Recensie

Recensie Film

Netflix-serie Ozark schetst in slotseizoen een inktzwart wereldbeeld

Series Gewone gezinnen die in de misdaad belanden: het is een populair thema met series als Weeds en Breaking Bad. Maar waar die series focussen op de morele neergang van een individu, is in Ozark heel Amerika moreel failliet.

Felix Solis als Omar Navarro, Laura Linney als Wendy Byrde en Jason Bateman als Marty Byrde in de Netflix-serie 'Ozark'.
Felix Solis als Omar Navarro, Laura Linney als Wendy Byrde en Jason Bateman als Marty Byrde in de Netflix-serie 'Ozark'. Foto Netflix

De laatste vijftien jaar is een gewoon gezin dat door omstandigheden in de drugshandel terechtkomt een populair thema in televisieseries. Het bekendste voorbeeld van iemand die onverhoopt zijn gezin en omgeving meesleept in de misdaad is Walter White in Breaking Bad (2008-2013). Die baanbrekende serie over een sympathieke scheikundeleraar die transformeert tot nietsontziende drugscrimineel kende vele navolgers, zoals de succesvolle Nederlandse serie Hollands Hoop (2014-2020) maar ook de Netflix-serie Ozark. Toch is Breaking Bad niet de eerste serie die de verwording liet zien van een rechtschapen mens tot amoreel, gehard crimineel die tot alles in staat is. Die eer gaat naar Jenji Kohans onvolprezen Weeds, dat het tussen 2005 en 2012 acht seizoenen volhield – toen was de koek wel op. In Weeds ging weduwe Nancy Botwin (Mary-Louise Parker) marihuana verkopen om haar gezin, bestaande uit twee puberende jongens, te kunnen onderhouden, waarna het al snel van kwaad tot erger ging. Vince Gilligan, de bedenker van Breaking Bad, verklaarde in interviews dat hij nooit aan zijn serie was begonnen als hij geweten had van Weeds – beide series waren ongeveer tegelijkertijd in ontwikkeling, maar Weeds was eerder klaar.

Ozark (2017-heden) volgt in de voetsporen van zowel Weeds als Breaking Bad maar wist in drie seizoenen een min of meer eigen identiteit te creëren. In het eerste seizoen van Ozark moest de familie Byrde noodgedwongen halsoverkop verhuizen van Chicago naar een klein plaatsje in de Ozarks, Missouri. In dit aan een prachtig meer gelegen vakantieoord („the redneck Rivièra”, volgens een personage in seizoen vier) gaat financieel adviseur Marty Byrde (Jason Bateman) geld witwassen voor een drugskartel, anders volgen er consequenties. Marty doet wat hem gevraagd wordt, terwijl hij, zijn vrouw Wendy (Laura Linney) en hun zoon en dochter gaandeweg betrokken raken bij andere criminele zaken. Waar Breaking Bad zich vooral concentreerde op de morele neergang van Walter White, focust Ozark op het hele gezin. Net zoals in Weeds raken de kinderen op een gegeven moment betrokken bij de misdaden van hun ouders, ogenschijnlijk keurige modelburgers.

De psychologische tekening van de personages is niet zo scherp als in Breaking Bad maar interessant genoeg om de aandacht vast te houden. Wat er ook gebeurt – en dat is nogal wat – Marty blijft altijd de kalme rots in de branding. Wendy daarentegen ontwikkelt zich meer en meer tot manipulatief kreng, even berekenend als haar echtgenoot. Ze verbergt haar kilheid achter een valse glimlach. Ook kent Ozark kleurrijke nevenpersonages, zoals ‘white trash’ Ruth (Julia Garner), de slimme, verbaal agressieve dochter van een criminele redneck, en de angstaanjagende, impulsieve drugsmatriarch Darlene Snell. In seizoen twee kwam daar Helen bij, de calculerende advocate van het Mexicaanse drugskartel Navarro, waarvoor Marty het geld witwast en nog wat andere hand en spandiensten verricht. Omar Navarro, leider van het kartel, kreeg een grotere rol in seizoen drie.

