Een Jezus-vergelijking, leugens en het ingetrokken visum. De bizarre week van Novak Djokovic

Australian Open Het visum van tennisser Djokovic werd vrijdag ingetrokken. Het leidt tot reputatieschade, zelfs al zou hij het hoger beroep alsnog winnen.

Novak Djokovic traint in Australië, in afwachting van nieuws over zijn visum.
Novak Djokovic traint in Australië, in afwachting van nieuws over zijn visum. Asanka Brendon Ratnayake/Reuters

Na negen titels in zeventien edities is het moeilijk voor te stellen: een Australian Open zonder Novak Djokovic. De nummer één van het mondiale tennis won geen toernooi zo vaak als het grandslamtoernooi in Melbourne. „Ik hou elk jaar meer van jullie”, zei hij vorig jaar tegen het publiek, nadat hij Daniil Medvedev in een eenzijdige finale versloeg.

Er is een klein wonder nodig voor Djokovic om dit jaar deel te kunnen nemen aan het toernooi. De Australische minister van Immigratie Alex Hawke besloot vrijdag om diens visum in te trekken, nadat een rechter eerder juist had bepaald dat hij terecht een medische vrijstelling van de Australische tennisbond had gekregen. In een verklaring stelt Hawke dat hij heeft gehandeld op „gronden van gezondheid en goede orde”.

Enkele uren later volgde een digitale hoorzitting - onderdeel van het hoger beroep, na een bizarre week de laatste kans voor de tennisser om in Australië te mogen blijven. Djokovics’ advocaten betoogden dat de minister een „irrationeel” besluit had genomen, uit angst voor wat zij het anti-vaccinatiesentiment noemen. Onduidelijk is hoe sterk zij staan, maar als de tennisser in het ongelijk wordt gesteld, dan kan hem een inreisverbod van drie jaar worden opgelegd. Vanaf zaterdagochtend Australische tijd mag Djokovic zich niet meer vrijelijk bewegen. Hij krijgt alleen toestemming om zich in het advocatenkantoor voor te bereiden op zijn zaak.

De afgelopen dagen kwamen steeds meer aanwijzingen dat de Serviër de coronaregels aan zijn laars heeft gelapt. Op zijn inreisformulieren staat dat hij in de veertien dagen voor vertrek naar Melbourne niet op reis is geweest. Maar op sociale media is te zien dat hij met Kerst poseerde met een handballer in Belgrado en een paar dagen later trainde op een baan in het Spaanse Marbella.

Lees ook: de reputatie van Australië is sterk aangetast door deze kwestie, schrijft onze correspondent

Een „menselijke fout” van zijn begeleiders, verklaarde Djokovic de foutieve informatie. „Zeker niet opzettelijk.” Maar volgens de Australische wet is alleen degene die het land binnenkomt verantwoordelijk. Die moet een ‘login ID’, ‘password’ en pincode gebruiken in de Australian Travel Declaration-app.

Op 18 december, twee dagen na zijn positieve coronatest, gaf Djokovic een interview aan de Franse krant L’Équipe. Journalist Franck Ramella verklaarde woensdag dat hij voorafgaand aan het gesprek was geïnstrueerd geen vragen over vaccineren te stellen – met de kennis van nu een saillant detail. Het geven van een interview, terwijl hij besmet was, kwalificeert de tennisser nu als „een beoordelingsfout”. Hij zegt dat hij de journalist niet teleur wilde stellen en wijst er op dat hij tijdens het gesprek een mondmasker droeg.

En dan was er ook nog het bericht in Der Spiegel dat het testresultaat van Djokovic gemanipuleerd zou zijn. Onderzoeksjournalisten van het Duitse weekblad scanden diens QR-code. Ze stelden een aantal onregelmatigheden vast. Bij een eerste scan had de test een negatief resultaat, bij een tweede positief. Wat dat precies betekent laat het weekblad in het midden, maar fishy was het wel.

Uitgelekt filmpje

Djokovic kreeg naast bijval uit Servische hoek – onder anderen van zijn vader Srdjan en de Servische president Aleksandar Vucic – veel kritiek. De International Tennis Writers Association (ITWA), belangenbehartiger voor journalisten, toonde zich geschokt over de gang van zaken rond het interview met L’Équipe. „Wij leven de regels met zorg na en verwachten hetzelfde van de spelers”, staat in een verklaring. De journalist van de Franse krant testte negatief na het interview, maar wat blijft hangen is het beeld dat Djokovic zich niet bekommert om het welzijn van anderen. De wereld draait om ‘Nole’ en hij laat geen middel onbenut zijn doelen te verwezenlijken. Zoals hij in 2020 op de US Open ook niet nadacht toen hij uit frustratie bij het wegslaan van een bal een lijnrechter onder het gezicht raakte – een actie die hem diskwalificatie opleverde.

