Reportage

De SP in Rotterdam heeft zelfs geen partijpand meer

Interne strijd De SP in Rotterdam zit in een crisis. De partij moet het bij de lokale verkiezingen in maart opnemen tegen de afsplitsing Socialisten 010. „De radicale identiteit van de SP is verbleekt.”

Boven: Socialisten 010-voorzitter Tijs Hardam in het voormalige SP-pand in Rotterdam. Onder: materialen van jongerenorganisatie ROOD en de SP in het pand.
Boven: Socialisten 010-voorzitter Tijs Hardam in het voormalige SP-pand in Rotterdam. Onder: materialen van jongerenorganisatie ROOD en de SP in het pand. Foto’s Merlin Daleman

Het partijpand van de SP in de Rotterdamse Gaffelstraat is overgenomen. Het bord boven de ingang is omgedraaid, met de tekst ‘Rotterdam.SP.NL’ naar binnen toe. Op de ramen zie je nog contouren van verdwenen tomaatstickers. Op de deur hangt een waarschuwing voor slotenmakers: niet binnentreden.

„Ze hebben het gewoon gekraakt”, vindt SP-lijsttrekker Theo Coskun (71) op de fractiekamer in het stadhuis aan de Coolsingel. Klinkt heel socialistisch, maar Coskun is niet blij. Met ‘ze’ bedoelt hij de Socialisten 010, de afsplitsing die meedoet aan de gemeenteraadsverkiezingen in maart.

De telefoon gaat. „Nee, dit is het nummer van de SP-fractie in Rotterdam. Niet van Socialisten 010”, zegt fractiemedewerker Emin Basoglu, nummer twee op de SP-lijst. „Ik word de hele dag gebeld, omdat ons nummer op hun website staat”, zegt hij. Coskun: „Dat slaat toch nergens op.”

Partij in crisis

De Rotterdamse SP (2 van de 45 zetels), die sinds 1994 vanuit de raad oppositie voert, zit in een crisis. Het landelijk bestuur maakte dinsdag bekend dat de partij tóch meedoet aan de verkiezingen in Rotterdam – in strijd met een besluit op een lokale ledenvergadering van vorige week.

Maar zeker de helft van de eerdere SP-kandidaten zou zijn vertrokken en nu op de lijst staan van de Socialisten 010, die binnenkort bekend wordt. Op die lijst staan al bekende namen, zoals de huidige twee SP-raadsleden Aart van Zevenbergen en Taylan Cicek. Lijsttrekker wordt Arno van der Veen, aanvankelijk beoogd lijsttrekker voor de SP. Lijstduwer wordt oud -fractievoorzitter Leo de Kleijn, onder wie de SP in 2014 vijf zetels behaalde.

Lees een interview met oud-fractievoorzitter Leo de Kleijn: ‘De SP heeft geen smoel rond racisme’

Dat de Socialisten 010 het partijpand gekraakt zouden hebben, klopt niet, zeggen ze. De SP betaalt sinds november de huur van 658 euro per maand niet meer, volgens Ron Koppenhagen, gevolmachtigd directeur van de stichting die het pand beheert. De stichting betaalt nu zelf de huur aan de gemeente. Koppenhagen is zelf al járen SP-lid, maar ook overgestapt naar Socialisten 010. „Het gaat niet werken als twee partijen vanuit dit pand campagne voeren, zegt hij. „Dat wordt gewoon oorlog.”

De SP kan wegens corona „al enige tijd geen gebruik” maken van het pand, appt SP-penningmeester Gerrie Elfrink desgevraagd. Er is die periode geen huur betaald, bevestigt hij.

Hoe is het zover gekomen?

Twee rivaliserende socialistische kieslijsten voor één gemeenteraad, die al versnipperd is in dertien fracties. Hoe is het zover gekomen?

Op de achtergrond speelt een conflict tussen het partijbestuur in Amersfoort met de voormalige jongerenafdeling ROOD plus lokale leden. Zo’n honderd kritische SP’ers uit onder meer Rotterdam, Amsterdam, Utrecht, de Zaanstreek, Assen, Ede-Wageningen en West-Brabant riepen alle socialisten in november op zich aan te sluiten. Ze voelen zich „links ingehaald” door Black Lives Matter, de klimaatbeweging en vakbonden, verklaarden ze. „De partij kampt met een serieus democratisch tekort en een verziekte bestuurscultuur.”

Materialen van jongerenorganisatie ROOD en de SP in het voormalige SP-pand. Foto Merlin Daleman

„De radicale identiteit van de SP is verbleekt”, vat de Rotterdamse fractievoorzitter Van Zevenbergen (68) samen. Hij is geroyeerd, maar is deze laatste twee maanden voor de verkiezingen nog SP-raadslid. „Op dit moment wordt de armoede voor over dertig jaar georganiseerd.” Jongeren hebben geen vaste banen, geen pensioen, geen eigen woning, zegt Van Zevenbergen. „Vooral millennials hebben geen moeite meer met een naam als Marx. Die zien dan geen Goelag-archipel. Die zien dat het anders moet.”

