Werken in het vlees – wie klaagt wordt ontslagen, of mishandeld

Arbeidsmigranten Uitzendbureau Reyhan heeft een slechte reputatie. Het zou liegen over hoge salarissen, buitenlandse uitzendkrachten slecht huisvesten. Een manager werd onlangs veroordeeld voor mishandeling.

Uitzendbureau Reyhan is een grote jongen in de vleesindustrie. Het levert al circa vijfendertig jaar personeel aan de belangrijkste vleesverwerkers in Nederland. Reyhan werft uitbeners, vleessnijders en ervaren slachters voor ze. Zo’n 1.500 mannen en vrouwen in totaal.
Uitzendbureau Reyhan is een grote jongen in de vleesindustrie. Het levert al circa vijfendertig jaar personeel aan de belangrijkste vleesverwerkers in Nederland. Reyhan werft uitbeners, vleessnijders en ervaren slachters voor ze. Zo’n 1.500 mannen en vrouwen in totaal. Foto Merlin Daleman

„Houd je me voor de gek?” Dreigend loopt de potige manager van uitzendbureau Reyhan op één van zijn stafleden af en gaat in vechthouding voor hem staan. De medewerker, David Ionut, heeft net gezegd dat hij stopt bij het uitzendbureau. De manager haalt uit met links. Hij stompt Ionut in zijn zij, op zijn hoofd. Tientallen keren beukt de manager op hem in. „No, bro” zegt Ionut, die zijn hoofd probeert te beschermen met zijn handen. „No…”

De mishandeling – gefilmd met een mobiele telefoon – vond plaats in oktober 2020 in het Brabantse Schijndel, op een vakantiepark waar arbeidsmigranten verblijven. Het filmpje van de mishandeling ging viral. De baas van het uitzendbureau zei in het AD dat het „een privékwestie” betrof – de meppende manager is zijn zoon. Ook zei hij: „Ik kan niet accepteren wat mijn zoon heeft gedaan.” Hij had, zo beweerde hij, zijn zoon op staande voet ontslagen. Maar inmiddels is die weer voor hem aan het werk.

Er moet iets veranderen: Nederland moet arbeidsmigranten beter beschermen

David Ionut oud-werknemer Reyhan

David Ionut (29) stopte na drie jaar bij Reyhan, omdat hij het er niet mee eens was hoe werknemers werden behandeld. Hij rende na de mishandeling het vakantiepark af en vluchtte nog dezelfde dag naar Engeland. „Ik was heel bang”, zegt Ionut, die voor het eerst uitgebreid zijn verhaal vertelt over zijn tijd bij het uitzendbureau. „Er moet iets veranderen: Nederland moet arbeidsmigranten beter beschermen.”

Het is niet het eerste incident met het Gelderse uitzendbureau Reyhan. NRC las meldingen aan de Arbeidsinspectie over het bedrijf en sprak met (oud-)medewerkers, gemeenteambtenaren, andere overheidsbronnen en medewerkers van vakbond FNV.

Waar Reyhan is, daar zijn problemen. Klagende medewerkers worden ontslagen – of zelfs mishandeld. Gemeenten staan machteloos tegen het bedrijf: dwangsommen die ze opleggen maken geen indruk op Reyhan. Vakbondsmedewerkers die door Reyhan-personeel zijn benaderd om hulp, durven het bedrijf sinds het filmpje amper aan te spreken. Angst overheerst.

Uitzendbureau Reyhan (opgericht in 2008, circa 40 medewerkers) is een grote jongen in de vleesindustrie. Het levert, volgens zijn website, al circa vijfendertig jaar personeel aan de belangrijkste vleesverwerkers in Nederland. Reyhan werft uitbeners, vleessnijders en ervaren slachters voor ze. Zo'n 1.500 mannen en vrouwen in totaal.

Het meeste personeel haalt het uitzendbureau uit het buitenland, met name Polen en Roemenië. In de Nederlandse vleesindustrie, met pakweg 10 miljard euro omzet, werken dagelijks zo’n 12.000 mensen, van wie vier vijfde uit het buitenland komt.

Ook David Ionut komt uit Roemenië. Hij begint in 2017, zoals veel nieuwe medewerkers bij Reyhan aan de lopende band in een slachthuis in Utrecht. Met het bewerken van varkenskarkassen maakte hij lange dagen. „Dat werk was oké”, zegt Ionut, die in Roemenië ook slager was.

Na twee jaar krijgt hij promotie. Ionut wordt coördinator. Hij regelt documenten, verblijfplaatsen en vervoer voor landgenoten. Zijn belangrijkste taak is mensen werven. Via websites en tussenpersonen zoekt hij nieuw personeel. „Er was veel werk, dus er waren veel mensen nodig.”

Roemeense coördinatoren spelen bij Reyhan een belangrijke rol, zeggen oud-Reyhan-werknemers. Omdat veel arbeidsmigranten geen Engels of Nederlands spreken, fungeren coördinatoren als aanspreekpunt. Ook gebruikt het bedrijf hen om slecht nieuws te vertellen, bijvoorbeeld als iemand ontslagen wordt of als er geen werk is.

