Linkse oppositie zoekt ‘eendracht’ tegen nieuw kabinet

Regeringsverklaring Oppositiepartijen, vooral van links, kwamen al vier keer bij elkaar om een strategie te bedenken tegen Rutte IV. Dat lukte nog niet.

Oppositieleiders tijdens een eerder formatiedebat, met Marijnissen, Klaver, Azarkan, Van der Staaij, Ploumen en Omtzigt.
Oppositieleiders tijdens een eerder formatiedebat, met Marijnissen, Klaver, Azarkan, Van der Staaij, Ploumen en Omtzigt. foto david van dam

Het bordje op de deur van de PvdA-fractiekamer staat op ‘niet storen’. Het is maandagmiddag, twee uur. Net daarvoor is Esther Ouwehand van de Partij voor de Dieren naar binnen gegaan, daarna Farid Azarkan van Denk, GroenLinks-leider Jesse Klaver en ook Laurens Dassen van Volt. De linkse fractievoorzitters komen bij elkaar om misschien wel het belangrijkste debat van het jaar voor te bereiden: over de regeringsverklaring van het kabinet-Rutte IV. op dinsdag en woensdag.

Het groepje, waar ook Sylvana Simons van Bij1, SP-leider Lilian Marijnissen én de eenlingen Liane den Haan en Pieter Omtzigt voor zijn uitgenodigd, heeft een eigen appgroep. Met als naam: ‘Eendracht maakt macht’.

In de zestiende eeuw was dat de wapenspreuk van de Republiek der Verenigde Nederlanden, sinds half november hoort het bij deze negen fractievoorzitters. Het idee was van Klaver en Ploumen, en het doel is: beter samenwerken als linkse oppositie. Liane den Haan, die zichzelf niet links vindt, was er pas laat bijgevraagd, net als ex-CDA’er Omtzigt.

Lilian Marijnissen van de SP hoort erbij, maar het is de anderen niet duidelijk of ze echt wil meedoen. In het najaar kwam de groep al drie keer bij elkaar, maar zij was er steeds niet bij. Volgens andere fractievoorzitters zegt ze ook nooit iets in de appgroep. Dus ja, eenheid? Het leidde al een keer tot irritatie bij Sylvana Simons: waarom zat Marijnissen in de groep, als ze nooit iets van zich liet horen? Was het misschien alleen om te weten wat de anderen van plan waren?

Dat ze de suggestie van ‘afkijken’ per ongeluk deed in de groep waar Marijnissen zelf lid van was, drong pas later tot Simons door.

Ploumen kwam met de wapenspreuk, volgens anderen deed Simons het voorstel van de groepsafbeelding: een florijn met de groepsleus.

Na de verkiezingen van maart, en ook nog de maanden erna, waren er zoveel fracties in de Tweede Kamer gekomen dat het voor het kabinet makkelijk kon worden om verdeel en heers te spelen, dachten de linkse partijen. Ze waren ook niet erg tevreden over zichzelf, ze waren met veel. Er werd nauwelijks samengewerkt. Bij het debat over de regeringsverklaring wil ‘Eendracht maakt macht’ laten zien dat het ook anders kan.

Rutte niet laten wegkomen

Doel van de bijeenkomst op maandag was om een strategie bedenken. Wat vonden ze allemáál belangrijk, hoe konden ze elkaar zo ondersteunen bij de interruptiemicrofoon dat Rutte niet weg kwam met een gemakzuchtig of geen antwoord?

Ze vinden zo’n beetje allemaal dat Rutte IV doelloos met geld smijt en de rekening vooruit schuift. Dat groepen mensen – ouderen met alleen een aow, jongeren in de ggz – vergeten worden. Wordt het geld uit het klimaatfonds niet een cadeautje voor grote bedrijven? En als je echt de armoede onder kinderen wilt halveren, waarom geef je daar dan niet veel meer geld aan uit? En als het over de aow gaat, die niet zal meestijgen met de geplande verhoging van het minimumloon, vinden ze zo goed als zeker ook andere, rechtse partijen.

Maar als je in het linkse oppositiegroepje rondvraagt: wat hadden ze tot nu toe aan hun bijeenkomsten en de appgroep? Dan is het antwoord eensgezind: niet veel. Al noemt één fractievoorzitter het „leerzaam om te zien hoe anderen zulke debatten voorbereiden”.

Het debat over de regeringsverklaring geldt als net zo belangrijk als de Algemene Politieke Beschouwingen na Prinsjesdag. Het is voor alle fractievoorzitters een kans om op te vallen, om te laten zien waar zij voor staan. Misschien is er daarom zo weinig eendracht

Lees ook: Nieuw kabinet heeft oppositie nog hard nodig

Neem de SP. Die is al sinds de verkiezingen van maart, en het verlies van vijf zetels, bezig met een eigen plan. Marijnissen wil met een vernieuwd, ‘fundamenteel’ verhaal komen. Dat moet niet meer alleen vertellen wat er misgaat in Nederland, maar ook waarom. Denk aan de toeslagenaffaire: waarom zou je, als je werkt, nog toeslagen nodig moeten hebben om rond te komen?

SP’ers op het Binnenhof twijfelen ook of ze zomaar links willen genoemd worden als het gaat om migratie of klimaat. Ze vinden zichzelf op die thema’s behoudender, en dus anders dan de andere linkse partijen.

De kiezers van GroenLinks en PvdA zijn blij met de aandacht en al het geld van Rutte IV voor klimaat, onderwijs en wonen. Hoe val je als partijleider dan nog op met je kritiek?

Het is lang niet zeker of ‘Eendracht maakt macht’ daarbij helpt. In het groepje zijn ze het nog niet met elkaar eens over hun houding: moet je Rutte IV koste wat kost dwars zitten? Of bij een goed plan ook weleens steunen?

„Het is goed dat we met elkaar praten”, zegt een fractievoorzitter. „Maar het is echt niet zo dat we op de banken staan omdat we grootse plannen met elkaar hebben.”

Lilian Marijnissen was er maandag opnieuw niet bij.

Lees ook: PvdA en GroenLinks presenteren inhoudelijk oppositieakkoord