Jacomien Nijhof: „Alle verhalen die haken aan core values van mensen doen het goed. Die resoneren.”

Foto Merlijn Doomernik

Interview

‘Ik zou niet snel iets als Temptation Island bestellen, ook al is het een grote hit’

Achter de schermen Jacomien Nijhof bepaalt welke Nederlandse series Amazon-abonnees te zien krijgen. Wat maakt een verhaal de moeite van het doorvertellen waard?

Jacomien Nijhof (49) ‘vrat’ als kind televisie. Ze werkte 21 jaar voor de EO, onder meer als hoofd Fictie en contentinnovatie. Nu is ze Head of Originals Nederland bij Amazon Studios, waar ze formats bestelt en ontwikkelt voor streamingdienst Prime Video.

Sinds augustus vorig jaar werkt ze al op het Nederlandse kantoor van Amazon in de Pijp in Amsterdam, maar met de werking van de koffie-automaat is ze nog niet helemaal vertrouwd. Vanwege de pandemie werkt ze voornamelijk thuis en heeft ze haar nieuwe werkplek nog maar weinig gezien.

Nijhof groeide op in Oene op de Veluwe, in een protestants „warm NCRV-gezin”. De VPRO was taboe, vanwege het expliciete karakter van de programma’s en de kans op grof taalgebruik. Het was de tijd van de grote spelshows waar het hele dorp naar keek. „Televisie is voor mij altijd iets geweest waarmee je mensen kan verbinden. Dat heeft te maken met het gevoel van saamhorigheid in zo’n dorp en het geloof dat daar een onderdeel van is. Die verbinding zoek ik ook in de content die ik maak. Hoe kan een verhaal mensen die van de randen af dreigen te vallen erbij halen?”

Een programma dat haar signatuur draagt is Love Me Gender (EO), een realityshow waarin transgenderpersonen worden gevolgd in hun zoektocht naar liefde. „Op dat soort formats sla ik snel aan.”

Na haar studies Film- en televisiewetenschappen en Kunstbeleid en management begon Nijhof op haar zevenentwintigste als dramaturg bij de EO en hield zich daarna in verschillende functies bezig met formatontwikkeling. Afgelopen zomer maakte ze de overstap naar Amazon.

Als commissioning editor begeleidt Nijhof momenteel tientallen plannen in verschillende stadia van ontwikkeling. Voor haar komst produceerde de in 2016 wereldwijd gelanceerde streamingdienst Amazon Prime Video al een handvol exclusieve Nederlandse producties, waaronder de sketch-serie TRECX van Michiel Romeyn en de reportageserie Over Grenzen, over drugssmokkel in Nederland en België. De eerste Nederlandstalige dramaserie zal in het najaar van 2022 op Prime Video verschijnen, maar Nijhof mag daar geen details over delen. Terwijl Netflix marktleider is, en ook Videoland en Disney+ meer abonnees hebben, heeft Prime Video het afgelopen jaar haar marktaandeel vergroot naar 8 procent van de Nederlandse huishoudens, volgens het laatste rapport van marktanalist Telecompaper. „We gaan met Nederlandse makers en schrijvers formats ontwikkelen die er toe doen voor het lokale publiek, met de hoop dat sommige programma’s de wereld over kunnen gaan.”

Wat doet een commissioning editor precies?

„Als commissioning editor maak je met schrijvers, regisseurs en producenten nieuwe programma’s. Zodra iemand met een idee komt ga je kijken wat de kern is. Vanuit die kern ga je bedenken hoe het eruit zou moeten zien. De speelfilm Bankier van het verzet werd gepitched met één zin: ‘Ik ga het verhaal vertellen van degene die in de Tweede Wereldoorlog het hele Nederlandse verzet betaald heeft door geld weg te halen onder de neus van de Duitsers in de Nederlandsche Bank, en niemand kent dat verhaal’. Producent Sytze van der Laan vertelde mij dit op de borrel bij de opening van het Nederlands Filmfestival, toen ik nog bij de EO werkte. Het eerste wat ik vroeg was: ‘Heb je er al een omroep bij?’ Hij zei nee en ik stak meteen mijn hand op. Ik voelde: dit is een belangrijk verhaal voor Nederland. Zo’n project bouw je van nul af aan.”

Wat maakt iemand een goede commissioning editor?

