Kamer richt felle kritiek op voorzitter: neutrale rol niet meer voldoende

Verharding debat Harde woorden van Geert Wilders leidden tot kritiek van andere partijen op Kamervoorzitter Bergkamp. Die vinden dat zij te weinig ingrijpt.

Kamervoorzitter Vera Bergkamp kreeg kritiek van Kamerleden nadat ze volgens hen onvoldoende ingreep na harde woorden van PVV-leider Geert Wilders.
Kamervoorzitter Vera Bergkamp kreeg kritiek van Kamerleden nadat ze volgens hen onvoldoende ingreep na harde woorden van PVV-leider Geert Wilders. Foto David van Dam

Als politici in de plenaire zaal van de Tweede Kamer het woord ‘u’ in de mond nemen, volgt vaak een verbetering. ‘U’, dat hoor je alleen te zeggen tegen de voorzitter: de Kamerleden richten zich in debatten nooit rechtstreeks tot elkaar. Maar dinsdag ging het heel vaak over u, en er volgde geen correctie, want ineens stond het voorzitterschap van Vera Bergkamp centraal.

Bergkamp (D66), vorig jaar gekozen tot voorzitter, greep nauwelijks in toen PVV-leider Geert Wilders zich in het debat over de regeringsverklaring van het nieuwe kabinet-Rutte IV in harde bewoordingen uitliet over andere Kamerleden en journalisten. Dat kwam haar op felle kritiek van een groot deel van de Tweede Kamer te staan. Wilders’ toon was niet nieuw, die van de rest van de Kamer wel.

Daarmee werd de bezorgdheid van veel Kamerleden, en hun angst, over groeiend wantrouwen en toenemende bedreigingen van politici, journalisten en anderen zichtbaar. Als ze ergens invloed konden uitoefenen op de toon en de sfeer van het maatschappelijk debat, was het hier. Waarom trad Bergkamp niet hard op?

„U bent scheidsrechter, u bent geen procesbegeleider in deze Kamer”, zei het onafhankelijke Kamerlid Pieter Omtzigt. „Dit is een grens en ik spreek u erop aan om die te handhaven”, zei Jesse Klaver (GroenLinks) tegen haar, nadat Wilders journalisten had uitgemaakt voor „lakeien van de macht” die meehielpen Nederland „kapot” te maken. Sylvana Simons van Bij1 „smeekte” Bergkamp het voor Kamerleden veiliger te maken.

Hoofddoek

Vorige week had Wilders in een tweet al gesuggereerd dat Dilan Yesilgöz (VVD), de nieuwe minister van Justitie, vanwege haar dubbele nationaliteit nu zijn beveiliging wel zal willen opheffen. Premier Rutte noemde dat woensdagochtend „onacceptabel”.

Dat was nog buiten de Kamer. Dinsdag richtte Wilders zich in de plenaire zaal met naam en toenaam tegen de Kamerleden Fonda Sahla (D66) en Kauthar Bouchallikht (GroenLinks), allebei dragers van een hoofddoek. Hij noemde ook Soumaya Sahla, de zus van Fonda, die VVD-lid is en eerder veroordeeld is voor wapenbezit en lidmaatschap van de terroristische Hofstadgroep. Wilders maakte hen uit voor „islamitische radicalen en terroristen” en zei zich onveilig te voelen.

Bergkamp vond de verwijzing naar de hoofddoek „niet respectvol” en riep Wilders op niet over mensen te spreken die zich niet in de zaal konden verdedigen, maar liet hem verder begaan. Ze had met haar oproep voldoende „genormeerd” vond ze.

Dat past bij haar stijl als voorzitter. Bergkamp trekt niet uit zichzelf een grens. Ze treedt liever op als neutrale arbiter, iemand die de wil van de héle Kamer vertegenwoordigt en eerst afwacht tot er consensus is bereikt.

Lees ook over het begin van Vera Bergkamp als voorzitter: Op de namen moet ze nog even oefenen

Zo aarzelend waren politici in Den Haag tot voor kort allemaal als het om elkaars woorden ging. Als Wilders spreekt over „laffe Afrikaanse en Arabische roedels”, zoals hij dinsdag deed, wordt hij doorgaans aangesproken, maar zelden zegt iemand dat hij het niet mág zeggen. Dat ligt gevoelig in de Kamer, waar de vrijheid van meningsuiting verder strekt dan op straat. Misschien waren ze ook „met zijn allen veel te soft” tegen Wilders geweest, zei Klaver.

Maar er is iets voelbaar veranderd. De onrust op straat door de coronamaatregelen. De steeds zwaardere bedreigingen tegen politici en journalisten. De man met de fakkel in de straat van Kaag. Het dreigement in de debatzaal van de Tweede Kamer zelf, van een FVD’er, dat er „tribunalen” komen. Steeds minder deinzen Kamerleden ervoor terug de woorden van politici te verbinden aan wat er online én op straat gebeurt.

Een nieuw reglement van orde maakt het voor de voorzitter mogelijk een Kamerlid te waarschuwen en uit de zaal te verwijderen, maar daarvan heeft Bergkamp nog geen gebruikgemaakt. „Als een scheidsrechter bij het voetbalspel constant zegt ‘foei, foei, u mag niet op de enkels trappen’, maar niet ingrijpt met gele en rode kaarten, gebeurt er niets”, zei Omtzigt. „Dat is wat u aan het doen bent.”

Bergkamp bleef erbij: Wilders moest zijn verhaal kunnen afmaken. Over de omgangsvormen, herhaalde ze, wordt binnenkort apart gedebatteerd. Dat is „een gesprek met bijna alle fracties”. Alleen de PVV weigert aan te schuiven.

Dit bericht is woensdag 19 januari 2022 om 13.00 uur geactualiseerd