Profiel

Ongemak over nieuwe voorzitter Europees Parlement

Europees Parlement De Maltese Roberta Metsola oogst veel lof, maar haar anti-abortusstandpunt ligt gevoelig bij linkse en liberale politici in Brussel.

Roberta Metsola (42) uit Malta wordt naar verwachting de derde vrouwelijke voorzitter van het Europarlement. De zelfverklaard feministe is voorstander van de traditionele anti-abortuspolitiek in haar thuisland.
Roberta Metsola (42) uit Malta wordt naar verwachting de derde vrouwelijke voorzitter van het Europarlement. De zelfverklaard feministe is voorstander van de traditionele anti-abortuspolitiek in haar thuisland. Foto Thierry Monasse/Getty Images

Ze is een jonge vrouw, zelfverklaard feministe, uit een kleine, relatief nieuwe lidstaat. Een door de wol geverfde, meertalige Europese politica die door collega’s vrijwel unaniem wordt geprezen. In alles lijkt Roberta Metsola de ideale kandidaat om als nieuwe voorzitter het visitekaartje van het Europees Parlement te worden. Enig puntje: Metsola is anti-abortus.

Deze dinsdag is Metsola (42) verkozen. De Maltese is daarmee opvolger van de Italiaanse sociaal-democraat David Sassoli die vorige week plotseling overleed, maar wiens termijn deze maand sowieso zou eindigen.

Metsola’s verkiezing is daarmee onderdeel van het traditionele kwartet met Europese topposities dat om de zoveel tijd in Brussel gespeeld wordt. Na tweeëneenhalf jaar Sassoli hebben de christen-democraten volgens in 2019 gemaakte afspraken nu ‘recht’ op de positie van parlementsvoorzitter. Het verklaart waarom noch de sociaal-democraten noch de liberalen een eigen kandidaat hebben voorgesteld, en in principe voor Metsola stemmen.

Maar onomstreden is de verkiezing niet, sinds de afgelopen tijd het ongemak bij linkse en liberale parlementariërs over de abortuspositie van Metsola groeide. Meerderen lieten al weten haar kandidatuur niet te kunnen steunen. De Franse liberaal Bernard Guetta zei in december dat het „in deze tijd dat de vrijheid van vrouwen onder druk staat” een „zeer slecht signaal” zou zijn Metsola tot EU-kopstuk te benoemen. Hij verwees daarbij naar anti-abortuswetgeving in Polen en de Verenigde Staten.

Splijtzwam

Haar verkiezing kwam er niet mee in gevaar. Maar de ophef toont wel hoezeer het thema abortus Europa splijt en de polarisatie eerder toe- dan afneemt. Metsola’s thuisland Malta is het enige EU-land waar abortus in alle gevallen verboden is, maar ook in Polen werd eind 2020 wetgeving van kracht die abortus in de praktijk vrijwel onmogelijk maakt. En conservatieve partijen in meer Europese landen stellen de voorwaarden voor abortus steeds luidruchtiger ter discussie.

Lees ook: Poolse vrouwen overstemmen priesters en politici

Het thema leidt zo ook in het Europees Parlement tot toenemende verdeeldheid. „Het discours hierover is absoluut geradicaliseerd”, zegt Valentine Berthet, die aan de Tampere Universiteit in Finland onderzoek deed naar de discussie over genderthema’s in het Europese Parlement. Het is volgens haar vooral een gevolg van de groei van radicaal-rechtse en conservatieve partijen en hun toegenomen internationale samenwerking. „Het verzet tegen wat als ‘genderideologie’ wordt voorgesteld is veel feller geworden en daarmee ook de manier waarop er op Europees niveau over abortus gediscussieerd wordt.”

Het is niet alleen de anti-beweging die zich feller roert. De afgelopen jaren zijn discussies over de rechtsstaat en ‘Europese waarden’ binnen de EU naar de voorgrond gedrongen. Daarmee is ook het thema abortus onderdeel geworden van het debat over wat de rechtsstaat is en welke rol de EU in het verdedigen daarvan moet hebben. „Beide kanten beroepen zich nu op ‘rechten’: die van vrouwen op zelfbeschikking, het recht op leven van de foetus of gewoon de nationale soevereiniteit”, zegt Berthet. Ze wijst op nieuwe, EU-brede ngo’s die soms zowel nauwe banden hebben met de Amerikaanse anti-abortusbeweging als op hun website prominent de connecties met Europarlementariërs vermelden. „In de context van de Verenigde Naties zien we al dat in steeds voorzichtiger taal over abortus wordt gesproken. Het lijkt erop dat reproductive rights ook in EU-context steeds gevoeliger gaan liggen.”

Haat- en dreigberichten

Polarisatie werd vorige zomer bijvoorbeeld zichtbaar in aanloop naar een stemming over een resolutie die het recht op legale en veilige abortus bepleitte. Europa-brede conservatieve en christelijke ngo’s voerden een felle campagne. De Kroatische Europarlementariër Fred Matićc die het dossier onder zich had, zei een ongekende hoeveelheid haat- en dreigberichten te hebben ontvangen – hoewel de resolutie het uiteindelijk wel haalde.

Conservatieve krachten zien dit als overwinning

Samira Rafaela D66’er en EP-lid

Ook Europarlementariër Samira Rafaela (D66), woordvoerder voor vrouwenrechten voor de liberale Europese groep, merkt dat de tegenbeweging in Europa aan kracht wint. Ze ontving in aanloop naar stemmingen al wel eens een foetuspopje in haar postvak, als protest van anti-abortusactivisten. „Je ziet dat er een hele sterke, goed georganiseerde en gefinancierde beweging achter zit. En die is onderdeel van een bredere, conservatieve agenda in Europa die zich in het algemeen tegen vrouwen- en lhbti-rechten verzet.”

De verkiezing van Metsola noemt Rafaela om die reden „een slecht signaal”. Dat Metsola Europarlementariërs heeft verzekerd de meerderheidspositie van het Europarlement boven haar persoonlijke opvattingen te plaatsen, stelt de D66’er niet gerust. „Je kunt dit niet loskoppelen van die bredere agenda. Conservatieve krachten zullen dit als een overwinning zien en dat krijgen we uiteindelijk terug in ons gezicht.” Zelf stemde ze om die reden niet op Metsola.

Christen-democraten benadrukken dat het vooral de interne Maltese discussie is die de opstelling van Metsola verklaart en die het voor haar lastig maakt zich te keren tegen de traditionele anti-abortuspolitiek van haar thuisland. Ook prijzen veel collega’s dat Metsola een belangrijk voortrekker was in de anticorruptiestrijd in Malta. Toch betekent de ophef dat Metsola, die als derde vrouwelijke voorzitter in de geschiedenis van het Europarlement juist een feministisch symbool had moeten worden, direct met een achterstand begint.

Dit artikel is op dinsdagochtend 18 januari geactualiseerd.