Lees ook: Gebrekkige controle arbeidskrachten

David Ionut loog op aandringen van zijn baas over het salaris dat nieuwe werknemers zouden verdienen. „Ik beloofde ze 1.500 tot 2.000 euro per maand”, zegt Ionut – drie tot vier keer het gemiddelde salaris in Roemenië. „Maar eenmaal in Nederland kregen ze 700 tot 800 euro per maand.”

Roemeense arbeidsmigranten die voor Reyhan werkten, en over wie NRC eerder schreef, vertelden soortgelijke verhalen. Zij werden naar Nederland gelokt met salarissen van 1.500 à 2.000 euro en verhalen over een mooi huis. Eenmaal aangekomen kregen ze veel minder betaald en sliepen ze in oude accommodaties van het uitzendbureau. Als ze protesteerden, begonnen de problemen pas echt: uitbetalingen bleven achter. In het ergste geval volgde ontslag, waarna ze meteen hun woning moesten verlaten.

Zulke klachten over Reyhan kwamen ook bij de Arbeidsinspectie terecht, blijkt uit meldingen die NRC inzag. Een notitie uit 2018 gaat over 23 Roemenen aan wie „gouden bergen en een goed salaris” is beloofd, maar die vervolgens samen in een huis worden gezet zonder centrale verwarming. De dagen die ze werken zouden ze niet betaald hebben gekregen.

Een andere melder noemt de werkomstandigheden „erg zwaar” en zegt dat zijn identiteitsbewijs is ingenomen en niet terug is gegeven. In de zomer van 2019 klaagt een Pool dat hij en zijn vriendin geen salaris van Reyhan hebben ontvangen.

De Arbeidsinspectie stuitte vaker op onregelmatigheden bij Reyhan. In 2017 beboette ze het uitzendbedrijf omdat 21 uitzendkrachten contant waren betaald. Het bedrijf kreeg een boete van 11.500 euro opgelegd. Tijdens een controle bij vleesverwerkingbedrijf Vitelco in Den Bosch, een jaar later, stuitten inspecteurs op „vreemdelingen” die geen papieren hadden om in Nederland te mogen werken. Beide bedrijven kregen een boete van 8.000 euro.

Geregeld excessen

In zijn werkkamer op het gemeentehuis in Didam ontmoette Walter Gerritsen , wethouder (Wonen, CDA) van de gemeente Montferland, de baas van Reyhan en zijn twee zonen drie jaar geleden voor het eerst. Het uitzendbureau lobbyde voor meer woonaccommodaties in de regio, die de gemeente moest faciliteren. Dat was „een vriendelijk gesprek”, zegt Gerritsen.

Inmiddels is de toon veranderd. Montferland belandde in een conflict met Reyhan, omdat er zich bij het bedrijf, volgens de wethouder, geregeld „excessen” voordoen.

Zoals in de zomer van 2019. Bij de gemeente kwamen klachten binnen over een hoekwoning in ’s-Heerenberg, een plaatsje op de grens met Duitsland. Het pand, verhuurd aan Reyhan, zou een inloop van Polen en Roemenen zijn. Bij controle bleek het spierwitte hoekhuis, met 125 vierkante meter woonoppervlak, omgebouwd tot arbeidsmigrantenhotel met 22 bedden. „Er lagen zelfs matrassen in de kelder”, zegt de wethouder.

De gemeente liet het pand ontruimen, omdat het onhygiënisch en brandonveilig was. Maar bij controle een paar weken later was het weer mis. Agenten en handhavers troffen negen mensen in het pand, bedoeld voor één huishouden. De gemeente legde Reyhan een dwangsom van 50.000 euro op als hij de problemen niet zou oplossen.

Die is inmiddels omgezet in een boete – die niet is betaald, zegt Gerritsen. Reyhan ging in beroep bij de Raad van State, en die procedure loopt nog. Om de druk op te voeren, heeft de gemeente de dwangsom verhoogd tot 200.000 euro per week, met een maximum van 600.000 euro.

„Het is voor die jongens een rekensom” zegt Gerritsen. „50.000 euro dwangsom was blijkbaar te laag om hen in beweging te krijgen. Dat verdienen ze zo terug. Daarom hebben we het bedrag verhoogd zodat er meer dwang vanuitgaat. Hun financiële drive is belangrijker dan hun imago.” Reyhan verdient, volgens de wethouder, niet alleen aan detachering van personeel maar ook aan huisvesting van arbeidsmigranten.

Dat een uitzendbureau arbeidsmigranten aan een huis én werk helpt, noemde Philip Meijran van de Arbeidsinspectie vorig jaar in NRC een „gevaarlijke constructie”. Ze komen zo in de tang: als ze hun baan kwijtraken, moeten ze ook hun woning uit.