Nee, het probleem zit in Rotterdam, zegt SP-lijsttrekker Theo Coskun in het stadhuis. „,Je hebt maar één partijbestuur. Hier heeft tien jaar lang de idee gegroeid: je hebt de SP Rotterdam, en dan heb je een SP. Wij zijn eigenlijk de échte SP, die andere zijn rechts. Net alsof het twee partijen zijn. Je bent gewoon een afdeling.”

SP ’72 in Rotterdam opgericht

De SP „ten grave dragen”, in de tweede stad van Nederland, waar de SP in 1972 is opgericht? Ondenkbaar, zegt Coskun. Kiezers willen hier kunnen stemmen op de partij van leider Lilian Marijnissen en Tweede Kamerleden als Renske Leijten en Sandra Beckerman, zegt hij. „Wij zijn gewoon de SP van Lilian, Renske en Sandra”.

Het conflict in Rotterdam escaleert eind oktober als het partijbestuur 33 leden royeert, wegens een ‘dubbellidmaatschap’ met ROOD en het ‘Marxistisch Forum’. Onder hen is de Rotterdamse voorzitter Tijs Hardam (21) plus twee andere bestuursleden van de lokale afdeling. De SP in Rotterdam is boos en overweegt zich onder een andere naam verkiesbaar te stellen.

Lees het artikel SP is opstandige leden ‘liever kwijt dan rijk’

Fractievoorzitter Van Zevenbergen probeert zelf nog een week in gesprek te komen met landelijk SP-voorzitter Jannie Visscher. Kunnen we „een onomkeerbare situatie” voorkomen en „samen ‘wijsheid’ zoeken”, appt hij. Zij is druk. „Ik laat deze week nog van me horen hoor”, appt zij 18 november terug – duimpje er achteraan.

Nog diezelfde dag wordt Van Zevenbergen met de rest van het Rotterdamse afdelingsbestuur geschorst, omdat ze geroyeerde leden op de lijst laten staan en een afsplitsing van de SP onderzoeken. De beoogde SP-lijsttrekker Arno van der Veen (25) wordt half december geroyeerd, omdat hij de SP beschadigt, aldus het bestuur.

Vlak voor de jaarwisseling wordt Socialisten 010 opgericht, met Hardam als voorzitter en Van Zevenbergen als fractievoorzitter. Ze noemen zich „de voortzetting van de SP-afdeling in Rotterdam”. Er is ook al een concept-verkiezingsprogramma van 23 pagina’s met radicalere punten dan de SP, zoals afschaffing van het burgemeesterschap, onteigening van huisjesmelkers, en openbaarmaking van álle gemeentelijke stukken.

Volgens Hardam zijn de Socialisten 010 geen „handjevol geradicaliseerde zolderkamercommunisten”, zoals de SP eerdere geroyeerde leden in de media heeft omschreven. „De SP is nooit een soort pacifistisch clubje geweest”, zegt Hardam. „Maar wij pleiten in ons partijprogramma niet voor gewapende burgermilities.”

De SP kan wegens corona „al enige tijd geen gebruik” maken van het pand, laat SP-penningmeester Gerrie Elfrink weten. Foto Merlin Daleman

‘Opgeblazen’

De SP maakt begin januari bekend dat Theo Coskun (fractievoorzitter in Rotterdam van 2000-2010) lijsttrekker wordt in plaats van Arno van der Veen. Kritische leden dienen vorige week een motie in om níet mee te doen met de verkiezingen. Tot ontsteltenis van de SP en Coskun haalt die motie een meerderheid: 54 stemmen voor, 46 tegen. „De afdeling is door jou opgeblazen Arno”, zet Coskun in de appgroep Praat S-010.

Het besluit tóch mee te doen met de verkiezingen, is voor Van der Veen een bevestiging van het „ondemocratische karakter” van de SP. „Een kleine groep in Amersfoort beslist, de rest moet vooral uitvoeren.” Hardam noemt het „gewoon onstatutair”.

„Over ELKE deelname als SP aan de gemeenteraadsverkiezingen besluit uiteindelijk het SP partijbestuur”, appt voorzitter Visscher desgevraagd. De SP-afdeling Rotterdam is met 1.125 leden „springlevend”, zegt ze.

Zo staan er twee socialistische bloedgroepen tegenover elkaar. Voorzitter Hardam van de Socialisten 010 betwijfelt of het de SP gaat lukken om twintig kandidaten te vinden. SP-lijstrekker Coskun vraagt zich af of de nieuwe partij stemmen zal trekken. „De meeste mensen zullen zeggen: Socialisten 010? Nooit van gehoord.”