Intussen zwol de woede in Australië – een land dat gebukt gaat onder zeer strenge coronamaatregelen – aan over de uitspraak van de rechter en de onthullingen over het gedrag van Djokovic in de weken voor zijn vertrek naar Melbourne. Er lekte een filmpje uit waarin twee Australische tv-presentatoren Djokovic beschimpen. Mike Amor en Rebecca Maddern waren zich niet bewust van het feit dat de camera nog draaide nadat zij afscheid hadden genomen van de kijker. Maddern noemde Djokovic „een liegende achterbakse klootzak”. Amor sprak de verwachting uit dat de Serviër weg zou komen met zijn „bullshit-excuus”.

Lees ook: columnist Luuk van Middelaar over de kwestie-Djokovic. ‘Hij mengt antivax, New Age en nationalisme’

Maar ook al kómt hij ermee weg, zegt tenniscommentator Marcella Mesker, dan is de reputatieschade nog steeds groot. Deze affaire zal Djokovic „tot diep in zijn carrière” blijven achtervolgen, denkt zij, en dat belemmert de 34-jarige tennisser in zijn vrijheid om te spelen en voor zijn record te gaan: 21 grandslamtitels, één meer dan zijn grote rivalen Rafael Nadal en Roger Federer. „Nummer-1-ranking op de tocht”, twitterde zij.

Volgens Bart Maussen, mental coach en reputatiestrateeg van meerdere topsporters, had Djokovic van meet af aan eerlijk moeten zijn, en de beslissing van minister Hawke niet moeten afwachten. „Eerlijkheid over gemaakte fouten levert sympathie op”, zegt hij. „Door zelf het land te verlaten had hij zich een goed verliezer getoond. Nu brokkelt zijn gunfactor af.”

Maussen verbaasde zich onder meer over Djokovics’ vader, die zei dat de Australiërs zijn zoon „net als Jezus [probeerden] te kruisigen.” Maussen: „Krijgt die man ooit wel eens een reality check?”

Kop in het zand

De meeste andere tennissers kozen de afgelopen dagen zorgvuldig hun woorden als naar hun mening over ‘visa-gate’ werd gevraagd. Alleen Stefanos Tsitsipas toonde zich tegenover Eurosport kritisch. „Een klein deel van de mensen volgt zijn eigen regels, waardoor de rest van ons voor gek wordt gezet. We wisten welke protocollen en regels er in Melbourne zouden gelden. Het is gewaagd om zo tegen de regels in te gaan en deelname aan een grandslamtoernooi te riskeren.”

De ATP, de belangenorganisatie voor mannelijke tennissers, hield zich op de vlakte. Anders dan zusterorganisatie WTA, die een ferm standpunt innam na de verdwijning van de Chinese tennisster Peng Shuai, kwam de ATP eerder deze week met een multi-interpretabel statement. De bond „respecteert de opofferingen van Australiërs tijdens de pandemie”, maar was ook blij dat Djokovic van de rechter mocht blijven en zag uit naar „een paar spannende tennisweken”.

De vraag is hoe andere grote toernooien zullen omgaan met spelers die zich niet willen laten vaccineren. Weinig tennissers hebben geen prik gezet – drie uit de tophonderd, volgens de ATP – maar als het verhaal van Djokovic één ding aantoont, dan is het dat duidelijkheid over vaccinatieregels veel problemen kan voorkomen.

Volgens de Franse minister van Sport, Roxana Maracineanu, kan Djokovic in mei ‘gewoon’ deelnemen aan Roland Garros, want hoewel ongevaccineerden in Frankrijk vanaf deze zaterdag te maken krijgen met strengere regels, geldt er geen inreisverbod voor ongevaccineerden. „De protocollen en de gezondheidsbubbel laten het toe”, zei Maracineanu op de Franse radio.

In de Verenigde Staten, waar in maart de toernooien van Indian Wells en Miami op het programma staan, gelden strenge regels voor bezoekers. Wie per vliegtuig het land binnen wil komen, moet volledig gevaccineerd zijn, tenzij het gaat om Amerikaanse staatsburgers of mensen die op andere basis permanent in het land wonen. Slechts zelden worden uitzonderingen gemaakt.

Volgens Mesker zal het besluit van Hawke, hoe belemmerend ook, de mondiale nummer één inspireren nóg harder te vechten voor zijn 21ste grandslamtitel. Hij zal wraak willen nemen, zegt ze, niet alleen omdat hij zich vernederd voelt, maar ook omdat het hem al jaren steekt dat hij minder populair is dan zijn rivalen Nadal en Federer. Mesker: „Ik zal nooit vergeten hoe geëmotioneerd hij reageerde na zijn verloren finale tegen Medvedev op de US Open vorig jaar. Het publiek was – voor het eerst – op zijn hand en dat raakte hem diep. ‘Ik ben de gelukkigste man op aarde’, zei hij.”