In Oekraïne strijden president en ex-president over steenkool

Oekraïne Oud-president Porosjenko wordt verdacht van landverraad. Terwijl een Russische inval dreigt, bestrijden politici elkaar.

Oud-president Porosjenko bij aankomst in Kiev, maandagochtend.
Oud-president Porosjenko bij aankomst in Kiev, maandagochtend. Foto Serhii Nuzhnenko/Reuters

Na een verblijf van een maand elders in Europa keerde Petro Porosjenko, de vorige president van Oekraïne, maandag terug naar Kiev. Op de luchthaven werd hij opgewacht door honderden enthousiaste aanhangers. Ook bij de rechtbank stonden zijn supporters klaar. Porosjenko wordt verdacht van hoogverraad en kan worden veroordeeld tot vijftien jaar cel. Tot het begin van zijn zaak moet hij twee maanden de cel in of een borg van 1 miljard hryvna (31 miljoen euro) betalen, zo bleek aan het einde van de middag.

De terugkeer van de ‘Chocoladekoning’ – Porosjenko werd miljardair dankzij zijn snoepconcern Roshen – was maandag het grootste nieuws in Oekraïne. Groter dan de dreigende Russische invasie, waarvan niemand weet of deze wel of niet komt, en zo ja, in welke vorm. Dreiging van buiten of niet, de binnenlandse politieke strijd gaat even voor. Porosjenko is dé politieke tegenstander van de zittende president Volodymyr Zelensky.

Lees ook over de mogelijke scenario’s voor een Russiche inval

Export van steenkolen

De aanklacht tegen Porosjenko dateert van 20 december 2021 en is voorbereid door het Staats Onderzoeks Bureau. Porosjenko, president van 2014 tot 2019, heeft volgens de aanklacht in 2015 geholpen om steenkolen ter waarde van 47 miljoen euro vanuit het door pro-Russische separatisten bezette gebied in Oost-Oekraïne te exporteren naar Oekraïne. Door met separatisten zaken te doen heeft hij terrorisme gefinancierd en landverraad gepleegd, aldus de aanklacht.

De beschuldiging bevat nog een Russisch element. Porosjenko zou bij de kolenexport hebben samengewerkt met Viktor Medvedtsjoek, een steenrijke advocaat, politicus en zakenman en een pro-Russische machtsfactor in Oekraïne. Medvedstjoek is een goede vriend van de Russische president Poetin, die peetvader is van Medvedstjoeks jongste dochter. Hun band is zo hecht dat sommige analisten vermoeden dat de Russische militaire opbouw rond Oekraïne in april vorig jaar een reactie was op de sluiting van drie tv-stations van Medvedtsjoek door Zelensky in februari. Poetin zou woedend geweest zijn.

Voor Zelensky was de actie tegen Medvedtsjoek – die al maanden in huisarrest zit – het begin van zijn campagne tegen de politieke en economische macht van oligarchen, een van de beloftes waarmee hij in 2019 verrassend de presidentsverkiezingen won van Porosjenko. De macht van de oligarchen is een jaar later allerminst gebroken, en de populariteit van Zelensky is fors gedaald. In de peilingen staat hij nog maar net boven Porosjenko, leider van de oppositiepartij Europese Solidariteit in het parlement.

Volgens Porosjenko is de rechtszaak politiek gemotiveerd. „Bullshit” en „juridische bagger” noemde hij de beschuldigingen in een interview met Politico vorige week. Dat de nationale aanklager op de dag dat de aanklacht bekend werd vrij nam, omdat ze kennelijk niet verantwoordelijk wilde zijn, sterkt het vermoeden dat er sprake is van politieke sturing.

Critici van Zelensky vermoeden dat het koppelen van Porosjenko aan Medvedtsjoek bedoeld is om het anti-Russische imago van Porosjenko, zijn sterkste troef, te beschadigen. Buitenlandse waarnemers maken zich ondertussen zorgen over de politieke strijd in een land dat grotere zorgen heeft. Verdeeldheid in Kiev speelt het Kremlin in de kaart. Victoria Nuland, de Amerikaanse onderminister van Buitenlandse Zaken, deed een diplomatieke oproep: „Wat ik tegen de Oekraïense burgers en leiders zou willen zeggen is dat nationale eenheid nu absolute noodzaak is.”

Luister ook naar deze podcast over de Oekraïne-crisis