Recensie

Recensie Beeldende kunst

Cartografische collages, een koortsdroom en rood-met-witte-stippen paddenstoelen

Beeldende kunst Op 22/1 en 23/1 is er een Gallery Opening Weekend waarbij ruim dertig Amsterdamse galeries de deuren openen. NRC tipt er alvast twee.

Cartografische collages van Amerika

Mapa Los Cuatro Vientos (The Four Winds), Miguel Angel Rios.

Toen in 1992 het 500-jarige jubileum van de ‘ontdekking van Amerika’ werd gevierd begon de Argentijnse Miguel Angel Rios (1943) aan zijn serie Mapas, waarin hij de geografische koloniale geschiedenis van Amerika herziet.

Rios gebruikt in zijn werk de vroege koloniale landkaarten, die het Amerikaanse landschap weergeven vanuit het perspectief van de overheersers. Zo zijn bijvoorbeeld de dorpen van de oorspronkelijke bevolking van het Amerikaanse continent afwezig op de kaarten.

De techniek die Rios op de landkaarten toepast is simpel: aan de hand van knippen, vouwen en plakken ontdoet hij de kaarten van hun logische samenhang en oriëntatiepunten. Zo ontstaat er een nieuwe omgeving. Sommige kaarten hebben iets weg van draaischijven, alsof je ze kunt roteren en op die manier de grenzen van een gebied steeds opnieuw kunt definiëren.

Opvallend zijn de terugkerende plooien in de kaarten die een keurig, geglooid landschap creëren. Alsof de landschappen een dans uitvoeren tussen chaos en orde.

Rios speelt met wat hij wel en wat niet te laat zien. Zo is er een witte kaart waarin juist de geknipte gaten het meeste opvallen. Je kunt je afvragen wat of waar de ontbrekende ijkpunten waren. Nu is er slechts leegte. De werken van Rios bevestigen dat grenzen en gebieden niet zo definitief zijn als ze vaak in een geografische weergave lijken.

Naast de Mapas, die aan de muren van galerie Akinci hangen is er ook de film Endless te zien. Die film toont twee dikke wanden van gekapte takken die voortdurend op gecontroleerde wijze vanuit een ander perspectief belicht worden. Deze dertig meter lange muren, die op Mexicaanse bodem staan, doen denken aan prikkeldraad. Rios verwijst daarmee de migratiecrisis die zich op de grens van de Verenigde Staten en Mexico afspeelt. Het gefilmde gebied lijkt uitgestorven en toont niet meer dan twee muren op een kale vlakte. Ondertussen klinkt uit een koptelefoon onrustige audio, die bij vlagen juist de suggestie van mensenleven wekt. Net zoals de Mapas insinueert de film veel, terwijl er tegelijkertijd ook van alles aan het zicht onttrokken wordt.

Tussen Japanse zentekening en Picasso in

Tekening Olga Prader

Een van de opmerkelijkste tekenaars van dit moment is de Frans-Zwitserse Olga Prader (1986) uit Parijs, die ook grafisch ontwerper is. Ze had onlangs een kleine expositie in galerie Oddity Paris in Parijs, waar onder meer originele tekeningen hingen van haar pas verschenen ‘kleurboek voor volwassenen’ C’est Bien.

Ze maakte vaker illustraties, onder meer voor het magazine van Die Zeit, maar in dit boek met fantastische zwart-wit tekeningen neemt ze vrij werk op. Het resultaat (een boek van 21×30 cm, 48 pagina’s, roze omslag) staat vol met meesterlijk losse, zwoele en geestige tekeningen.

Haar uitgever (Cpress in Zürich) vergelijkt het boek onder meer met Andy Warhols kleurige bloemenprentenboek In the Bottom of My Garden, vol sexy bloemen, elfjes en engeltjes. Maar dat is wat braver en traditioneler dan Olga Praders zwart-wit prentenboek.