Ook in Noord-Brabant zorgt Reyhan voor problemen, blijkt uit de meldingen aan de Arbeidsinspectie. Het uitzendbureau zou in de gemeente Meierijstad (Schijndel, Sint-Oedenrode, Veghel) „personen illegaal” huisvesten, mailt een ambtenaar in oktober 2018 aan de Arbeidsinpectie. De ambtenaar vermoedt „uitbuiting” van werknemers en vreest dat ten onrechte loon van hen wordt ingehouden. Hij vraagt te onderzoeken of Reyhan „zich houdt aan de vigerende wet en regelgeving”. De gemeente wil niet reageren op vragen over deze meldingen. En de Arbeidsinspectie doet geen uitspraak over „lopende onderzoeken”.

Mishandeling bewezen

Na twee jaar als coördinator was David Ionut klaar met liegen over hoge salarissen, verbloemen van slechte werkomstandigheden en de stress die erbij kwam kijken. Toen hij de baas vertelde te willen stoppen, kwam diens zoon, de manager, verhaal halen. Na de mishandeling zat Ionuts lichaam onder de blauwe plekken, zijn oor was gebroken. „Alles deed pijn. Maar ik was te bang om naar het ziekenhuis te gaan”, zegt hij.

Het spijt Ionut dat hij als coördinator tegen landgenoten heeft gezegd dat Reyhan een goed bedrijf is, zegt hij nu. „Ik wilde wel eerlijk zijn, maar van mij werd verwacht dat ik nieuwe werknemers binnenhaalde. Ik voelde de hele tijd die druk.”

Gemeenten zijn geen partij voor zo’n uitzendbureau

Walter Gerritsen wethouder Montferland

Ionut is na de mishandeling nog één keer teruggekeerd naar Nederland, voor de rechtszaak, eind vorig jaar. De rechter achtte poging tot zware mishandeling wettig en overtuigend bewezen. Volgens hem is Ionut meerdere keren geschopt met verstevigde schoenen, terwijl hij weerloos was en zelf geen geweld gebruikte. Ook stelde de rechtbank vast dat de manager „ervaring heeft” met vechtsport. „Het slachtoffer mag van geluk spreken dat hij niet meer letsel heeft opgelopen.” De manager kreeg 90 dagen cel opgelegd, waarvan 73 voorwaardelijk, en 180 uur taakstraf.

Ook moet de manager de Roemeen 1.500 euro schadevergoeding betalen. Dat bedrag is, zegt Ionut, nog niet overgemaakt. „Ik heb weinig geld, dus het is heel belangrijk dat ik dit snel krijg.” Is binnen acht maanden nog steeds niet betaald, dan neemt het justitieel incassobureau de vordering over en schiet het bedrag aan Ionut voor.

In december 2020, twee maanden nadat het filmpje van de mishandeling naar buiten kwam, nam Reyhan een crisismanager in de arm die de misstanden moest tegengaan. Het uitzendbureau betrok ook de FNV. Gesprekken volgden, er werd heen en weer gemaild.

Maar nadat de bond afspraken hierover had getekend, liet Reyhan niets meer van zich horen, zegt FNV-bestuurder John Klijn. „Het was een vlucht naar voren”, zegt hij „Inmiddels is de crisismanager ook weg.”

Wethouder Gerritsen van Montferland stelt vast dat de mogelijkheden beperkt zijn om uitzendbureaus als Reyhan aan te pakken. De gemeente kan handhaven als een bestemmingsplan wordt geschonden doordat een gebouw verkeerd wordt gebruikt, „maar we hebben geen andere juridische grond om op te treden”. En als hij handhaaft, zegt Gerritsen, is het probleem niet uit de wereld. „Gemeenten zijn geen partij voor zo’n uitzendbureau. Als de ene gemeente optreedt, vertrekt het bedrijf naar een andere.”

Volgens de wethouder is meer samenwerking nodig tussen gemeenten. Ze moeten op „grote schaal” informatie kunnen uitwisselen over bedrijven en de huisvesting van arbeidsmigranten, vindt hij. „We moeten weten of er mensen werken met een criminele achtergrond.” Maar daarvoor moet dan weer de privacywetgeving worden aangepast, zegt hij.

David Ionut kan „niet begrijpen” dat een manager van een uitzendbureau hem in elkaar heeft geslagen, en dat het bedrijf nog steeds bestaat. „Ik hield van Nederland en wilde er carrière maken, maar durf niet meer terug.” Hij hoopt dat zijn verhaal helpt om de situatie van arbeidsmigranten in Nederland te verbeteren. „Arbeiders uit Roemenië helpen Nederland in de productie. Ze moeten met meer respect behandeld worden.”

Intussen werkt Reyhan verder onder andere namen, zeggen diverse bronnen. FNV’er Klijn: „De naam Reyhan is besmet bij arbeidsmigranten.” Ze werven zo ongestoord nieuw personeel in het buitenland.

Het management van Reyhan is herhaaldelijk om commentaar gevraagd, maar heeft niet gereageerd.