Nederlandse moslims hebben behoefte aan een ‘halalhypotheek’. Wat houdt dat in?

Halalhypotheken De hypotheek mét rente stuit bij sommige islamitische Nederlanders op bezwaren. Maar alternatieven die aan de geloofsgeboden voldoen, worden amper geboden.

Ilustratie Peter Lipton

Nederlandse moslims hebben behoefte aan financiële producten die voldoen aan islamitische geloofsgeboden. Met name naar de zogenoemde islamitische ‘halalhypotheek’ bestaat vraag, zo staat in een verkenning naar de financiële kwetsbaarheid van Nederlanders met een migratieachtergrond die de Autoriteit Financiële Markten (AFM) vorige maand publiceerde. Wat is een halalhypotheek, en waarom hebben moslims daar behoefte aan? Zes vragen over de halalhypotheek.

1 Waarom willen moslims geen conventionele hypotheek?

Binnen de islam zijn er een aantal financiële principes die moslims dienen na te volgen. Niet gokken, niet investeren in verboden zaken, zoals de alcohol- of varkensindustrie. Ook is er het verbod op rente, ‘riba’ in het Arabisch. Er mag geen geld verdiend worden op geld. Een van de redenen hiervoor is dat geld geen intrinsieke waarde zou hebben, de mens geeft zelf waarde aan geld. Het mag daarom niet als handelswaar worden beschouwd, enkel als ruilmiddel.

„Een grote groep moslims die zich daarvan bewust is, probeert dan ook zoveel mogelijk weg te blijven van koopconstructies of financiële producten waarbij rente betaald moet worden”, zegt islamoloog en onderzoeker islamitisch financieren aan de Radboud Universiteit Nijmegen Rachida Talal-Azimi. „Velen betalen liever twee keer zoveel huur dan dat zij kopen met rente en lopen hierdoor vast op de woningmarkt. Het is een prangend probleem.” Particuliere moslims en overheden van moslimlanden gebruiken dan ook een alternatief systeem: het ‘islamitisch bankieren’ waar de halalhypotheek onderdeel van is.

Lees ook: Waarom de Turkse president Erdogan een hoge rente als ‘moeder van al het kwaad’ ziet

2 Wat is een halalhypotheek?

Het grote verschil tussen een halal-hypotheek en een conventionele hypotheek is dat in het eerste geval de bank je geen hoeveelheid geld leent om daarmee zelf een huis te kopen. De bank koopt zelf dat huis en verkoopt het door aan jou, als particulier, met winst. De klant betaalt vervolgens in afgesproken termijnen de koopsom van de woning aan de bank. Of de bank wordt mede-eigenaar. Een soort van huurkoop. Voor dat laatste scenario zijn verschillende constructies. Je koopt een gedeelte van de woning af en betaalt huur over het deel dat nog niet van jou is.

Dat is toch anders dan bij een conventionele bank, waarbij je het geld leent en er een aantal jaar over doet om het terug te betalen, met rente. De winst van de geldverstrekker zit in het islamitische systeem dus niet in de rente, maar in de hogere prijs bij het doorverkopen of in de huurpenningen die de particulier betaalt aan de bank als (mede-)eigenaar. „Een halalhypotheek is doorgaans even duur als een conventionele hypotheek, mits fiscale wetgeving gelijk is.”

3 Kunnen moslims in Nederland een halalhypotheek krijgen?

Op dit moment biedt geen enkele grote Nederlandse bank het product aan. Voor ABN Amro is de vraag naar halalhypotheken „te beperkt”, zegt een woordvoerder. Ook ING en Rabobank zeggen dat. De Nederlandse Vereniging van Banken (NVB) ziet in het aanbieden van halalhypotheken vooral financiële nadelen voor de klant. Er is immers geen fiscaal voordeel, omdat er geen hypotheekrenteaftrek toegepast kan worden.

Een ander nadeel zou zijn dat er twee keer overdrachtsbelasting betaald moet worden: eerst wanneer de bank het huis koopt en dan weer bij het doorverkopen. Voor de banken is het ook technisch lastig. In tegenstelling tot de huidige hypotheek- en financieringsvormen treedt de bank bij een halalhypotheek op als koper van een pand. „Het vraagt een totaal andere administratie dan de banken nu hebben”, aldus een woordvoerder van de NVB.

4 Er zijn toch wel moslims met een koophuis? Hoe hebben zij dat gedaan?

Sommige moslims zien geen bezwaar in het hebben van een conventionele hypotheek. En anderen kopen wel, maar hebben daar gewetensbezwaren bij, zegt Talal-Azimi. „Deze groep ziet het kopen van een woning als een noodsituatie. Iedereen heeft zo zijn eigen overwegingen. Veel moslims vragen zich dan ook af wanneer de halalhypotheek er komt. Op het moment dat er een serieus alternatief wordt geboden, zal deze laatste groep mogelijk overstappen op een halalhypotheek.”

5 Hoe groot is de groep die gebruik zou willen maken van een halalhypotheek?

De Nederlandse bevolking bestaat uit 17,6 miljoen mensen, van wie zich volgens het CBS 5,2 procent identificeert als moslim. Hoeveel daarvan precies een halalhypotheek zouden willen, is niet bekend. In het rapport van de AFM gaven islamitische Nederlanders aan dat het betalen van hypotheekrente een „drempel” vormt vanuit religieus oogpunt. Zij kopen daarom geen huis. Dit terwijl tweede- en derdegeneratiemoslims met een niet-westerse migratieachtergrond Nederland (steeds meer) als hun eigen land zien. En hier ook bezit willen hebben. „De vraag naar halalhypotheken wordt hierdoor ook groter, waardoor er uiteindelijk wel iets moet komen”, zegt islamoloog Talal-Azimi.

6 Wat doen andere Europese landen aan halalhypotheken?

In veel landen om Nederland heen wordt de halalhypotheek al wel aangeboden. Deze vorm van financiering bestaat onder meer in Duitsland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk. In het Verenigd Koninkrijk worden zelfs al decennia halalhypotheken aangeboden. De fiscale regels zijn daarop aangepast: net zoals bij een conventionele hypotheek wordt er eenmalig overdrachtsbelasting betaald. In Duitsland bestaat in het geheel geen hypotheekrenteaftrek, waardoor dat fiscale nadeel daar ook niet opgaat.