Opinie

De bange telefoontjes van een sterke man vlak bij de uitgang

Elf jaar geleden viel de Tunesische leider Ben Ali. De BBC publiceert zijn laatste telefoongesprekken als president. Spannend, vindt .

Dwars

Hoe, dat willen ze niet zeggen, maar de BBC heeft de hand weten te leggen op de allerlaatste telefoongesprekken die Zine el-Abidine Ben Ali als president van Tunesië voerde met zijn getrouwen, nou ja mannen die hij voor getrouwen hield. Precies elf jaar geleden, vlak voor hij in het vliegtuig stapte naar Saoedi-Arabië, en later in dat vliegtuig. Op weg naar ballingschap. Maar dat weet hij op dat moment natuurlijk niet.

Hij belt rond, en hij wil horen hoe het thuis op straat is, met al dat razende protest tegen zijn bewind. Ik kom meteen terug, zegt hij, maar in de loop van zijn telefoongesprekken onzekerder, ik kán toch terug?

De BBC heeft er zijn best op gedaan, met een artikel met uitleg en achtergrond en een video van een kwartier inclusief beelden van het protest en excerpten, met vertaling, uit de telefoongesprekken, en ik raad u zeer aan, zoek even op, kijk en luister!

We zijn vliegen op de vliegtuigwand, en ook al is Ben Ali alweer twee jaar dood, het blijft spannend. Meer dan twintig jaar lang sidderde iedereen voor hem, maar nu is er niks van hem over dan een bange man die her en der geruststelling zoekt. In zijn grote toespraak tot het volk heeft hij zojuist hervormingen toegezegd, alles wordt anders, heeft hij beloofd, en hij belt allereerst een bevriende mediatycoon met de vraag: hoe was ik? Geweldig, zegt die ellendeling, „het is een historische comeback, je bent een man van het volk”.

Maar zijn volgende gesprekspartners, de minister van Defensie, de legerchef en een naaste vertrouweling, zijn na wat geheen-en-weer uiteindelijk een stuk minder positief. De straat, die heeft gehoord dat hij weg is, is nauwelijks meer in toom te houden door het leger. „Wanneer we zien dat u terug kunt, laten we het u weten, meneer de president”, zegt de legerchef.

Nooit dus. Ik vraag me wel af waarom hij eigenlijk zijn gezin niet alleen naar Saoedi-Arabië liet gaan, ik bedoel, mooi toch, bezorgde vader en echtgenoot en zo, maar erg riskant op dat moment. Elke sterke man weet: wie weg is, is gezien. Geen betoger blijft thuis als zijn wankelende president – of vorst, haalt u zich even de sjah van Iran voor de geest? – naar elders op reis gaat. Besefte Ben Ali dat het over was met zijn regime en nam hij gewoon de benen uit angst voor een koude gevangeniscel of erger, met vrouw en kinderen als galant excuus?

Ik zou nu trouwens ook wel vlieg op de muur willen zijn thuis bij de huidige president van Tunesië en beginnend sterke man, Kais Saied. Zijn machtsgreep werd vorig jaar juli wijd en zijd verwelkomd: wat had je aan vrijheid van meningsuiting en vrije verkiezingen als de economie in vrije val zit en de corruptie welig tiert? Graag een krachtige leider die orde op zaken stelt! De bezwaren tegen Ben Ali waren alweer vergeten, zo ziet u hoe het kan gaan als de vrijheid niet ook enig financieel dividend oplevert.

Maar de economie zit vandaag nog steeds in vrije val en hervormingen, ho maar. De beginnend sterke man heeft nu dan ook te maken met beginnend protest. Afgelopen vrijdag werden de betogers met het waterkanon, traangas en de harde hand van straat gejaagd. Het is nog lang geen vergelijk met de opstand van december 2010 - januari 2011. Maar zouden de beelden van de BBC en de ongeruste telefoontjes van Ben Ali – en de antwoorden van diens gesprekspartners – hem niet een beetje nerveus maken?

Carolien Roelants is Midden-Oostenexpert en scheidt op deze plaats elke week de feiten van de hypes.