„Je legt elke keer een soort puzzel met partjes. Het eerste kwart is ervaring. Je hebt al eens je hand opgestoken bij een oorlogsverhaal, of je weet dat een producent kwaliteit levert. Daarnaast heb je een kwart kennis, zoals inzicht in trends en kijkcijfers. Als je die twee partjes met kennis en ervaring zo groot mogelijk weet te maken geeft dat zekerheid en kunnen de andere twee kleiner blijven, want die zijn ingewikkelder. Die twee partjes hebben te maken met talent en met geluk. Geluk is dat de timing klopt en dat er geen dingen veranderen waardoor je productie in elkaar valt, zoals Covid. Talent is: hoe ben jij als mens gebakken, wat is je wereldbeeld, wat vind je interessant? Ik hou van pioniers, mensen die tegen de tand des tijds ergens voor durven te staan. Ik vind het mooi als iemand betrokken raakt bij iets dat groter is dan hemzelf en bereid is om zich daar voor op te offeren. Het zou Jezus kunnen zijn, haha!”

Jacomien Nijhof. Foto Merlijn Doomernik

Bij de publieke omroep spreekt men over kijkers en bezoekers, bij Amazon over ‘consumers.’ Maakt dat uit voor wat u aanbiedt?

„Nee, uiteindelijk ben je altijd bezig met dingen als troost, verdriet, eenzaamheid, gezien willen worden, geliefd willen zijn. Dat is wat mensen drijft om ergens naar te kijken, ergens van te genieten of zich ergens bij aan te sluiten. Er zitten altijd hele diepe waardes en behoeftes achter. Dan maakt het niet uit of je voor een publieke omroep werkt of voor een streamingdienst als Amazon. Als je aan die kern voorbijgaat, mist wat je maakt zijn doel.”

U krijgt elke week tientallen voorstellen op uw bureau. Hoe kiest u voor een bepaald idee?

„Alle verhalen die haken aan core values van mensen doen het goed. Die resoneren. Ik herinner me dat ik met mijn echtgenoot aan de ontbijttafel zat en dat hij het plaatselijke sufferdje pakte en zei: ‘Moet je nou eens kijken.’ Er stond een advertentie van iemand met de tekst: ‘Wie kent mij nog?’ Met een naam en telefoonnummer eronder. Hij zei: ‘Dat is toch heftig? Daar zit een format in.’ Dat vond ik ook. Dat is een programma geworden op NPO2 in de week van de eenzaamheid. Als je het zinnetje leest vóel je dat het pijn doet bij jezelf. Je weet daar zit iets, daar kan ik een groter verhaal van maken.”

Wat voor type commissioning editor bent u?

„De persoon die mij een show probeert te verkopen is de pitcher, en mij kun je zien als de catcher. Bij zo’n pitch is het idee dat ik daar ter plekke op reageer. Sommige catchers proberen alleen de gaten in een idee aan te wijzen – dat zijn negatieve catchers. Ik word beschreven als een positieve catcher, want ik probeer mee te zoeken naar de kracht van een idee.”

Zijn er formats die u zelden binnen krijgt maar graag zou ontwikkelen?

„Ik sprak laatst met een schrijfster en vroeg: ‘Wat is nou een verhaal dat je altijd al wilde vertellen, maar waarvoor je binnen Nederland de mogelijkheden niet zag, omdat het platform, de doelgroep of het budget er niet voor waren?’ Zij zei: ‘Jeetje, dan moet ik terug naar een jaar of tien geleden, want toen durfde ik nog te dromen.’ Dat vond ik zo verdrietig. Ze zei: ‘Ik ben als scenarist gewend geraakt aan beperkingen. Om te denken: nee, daar is geen publiek voor, laat ik het maar zo schrijven. Of met die scène ga ik over het budget, laat ik het maar niet doen.’ Dus wat hoop ik dat mensen komen aanbieden? Toch die droom. Dat belangrijke verhaal waarvan ze zeggen: ik heb het nooit kunnen vertellen, kan het hier?”

Wat heeft die praktijk voor gevolgen voor het kijkaanbod?

„Ik denk dat Nederland onderbediend is wat betreft de productiewaarde, de technische kwaliteit van een serie of film. Bij de publieke omroep zijn de budgetten jaar in jaar uit naar beneden gegaan. De inkomsten van de Ster zijn gedaald en alle omroepen moeten vanuit dat budget programma’s maken.”

U heeft in een schaarstedynamiek gewerkt.

„Ja, ik heb mede deze sector gecreëerd. Ik moet de hand in eigen boezem steken. Hier ben ik echt onderdeel van geweest, heel lang. Dat heeft enerzijds een hele industrie opgeleverd die gewend is creatief te denken, maar het betekent ook dat makers aan tien ideeën tegelijk moeten werken omdat ze nooit weten welk idee uiteindelijk in ontwikkeling wordt genomen. Voor het ontwikkelen van een idee krijgen ze maar weinig geld. Genres als sciencefiction zijn ondervertegenwoordigd, want daar hangt een prijskaartje aan, helemaal als je dat wilt doen op het niveau dat we ondertussen gewend zijn vanuit het buitenland, waar content wel voor een hoger budget gemaakt kan worden. Een groot kostuumdrama als The Crown zul je in Nederland minder snel zien. Je ziet dat wij maar naar genres grijpen die makkelijker gerealiseerd kunnen worden, zoals politieseries. Ik ga bij Amazon niet per se voor kwantiteit. Dat maakt dat ik hopelijk naar eerlijke budgetten kan kijken.”