Lees ook: In Ozark 3 vreest Wendy het kartel niet meer, ze ís het kartel

Cliché

Het nieuwe, vierde seizoen van Ozark is opgeknipt in twee delen. Vanaf vrijdag is het eerste deel te zien op Netflix, later in het jaar volgt deel twee. In dit seizoen consolideert de serie zich, maar verder biedt zij weinig nieuws. Sommige nieuwe personages zijn zelfs wat cliché, zoals Javi, de ambitieuze, heetgebakerde neef van Omar Navarro. Een scène varieert zelfs schaamteloos op een memorabel moment uit Breaking Bad: als Walter White onbewogen toekijkt hoe de vriendin van zijn partner Jesse na een overdosis stikt in haar eigen braaksel en hij geen poot uitsteekt. Seizoen één en drie van Ozark worden door critici en fans gezien als de beste. Seizoen vier, deel één, lijkt meer op seizoen twee: niet slecht, maar ook niet heel goed.

De ambities van de Byrde-familie zijn hoog, of zoals Wendy het verwoordt: „We zouden de machtigste familie in het midwesten kunnen zijn.” Maar van verschillende kanten worden ze constant beconcurreerd of belaagd. Zo gaat Darlene tegen wil en dank samenwerken met Ruth, die het plan opvat om hun duurzaam gekweekte drugs, heel zuivere heroïne, aan vermogende hipsters uit de stad te slijten zodat de vraagprijs omhoog kan. Dan is er nog Maya, een sceptische FBI-agente die niets liever wil dan het Navarro-kartel oprollen. Ook meldt zich een vasthoudende privédetective die op zoek is naar Helen, de advocate die aan het eind van seizoen drie werd vermoord. De machtsbeluste Wendy houdt zich bezig met de uitbreiding van de Byrde Family Foundation, waarbij zij zich tot zichtbaar ongenoegen van Marty steeds hypocrieter en leugenachtiger gedraagt. Haar mantra „Ik vecht voor ons gezin” begint bovendien holler te klinken naarmate haar gedrag grilliger wordt. Jongste zoon Jonah sluit zich na een aanvaring met zijn moeder dan ook aan bij Ruth en Darlene om voor hen geld wit te wassen: zo vader, zo zoon. Laatste spin in het web is Clare Shaw, directeur van Shaw Medical, een groot farmaceutisch bedrijf dat betrokken was bij de recente, dodelijke opiatencrisis – zie ook de tv-serie Dopesick. Als de opvliegende Javi voor het eerst Clare ontmoet, aan wie het kartel van zijn oom drugs levert, heeft hij een geestige oneliner: „Jij bent de eerste Gringo die ik ontmoet wiens familie meer doden op zijn geweten heeft dan de mijne.”

Jason Bateman en Katrina Lenk in Ozark.

Foto Netflix

Hamvraag

De hamvraag luidt natuurlijk: lukt het de Byrdes om op tijd uit de Ozarks te ontsnappen voor het net zich sluit? Ze willen terug naar Chicago, naar hun oude levens, maar kan dat ongestraft?

De serie schetst een inktzwart, cynisch wereldbeeld waarin iedereen te koop is, van simpele ziel tot invloedrijke senator. Iedereen streeft koste wat kost naar materiële welvaart, want „this is America”. Kapitalisme gaat over lijken, corruptie tiert welig en manipulatie is de modus operandi. Als Wendy bij een bijeenkomst over de goede doelen van hun stichting een flagrante leugen over haar broer Ben de wereld in helpt en Marty haar daarop aanspreekt zegt zij: „It’s good PR.” Als zelfs de FBI, ooit in het leven geroepen om de inwoners van Amerika te beschermen, niet van moreel onbesproken gedrag blijkt, is het antwoord van Omar Navarro veelzeggend: „Amerika kan bedrieglijk zijn.” Waar Breaking Bad uiteindelijk focuste op de morele neergang van een individu, richt Ozark zijn pijlen breder: hier is heel Amerika moreel failliet.