Het is of je een koortsdroom van de Tuin der Lusten binnenstapt, als je haar boek openslaat. Er is geen bloem of boom met een gat erin of er wordt een vinger in gestoken, tepels en fruit worden gekieteld: handen met sensuele vingers leiden een eigen bestaan, ze lopen op voetjes rond, in dit paradijs voor de zintuigen, waarin ook volop gelikt en geknepen wordt. Maar niet alles is rozengeur en maneschijn: er zijn wellustig stekende wespen, er liggen zwierige drollen, er worden vingers van een krullige Struwelpeter geknipt.

Prader wil haar werk een humoristische en erotische tinkeling geven, zei ze toen ze onlangs de Swiss Graphic Design Award 2021 voor illustraties won. Dat lukt haar. En dat komt mede door de losse, spontane manier waarop ze tekent: haar lijnen hebben een enorme luchtige trefzekerheid. Iets tussen een Japanse zenschilder en Picasso in.

C’est Bien, gedistribueerd door Idea Books in Amsterdam, is in grafisch meesterwerkje van een bijzonder tekentalent, dat onder meer op de Rietveld Academie studeerde.

Het wezen van de paddenstoel

Magali Reus, Clay (Wolf), 2021. Foto Robert Glowacki Photography

Soms kan wanneer de tijd tot stilstand komt, tentoonstellingen niet doorgaan en de meeste mensen opgehokt thuis zitten, iets bijzonders bloeien. Neem nu die keer dat kunstenaar Magali Reus (1981) tijdens de eerste lockdown in 2020 haar moeder in Den Haag bezocht. Het bos, zo vertelde haar moeder, lag er bizar bij: met velden vol bloeiende vliegenzwammen. Reus ging mee om te kijken, het viel al tegen de avond, en bijgelicht door de zaklamp op een mobiel die haar moeder vasthield, maakte ze foto’s van de rood-met-witte-stippen paddenstoelen.

Die middag in oktober is het begin van het project ‘Knaves’ en ‘Clay’ – twee series werken, die in de Amsterdamse galerie Fons Welters te zien zijn. ‘Knaves’, ouderwets Engels voor ‘ongehoorzame man’, toont met een macrocamera gemaakte foto’s van paddenstoelen die op grafische prints zijn geplakt. Delen van woorden zijn leesbaar, iets met ‘et’ en ‘weigh’ en afgesneden letters die het woord ‘Earth’ opleveren. Er zijn vrolijk dansende zwavelkopjes, cantharellen, een wat verlegen buigende stinkzwam. ‘Ongehoorzaam’ noemt Reus de paddenstoelen, omdat ze allemaal, zo ontdekte ze na onderzoek hun eigen identiteit hebben.

En zo ontstaat haar interesse in het wezen paddenstoel, het rijke netwerk van schimmeldraden onder en boven de grond, de sporen, de composterende werking. Losjes (maar niet nonchalant) vertaalt deze belangstelling zich in een nieuwe reeks sculpturen. ‘Clay’ bestaat uit grof geschuurde en gepoedercoate panelen: ongenaakbaar, mysterieus en beeldschoon. De abstracte panelen ogen als deuren met beslag, versieringen en soms zelfs een ingebouwde plastic hondenbak. Als gevolg van een chemisch procedé zijn fijnmazige structuren zichtbaar, die doen denken aan schimmeldraden. Ook hier delen van teksten die afkomstig zijn van zakken kunstmest.

‘Clay’ past als serie bij Reus’ vroegere beelden van zadels en niet-functionele gebruiksvoorwerpen. Altijd is alles in die werken tot in de laatste millimeter doordacht. In ‘Clay’ zijn onderdelen ontvoerd uit hun vertrouwde omgeving. In hun nieuwe constellatie zijn ze iets nieuws en magisch geworden, een beetje zoals paddenstoelen die er plotseling zijn op de bosgrond. Afkomstig van iets heel kleins, maar in contact met een groots netwerk.