Wat kunt u via Amazon doen wat bij de EO lastiger was?

„Nou, als ik nu op de derde pagina van een voorstel iets over seks lees, denk ik niet automatisch oh, ik moet even goed kijken hoe dit in het verhaal past. Maar ik neem natuurlijk wel mezelf mee. Ik zou niet snel iets als Temptation Island bestellen, ook al is het een grote hit. Daar kan ik me niet in vinden, dat je als stel ergens heen gaat en kijkt hoe makkelijk je je relatie uit elkaar kan laten knallen. Porno mogen anderen doen, en ik zie mezelf ook geen vreselijk gewelddadige horror maken zonder verhaal. Genres puur op effectbejag gebruiken vind ik niet zo interessant. Liever gebruik ik de effecten van een genre om een tandje dieper te gaan. Ik heb net een tweede versie van een scenario gelezen en ik zat weer te huilen. Jeetje, denk ik vaak, ik heb de mogelijkheid om met elk verhaal dat ik kies een huiskamer of een leven binnen te komen. Dat vind ik echt beyond… Dat maakt ook dat ik denk oké, maar als ik dat appelkistje heb, voor wat ga ik er dan op staan?”

Waar gaat het naartoe in medialand?

„Onder jongeren zie je een trend van zoeken naar zekerheid en zingeving. Dat heeft denk ik met Covid te maken. Astrologie is bijvoorbeeld booming, met name onder young adults, de groep tussen 18 en 34.”

Hoe heeft u dat ontdekt?

„Op een gegeven moment kwam ik de hele tijd een horoscoop-app tegen, Co-Star. Op mijn tijdlijn zag ik een filmpje over een kennel in Amerika die honden matcht met nieuwe eigenaren op basis van sterrenbeelden. Haha! Ik ga dan op zoek naar verbanden. Steve Jobs zei het al: ‘Creativity is just connecting things.’ Je gaat googlen op astrologie en dan zie je dat op Instagram en TikTok accounts over astrologie opeens de pan uit rijzen en veel gevolgd worden en dat NOS Stories er een item over heeft. Vervolgens lees je dat bol.com vorig jaar 60 procent meer boeken over astrologie verkocht heeft dan het jaar daarvoor. Dan bedenk ik: binnen welk format zou dat interessant kunnen zijn? Je weet dat die leeftijdsgroep zoekt naar zingeving en houvast. Rond dat thema werk ik nu plannen uit.

„Ander voorbeeld: op het Amerikaanse South by Southwest Festival wordt altijd het Annual Tech Trend Report van Amy Webb gepresenteerd. Zij volgt allerlei macro-ontwikkelingen die ogenschijnlijk niets met elkaar te maken hebben maar waarvan je bij nader inzien zegt: ja, natuurlijk! Sinds de intrede van de mobiele telefoon is bijvoorbeeld de verkoop van kauwgom afgenomen. Webb legt uit dat dat komt doordat kauwgom vaak bij de kassa ligt en mensen bij de kassa op hun telefoon staan te kijken en niet meer die impulsaankoop doen. Zodra ik dat lees bedenk ik: er is dus een wachtmoment bij de kassa waarop mensen hun telefoon pakken. Wat zou ik op dat moment kunnen aanbieden?”

Hoe is uw vak veranderd in de afgelopen twintig jaar?

„Voorheen zaten de makers en de omroepen aan de knoppen en nu is dat de consument. Twintig jaar geleden kon je gewoon iets maken en daar moesten mensen naar kijken, want er waren maar een paar zenders. Als je nu nog denkt dat je je kunt veroorloven om alleen te ‘zenden’ besta je niet lang meer. De smaak van de kijker kun je niet veranderen, en ik zou niet weten waarom ik dat zou willen. Ik zou liever smaak inzetten om manieren van denken te veranderen. Manieren van voelen of beleven. Ik zou het waanzinnig mooi vinden als we dingen kunnen maken waardoor mensen meer begrip krijgen voor mensen die andere levens leiden dan zijzelf. Dat is mijn grootste drive. Dat is natuurlijk een veel te grote opdracht voor mij. Maar ik mag zeker hopen dat het in de helft van mijn programma’s straks gelukt is.”