Rust in het hoofd geeft tennissers meer plezier op de baan

Tennis De afzegging van een topspeelster voor de Australian Open past bij deze tijd. Proftennissers spreken vaker over mentale problemen en nemen een pauze.

De Japanse Naomi Osaka keerde deze maand terug op de baan. Haar doel: titelprolongatie bij de Australian Open.
De Japanse Naomi Osaka keerde deze maand terug op de baan. Haar doel: titelprolongatie bij de Australian Open. Foto Andy Cheung/AFP

Het was bijzonder, de manier waarop de Canadese tennisster Bianca Andreescu (21) zich in december afmeldde voor de Australian Open. In plaats van een fysieke kwaal aan te voeren, zoals vaker gebeurt bij een afzegging voor een tennistoernooi, maakte de US Open-kampioene van 2019 op Twitter een statement over haar mentale gezondheid.

„Ik was mezelf niet tijdens de training en wedstrijden. Het voelde alsof ik de wereld op mijn schouders droeg. Ik kon mezelf niet losmaken van alles wat buiten de tennisbaan gebeurde. Ik voelde het verdriet en de onrust van iedereen en dat eiste zijn tol”, zo luidde de boodschap van de Canadese speelster die veel persoonlijk leed ondervond van de coronapandemie. Haar oma lag een aantal weken op de intensive care, nadat ze besmet was geraakt. Andreescu gaf aan meer tijd nodig te hebben om mentaal en fysiek fit genoeg te zijn om terug te kunnen keren op de tennistour.

Haar statement is niet los te zien van de manier waarop Mardy Fish en Naomi Osaka zich vorig jaar keerden tegen het taboe op mentale problemen, met documentaires op Netflix en interviews waarin ze zich uitspraken over het belang van mentale gezondheid. De Amerikaan Mardy Fish (40) is de voormalige nummer 7 van de wereld. Hij is nu captain van het Amerikaanse Davis Cup-team.

Lees ook:Voor Australiërs was Djokovic de belichaming geworden van het idee dat regels niet gelden voor de rijken en machtigen

In de documentaire Untold: Breaking Point doet Fish een boekje open over de depressies waarmee hij worstelde, en die een einde aan zijn tenniscarrière maakten. De beelden van tien jaar geleden zijn pijnlijk. Als Fish, in 2012 de nummer 23 van de plaatsingslijst van de US Open, in de taxi zit op weg naar het Arthur Ashe-stadion in New York, moet hij huilen, van angst. Hij speelt in de vierde ronde tegen Roger Federer, de nummer 1 van de wereld. Zijn hart gaat tekeer.

Depressief

Zijn vrouw Stacey houdt op weg naar het stadion zijn hand vast en zegt dat hij niet „hoeft te tennissen”, een gedachte die nog nooit in het hoofd van Fish was opgekomen. Aangekomen in Queens, moet hij samen met artsen van het toernooi het ondenkbare beslissen. Hij geeft Federer een walkover, ‘uit medische voorzorg’. Daarna ligt Fish maandenlang depressief in zijn bed. Hij noemt het „de hel”. Een arts zegt dat hij een „ernstige angststoornis” heeft. De voormalige nummer zeven van de wereld weet niet of hij nog had geleefd als hij geen professionele hulp en medicijnen had gekregen.

„Mardy zegt in de documentaire dat hij op een gegeven moment niet meer weet hoe de rest van de wedstrijd ging, omdat hij alleen maar angstgedachten had. Dat is voor mij heel herkenbaar”, zei Osaka (24) afgelopen week tijdens een virtuele persconferentie in Melbourne, met een grote koptelefoon op haar hoofd.

Het moet de manier zijn om een filter naar de buitenwereld te creëren voor Osaka, die op jacht gaat naar haar derde eindzege bij de Australian Open. De viervoudig grandslamkampioene, die zacht en verlegen praat, was onder de indruk van de documentaire over Fish. Ze moest soms stoppen met kijken. „Het was boeiend, maar ook moeilijk. Ik had graag van hem geleerd toen ik jonger was. Dan had ik minder last van stress gehad.”

Nooit goed genoeg

De Japanse toptennisster baarde vorig jaar opzien door te weigeren op persconferenties op Roland Garros te verschijnen. Ze trok zich na ophef daarover terug uit het toernooi. In september nam ze voor onbepaalde tijd een pauze. Ze vertelde sinds de gewonnen US Open van 2018 last te hebben van depressies. Ze is volgroeid als tennisster, maar niet als mens. Niets kon haar echt blij maken. Als ze won was ze opgelucht, als ze verloor voelde ze zich slecht. „Ik denk dat ik nooit goed genoeg ben”, verwoordde ze op Instagram haar gevoel.

Osaka is deze maand teruggekeerd op de tennistour. Haar doel: prolongatie van haar titel op de Australian Open. Om niet terug te vallen in een depressie, tempert ze haar eigen verwachtingen. „Elke ochtend probeer ik, als ik mediteer met kaarsjes, me te richten op kleine doelen. Ik schrijf ook elke dag mijn gevoelens op in een dagboek. Ik heb voor dit jaar maar één groot doel. Dat ik plezier heb, elke keer als ik de tennisbaan op stap.”

