Hoe Australië met Djokovic is omgegaan, raakt bij veel Serviërs een nationalistische open zenuw

Novak Djokovic In Servië zijn veel mensen verontwaardigd omdat Novak Djokovic Australië moest verlaten en niet mee kan doen aan de Australian Open. „In deze catastrofe heeft ‘Nole’ pas echt getoond wat voor vechter hij is.”

Een muurschildering van Novak Djokovic, een van de vele in Belgrado, bij een basissschool.
Een muurschildering van Novak Djokovic, een van de vele in Belgrado, bij een basissschool. Foto Oliver Bunic/AFP

Wanneer Novak Djokovic thuiskomt in zijn geboortestad Belgrado zal hij als een held onthaald worden. Op het vliegveld, op centrale pleinen en in de volksbuurt Banjica, waar hij deels opgroeide, zullen massa’s Serviërs hem juichend opwachten, voorspelt Natasja Pantic. Meer mensen dan bij de negen keren dat hij als winnaar van de Australian Open uit Melbourne terugkeerde.

„In deze catastrofe met de Australische regering – die hem misbruikt voor politieke doeleinden – heeft ‘Nole’ pas echt getoond wat voor vechter hij is”, vindt Pantic. „Hij had kunnen opgeven toen ze hem gevangen zetten, maar hij is tot het bittere einde blijven strijden voor waar hij in gelooft: zijn vrijheid om zich niet te laten vaccineren. Dat is belangrijker dan nog een titel.”

Lees ook: Voor Australiërs was Djokovic de belichaming geworden van het idee dat regels niet gelden voor de rijken en machtigen

Als de Australische migratieminister Alex Hawke met het uitzetten van Djokovic (34) wilde vermijden dat de wereldberoemde tennisser uitgroeit tot boegbeeld van de antivax-beweging, werkt dat in Servië averechts. Rond de brutalistische flats in het zuiden van Belgrado waar Djokovic tijdens de NAVO-bombardementen van 1999 bij zijn opa Vladimir inwoonde, is de scepsis alleen maar toegenomen.

„Ik heb twee prikken genomen, omdat ze zeiden dat we daarmee de verspreiding van corona zouden tegengaan. Nou, dat blijkt nogal tegen te vallen”, zegt Pantic (44), die deze kraakheldere zondagmiddag met haar jonge dochter langs een muurschildering van Djokovic wandelt. Zij ervaart het Australische beleid, en de maatregel van haar eigen regering dat de horeca na acht uur ’s avonds alleen toegankelijk is voor gevaccineerden, als manoeuvre om de prik op te dringen. „Zodra politici mensen die natuurlijke immuniteit hebben gaan weigeren, zijn ze niet meer serieus te nemen.” Daarom laat Pantic zich „waarschijnlijk” geen derde keer inenten tegen corona. Krap de helft van de Serviërs is ingeënt.

Geen typische anti-vaxer

Wat precies de reden van Djokovic is om de prik te weigeren, is onbekend. Hij is geen typische anti-vaxxer. Hij gebruikt zijn podium niet om complottheorieën te verspreiden dat het vaccin niet werkt of zelfs schadelijk is. Hij had voor het Australische voorval nooit officieel bevestigd dat hij niet gevaccineerd was. Wel is de twintigvoudig grandslamwinnaar een pleitbezorger van ingestraald water en diëten die de natuurlijke afweer zouden versterken. Restaurant Novak, op het terrein van de tennisclub die de familie Djokovic sinds 2009 bestiert, adverteert met een „glutenvrij menu”, omdat Djokovic gelooft dat hij pas echt een geweldige tennisser werd nadat hij was opgehouden met brood en pasta eten.

Reportage Servië deelt kwistig vaccins uit. Serviërs zelf zijn niet happig

In het moderne clubhuis vlakbij het oude verdedigingsfort van Belgrado, waar de Donau en de Sava samenkomen, zit zondagochtend de middenklasse aan de koffie. De meeste tennisbanen liggen bedekt met verse sneeuw, maar op enkele overdekte banen wordt een landelijk toernooi voor jongens onder de veertien gespeeld. Jelena en Stevica Filipovic hebben vanochtend twee uur gereden, van Kraljevo naar Belgrado, om hun zoon Matea (12) aan te moedigen. „Het was heftig voor ons om te zien hoe Nole in Australië werd behandeld als een terrorist in plaats van als de beste sporter ter wereld”, zegt Jelena. Zij is zelf driedubbel gevaccineerd en heeft begrip voor de regels waarmee Australië verdere besmettingen probeert te voorkomen. Maar het land had hun held niet eerst moeten binnenlaten en hem daarna zo schofferen, vindt zij.

De manier waarop de Australische autoriteiten met Djokovic zijn omgegaan raakt bij veel Serviërs een nationalistische open zenuw. „Het is moeilijk te overschatten hoeveel Djokovic voor ons land betekent. Mensen weten waar Servië ligt omdat ze hém kennen”, zegt Stevica. „Daarvoor stonden we alleen bekend om Milosevic.”

Slobodan Milosevic, de Servische leider ten tijde van de Joegoslavische oorlogen en de genocide in Bosnië, werd in 2000 door zijn eigen bevolking afgezet en vervolgens uitgeleverd aan het Joegoslavië-tribunaal. Stevica Filipovic haalt hem aan als negatief voorbeeld. Maar Milosevic en dat tribunaal staan voor veel Serviërs ook symbool voor het gevoel dat zij harder aangepakt worden dan anderen. Dat nu Djokovic geofferd lijkt voor de rechtlijnigheid van Australische politici, en dat hij geen bijval krijgt van andere toptennissers zoals Rafael Nadal, krenkt het land ten diepste.

Verongelijktheid

Niemand vertolkte die verongelijktheid de afgelopen week feller dan de vader van Djokovic, Srdjan. Hij vergeleek de dreigende uitzetting van zijn zoon met de kruisiging van Jezus. De meeste Serviërs hebben de persconferenties van de familie Djokovic gezien.

Veel minder mensen weten dat de tennisser loog over waar hij voor zijn vlucht naar Melbourne was geweest. Of dat hij na een positieve test medio december in het openbaar bleef verschijnen. Dat het Duitse tijdschrift Der Spiegel blootlegde dat zijn positieve test mogelijk vervalst is, kreeg in Servische media nauwelijks aandacht.

Toch gaat niet iedereen mee in de slachtofferrol. Marica Repac (73), die in de communistische flats van Banjica woont, is teleurgesteld dat ze Djokovic de komende weken niet op televisie kan zien tennissen. „Maar het is onzin om te doen alsof Australië zijn tenniscarrière kapot probeert te maken”, zegt zij. „Door zich niet te laten vaccineren, heeft hij die zelf op het spel gezet.”