In quasi-wankel evenwicht

bespreekt architectuur die verwant is. Vandaag een internationale architectuurmode: gestapelde dozen.

De Lycka-toren.
De Lycka-toren. Foto Herman Bunzing

Het pleidooi dat architect Winy Maas, de M van MVRDV, in 2017 in Copy & Past. Bad Ass Copy Guide hield voor het doorbreken van het taboe op kopiëren in de architectuur heeft weinig weerklank gevonden. Vijf jaar later zijn nog altijd weinig architecten en critici het eens met de ook in Nederland veel bouwende Duitse architect Hans Kollhoff die beweerde dat „originaliteit geen kenmerk is van kwaliteit”. Ook in het Copy & Paste-tijdperk staat originaliteit in hoog aanzien en worden gebouwen te pas en te onpas bij wijze van compliment ‘eigenzinnig’ genoemd.

Zo werd ook de in oktober opgeleverde woontoren met de naam Lycka in de voormalige kantoorwijk bij station Sloterdijk in Amsterdam onlangs op de site architectenweb als „een eigenzinnige toren” omschreven. Reden is dat Lycka bestaat uit „blokken die onderling verschillen in afmetingen, overstekken, dakvlakken en materiaalgebruik”.

Maar als het op elkaar stapelen van verschillende dozen de reden is om Lycka ‘eigenzinnig’ te noemen, dan is het compliment onterecht gegeven. Want echt eigenzinnig is het allang niet meer om een woontoren het aanzien te geven van op elkaar gestapelde dozen met verschillende afmetingen. Het dozen stapelen om een toren een onverwisselbaar silhouet te geven, is zelfs uitgegroeid tot een internationale architectuurmode.

Die begon in 2007 met de opening van The New Museum op Manhattan, een door SANAA architecten uit Japan ontworpen gebouw, dat bestaat uit een quasi-achteloze opeenstapeling van witte, volkomen gesloten dozen in wankel evenwicht.

De stapelmode heeft nu eindelijk ook Nederland bereikt. Op de door Paul de Vroon en Sputnik ontworpen Lycka-toren volgen de komende jaren minstens een half dozijn woontorens waarvan de appartementen zijn ondergebracht in stapels dozen.

The Blinck Blocks Foto LEVS Architecten

In Rotterdam is nu bijvoorbeeld op de Müllerpier STACK in aanbouw, een woontoren van vier dozen die de projectontwikkelaar van de site stackrotterdam.nl een „eigenzinnige eyecatcher” noemt. Elders in Rotterdam, in de Piekstraat, begint binnenkort de bouw van een woontoren van KCAP architecten, die, net als The New Museum in New York, oogt als een stapel dozen die dreigt om te vallen. Den Haag krijgt in de vorm van de door LEVS architecten ontworpen Bincks-Blocks de hoogste dozentoren (115 meter) van Nederland.

Toch is er wel een van buiten onzichtbare reden om de Lycka-toren eigenzinnig te noemen. Want terwijl de komende woontorens van gestapelde dozen in Nederland grotendeels of geheel bestaan uit voor starters onbetaalbare koop- en dure-huurwoningen, omvat Lycka 118 sociale-huurappartementen, variërend van ‘studio’s’, zoals éénkamerappartementen tegenwoordig worden genoemd, tot driekamerappartementen. De appartementen zijn ondergebracht in verschillende zogeheten ‘woonloodsen’. Ook heeft Lycka ‘broedplaatsen’ voor beginnende kunstenaars, die een appartement met een atelier kunnen huren. Opdrachtgever van Lycka is dan ook niet een winstmaximaliserende projectontwikkelaar, maar de oude Amsterdamse woningbouwvereniging Eigen Haard.