Wordt Mario Draghi de nieuwe president van Italië?

Italië Het Italiaanse parlement kiest in januari een nieuwe president. Een complex politiek spel, waarin zittend premier Mario Draghi blijft opduiken als de favoriet.

Mario Draghi op een persconferentie in november over het Covid-beleid.
Mario Draghi op een persconferentie in november over het Covid-beleid. Foto AM Pool/Getty Images

Italianen vergelijken de verkiezing van een nieuwe president wel eens met een pausverkiezing of conclaaf. Het staatshoofd van Italië wordt via een geheime stemming verkozen, en ook dat kan dagenlang duren en verschillende stemrondes vergen.

Later deze maand is het weer zover. De kaarten lijken op dit moment het best te liggen voor zittend premier Mario Draghi (74). Geen andere kandidaat heeft diezelfde ervaring, reputatie en status, zowel in eigen land als op het internationale toneel. Op 22 december liet hij zich ontvallen dat de Italiaanse politieke stabiliteit niet in gevaar zou komen als hij niet langer premier is – een hint dat hij het zelf ook graag wil. Hoewel het een grotendeels ceremoniële functie is, zou het presidentschap meer garantie op blijvende invloed bieden dan aanblijven als premier, met onvoorspelbare verkiezingen in aantocht.

Maar de oud-voorzitter van de Europese Centrale Bank (ECB) is niet de enige naam die opduikt voor een functie waarvoor je je niet officieel kandideert, tenzij je Silvio Berlusconi (85) heet. Het centrum-rechtse blok steunt deze controversiële oud-premier, tegelijk beseffend dat ‘president Berlusconi’ helemaal niet goed zou zijn voor het imago van Italië in het buitenland.

Niet rechtstreeks

De Italiaanse president wordt niet rechtstreeks verkozen door het volk, maar door de parlementsleden en vertegenwoordigers van de Italiaanse regioni of landstreken. Begin januari wordt bekend wanneer de eerste stemronde plaatsvindt. Een maand later eindigt na zeven jaar het mandaat van president Sergio Mattarella.

Draghi staat dan ongeveer een jaar aan het roer als premier. Dat zijn rol de nationale politiek ruimschoots overstijgt, toonde hij toen hij kort voor Kerst samen met de Franse president Emmanuel Macron een belangrijk Europees debat voor 2022 lanceerde: Rome en Parijs zijn voorstanders van flexibelere begrotingsregels en tragere schuldafbouw. Investeringen in groei buiten de begroting houden, zou volgens de twee ook een optie zijn.

De voorbije maanden heeft Draghi het raamwerk opgezet voor de manier waarop Italië de Europese postcoronasteun zal uitgeven. Italië kan tot in 2026 rekenen op opgeteld 205 miljard euro aan subsidies en leningen. Met Draghi aan het roer vertrouwen de internationale markten en de Europese Unie erop dat het geld goed wordt besteed.

Maar wat zal zijn eventuele vertrek naar het presidentiële paleis betekenen voor dat investeerdersvertrouwen én voor de Italiaanse regering? De vrees bestaat dat de regeringspartijen zonder Draghi’s stabiliserende leiderschap weer ten prooi vallen aan rivaliteit. Dat zou zeer nadelig zijn voor het hervormingsproces.

In een ideale wereld zou Draghi de komende vijf jaar, tijdens de hele periode van het nationale herstel, aan het roer blijven staan, zegt Bill Emmott, Italië-kenner en oud-hoofdredacteur van The Economist, telefonisch. Maar met nieuwe verkiezingen die in 2023 gepland zijn is dat in elk geval geen optie. Midden 2022 slaat onvermijdelijk de verkiezingskoorts toe en vanaf dan wordt Draghi als minister-president minder efficiënt.

Vader van de natie

Zijn leiderschap zou nog steeds nuttig zijn, maar niet transformationeel, zegt Bill Emmott. „Daarom kan Draghi zijn land het beste dienen door nu president te worden.” In die functie kan hij zeven jaar lang vader van de natie zijn, en krijgt hij een platform om aanbevelingen te doen aan wie het land na hem bestuurt. Tot de verkiezingen van 2023 kan Italië na Draghi’s vertrek verder worden bestuurd door een governo fotocopia, een regering die sterk lijkt op Draghi’s kabinet, met aan het roer een gelijkgezinde, zoals Daniele Franco, nu nog minister van Economie.

De Italiaanse president wordt niet rechtstreeks verkozen door het volk

Hoewel het presidentschap grotendeels ceremonieel is, valt die rol te verkiezen boven nog een paar maanden langer als premier, vindt ook politiek analist en universiteitsrector Franco Pavoncello. Draghi zou die rol volgens hem krachtig invullen. De president benoemt de premier en kan het parlement ontbinden (of juist niet), en bepaalt zo wanneer er verkiezingen worden gehouden.

In een politiek woelig land als Italië brengt die figuur dus geregeld de nodige rust en stabiliteit. Pavoncello: „Draghi zou niet langer aan het roer staan als de kapitein, maar hij zou wel de wind zijn waaraan het schip zijn koers moet aanpassen.”