de Republikeinse oppositie uit elkaar te spelen, hoewel sommige senatoren bereid leken tot samenwerking. En belangrijker: hij is er niet in geslaagd de oppositie in zijn eigen partij te breken. Zijn Build Back Better-wet vol populaire sociale voorzieningen sneuvelde op het verzet van één enkele Democraat. Vannacht strandde daar ook een ingrijpende hervorming van het kiesrecht op intern verzet.

Smalle marges

De man die zich liet voorstaan op zijn vermogen brede coalities te smeden, is twee keer met volle zeilen naar het Capitool getogen om persoonlijk zijn tegenstanders te overtuigen. Het maakte geen indruk. Hoge inzet, smadelijke nederlaag.

Biden heeft zijn historische verkiezingsoverwinning – 81 miljoen Amerikanen stemden op hem, meer dan ooit op enig andere president – als een ruim mandaat opgevat. In werkelijkheid draaide het voor een meerderheid van de kiezers om het wegstemmen van zijn voorganger. Van de mensen die op de Democratische presidentskandidaat stemden, kruiste immers een groot deel op hetzelfde stembiljet de naam aan van een Republikein als Afgevaardigde of senator.

De belangrijkste vraag dit jaar is of de Republikeinse Partij bij de tussentijdse verkiezingen in november de Democraten van hun meerderheid kan beroven. En vooral: welke Republikeinse volksvertegenwoordigers daarna aantreden, doorsnee conservatieven of Trump-getrouwe populisten. Dan zullen de toch al smalle marges voor de Democratische president verder krimpen en wordt de kans dat hij zich de komende jaren met successen revancheert, nihil.

Zes beloftes van Biden
Welke heeft de president na een jaar ingelost?

Ingelost
Deels ingelost/nog bezig
Niet ingelost/mislukt

Economie

Look folks, we’re going to bring the Republicans and Democrats together, and deliver economic relief for working families, and schools, and businesses;
I promise you.

Eind oktober 2020 in Wisconsin vlak voor de stembusgang.

De economie is na een abrupte krimp aan het begin van de pandemie snel hersteld met een groei van 7 procent op jaarbasis. De werkloosheid bedraagt nog maar 3,9 procent. Dit snelle herstel wordt echter overschaduwd door de gestegen inflatie (7 procent) en bevoorradingsproblemen. Bidens meest ambitieuze sociaal-economische plan is eind vorig jaar gesneuveld in het Congres. De Build Back Better-wet moest een royaler sociaal vangnet onder de Amerikaanse samenleving spannen, maar stuitte op verzet van een conservatieve Democraat in de Senaat. Alleen zijn grote Infrastructuurwet – die honderden miljard dollars steekt in onder meer wegen, bruggen, energievoorziening en breedbandinternet - kreeg de steun van enkele Republikeinen. Andere economische beloften, zoals een hogere vennootschapsbelasting, het tegengaan van overzeese belastingontwijking en het makkelijker maken van vakbondsvorming, strandden in het Congres.

Verzoening

We must end this uncivil war that pits red against blue, rural versus urban, conservative versus liberal.
Biden in zijn inaugurele rede

Het verenigen van de natie na de oververhitte verkiezingscampagne en de daaropvolgende Capitool-bestorming door Trump-aanhangers, is misschien wel Bidens onmogelijkste opdracht gebleken. Een flinke meerderheid van de Republikeinse kiezers gelooft Trumps leugens over kiesfraude en ziet Biden niet als legitieme president.

Buitenland

America is back at the table.
Biden eind november 2020 in zijn eerste tv-interview na zijn verkiezingszege.

Het was voor zijn regering gemakkelijk om weer aansluiting te zoeken bij de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en het internationale klimaatoverleg. Lastiger in te lossen blijkt de belofte om de VS weer te laten deelnemen aan het kernverdrag met Iran – hierover lopen moeizame onderhandelingen. Zijn belofte de ‘eeuwige oorlogen’ in Afghanistan en het Midden-Oosten te beëindigen loste Biden grotendeels in. De Amerikanen vertrokken in augustus uit Afghanistan, maar ze blijven nog beperkt actief in Irak. De Koude Oorlog met China op het gebied van handel en technologie die Trump begon luwde allerminst. De VS leiden het diplomatieke overleg over de crisis rond Oekraïne en Rusland.

Immigratie

Trump has waged an unrelenting assault on our values and our history as a nation of immigrants. It’s wrong, and it stops when Joe Biden is elected president.
Biden op zijn campagnewebsite

Biden heeft het Amerikaanse migratiebeleid niet veel coulanter gemaakt. In de praktijk heeft zijn regering Trumps harde immigratiebeleid aan de zuidgrens overgenomen. Weliswaar staakte hij de bouw van diens grensmuur, maar migranten die via Mexico de VS proberen binnen te komen worden – onder het mom van corona – nog steeds teruggestuurd naar het zuidelijke buurland om daar hun asielaanvraag af te wachten. Na een piek in het voorjaar en de zomer is het momenteel rustiger aan de zuidgrens. Bidens belofte om de circa elf miljoen immigranten zonder juiste papieren die al in de VS wonen een pad richting burgerschap te bieden, heeft hij nog niet kunnen inlossen. Wel maakte hij direct een eind aan het inreisverbod voor reizigers uit moslimlanden, verhoogde het asielquotum en versoepelde visaverstrekking.

Klimaat

President Biden will take swift action to tackle the climate crisis.
Website van het Witte Huis onder het kopje ‘Prioriteiten’

Biden liet de VS weer aansluiting zoeken bij het Klimaatverdrag van Parijs. Daarvoor diende Washington een plan in om de uitstoot van broeikasgassen met 50 procent terug te dringen voor 2030 (ten opzichte van 2005). Dit doel is volgens experts alleen haalbaar met steun van het Congres. Daar is Bidens BBB-wet, die bol stond van de klimaatmaatregelen, eind vorig jaar vastgelopen. Misschien komt ze opgeknipt in kleinere onderdelen wel door de Senaat.

Pandemie

I will not shut the country down, I will shut the virus down.
Veelvuldig herhaalde oneliner, zowel als kandidaat als na zijn zege

Biden heeft het virus vooralsnog niet kunnen verslaan: het waart een jaar later juist volop rond. Sinds de opkomst van de besmettelijke Omikron-variant ligt zelfs een recordaantal Covid-19-patiënten in het ziekenhuis. Toen Biden begin 2021 het presidentschap van Trump overnam, telden de VS – toen nog goeddeels ongevaccineerd – ruim 400.000 coronadoden. Nu ligt dat dodental op ruim 850.000. Bidens belofte om in zijn eerste honderd dagen 100 miljoen prikken te zetten, haalde hij wel – al na 58 dagen. Lastiger is zijn belofte gebleken om de wetenschap te volgen bij het heropenen van de economie. Net als rond vaccinaties en mondkapjes worden federale richtlijnen genegeerd door lagere Republikeinse bestuurders en soms met succes aangevochten bij de rechter.