Osaka was niet alleen in interviews open over haar mentale gezondheid, maar liet zich door camera’s van Netflix ook volgen voor de documentaire Naomi Osaka, die een inkijkje geeft in haar worsteling met identiteit en beroemdheid. De driedelige serie is sinds 2021 te zien.

Lees ook: Exit Osaka op Roland Garros legt ‘fundamentele kwesties’ in het toptennis bloot

„Ik vind het prachtig wat Osaka en Fish doen”, zegt mental coach Jackie Reardon (59). „Het werd ook tijd. Ik denk dat Covid ons behalve narigheid ook veel heeft gebracht. Daardoor zijn we ons bewuster van onze interne dialoog.” Reardon is de auteur van Mindset, een mentale gids om optimaal te presteren. Daarin legt de Britse voormalige proftennisster uit hoe je jezelf kunt trainen om met een prettig gevoel op de baan te staan.

Reardon snapt de problemen van jonge topsporters als Osaka wel. „We praten over kinderen van begin twintig, die multimiljonair zijn, vaak met ouders die niet hoog opgeleid zijn. Hun hele identiteit is gebaseerd op hun sportprestaties en wat anderen van ze denken.”

Volgens Reardon moeten proftennissers zich niet alleen halsstarrig op hun sport richten. „Van binnen hebben proftennissers vaak een donkere wereld. Het is een eenzame levensstijl. Dat kan echt anders. Ze denken dat ze de hele dag op de tennisbaan moeten rondhangen. Terwijl je botanische tuinen hebt. De bioscoop, musea. Ze moeten juist leren een bredere kijk op het leven te krijgen.”

De Britse, die al lang in Nederland woont, wijst op onderzoek van neurologen waaruit blijkt dat mensen tussen de 50.000 en 200.000 gedachten hebben per etmaal. Als je daarin verdwaalt, is het lastig om te focussen en goed te presteren. Dan kom je al snel in het verhaaldenken, wat je niet wilt als je op de baan staat.

Dan is het volgens Reardon zaak om in je gevoel te komen. Bewust luisteren naar het geluid van de snaren tegen de bal, kan een deel van de oplossing zijn. „Voelen is veel belangrijker dan denken. Dat is trainbaar. Wat je creëert van binnen, is veel belangrijker dan wat op je af komt van de buitenwereld”, is haar boodschap aan de topsporters die ze begeleidt.

Taboe

Om het taboe op psychische problemen in het tennis te doorbreken, begon de Amerikaanse proftennisser Noah Rubin (25) in 2019 met het platform Behind the Racquet. Rubin was geïnspireerd door het fotoblog Humans of New York, met levensverhalen van onbekende New Yorkers. De persoonlijke en vaak emotionele verhalen zijn een succes, op Instagram heeft het blog 11,5 miljoen volgers.

Ook Behind the Racquet inspireert veel toptennissers en volgers. Op het Instagram-kanaal vertellen ruim tweehonderd bekende tennissers hun verhaal. De Nederlanders Robin Haase (34) en Arantxa Rus (31) doen een boekje open over fases in hun carrière toen ze er helemaal doorheen zaten. Haase vertelt over een zware periode, waarin hij eens „als een kleine jongen” in een kleedkamer in Monte Carlo in huilen uitbarstte, omdat hij zijn gevoelens te lang voor zichzelf had gehouden.

Alle tennissers houden op het platform hun racket voor hun hoofd, zodat je ze niet meteen herkent. Met opzet, omdat er volgens Rubin veel is wat je op het eerste gezicht niet kunt zien. „In mijn ogen worstelt elke tennisser met zijn psychische gezondheid. Ik denk dat tennis mentaal een van de moeilijkste sporten is. Je reist veel alleen. Als je niet wint, verdien je geen geld”, zegt Rubin telefonisch vanuit Buenos Aires, waar hij challengertoernooien speelt.

Voor tennisprofs was het lange tijd, net als voor veel andere topsporters, onnatuurlijk om open te zijn over hun mentale welzijn. Daarom had Rubin in het begin moeite om tennissers te bewegen hun verhaal te doen op zijn platform. Dat is inmiddels geen probleem meer. „Tennis is een individuele sport, waar niemand zijn ware emoties wil tonen. Als ze dat wel doen, kunnen ze de wedstrijd verliezen. Bijna elke tennisspeler moet bluffen op de baan. De topspelers bluffen het best. Dat lijken voor de buitenwereld net robots”, zegt Rubin.

Daarmee schetst hij de kunst van het tennissen op hoog niveau ook als een soort pokerspel. Degene die zwakte toont en zich in zijn kaarten laat kijken, verliest bijna altijd. Dat zal op de baan niet verdwijnen. Maar voor tennissers is het zaak om daar mentaal niet aan te bezwijken.