Nodirbek de Grote

In de 14de eeuw was er de veroveraar Timoer de Manke, ook de Grote genoemd, die torens liet bouwen van de afgehakte hoofden van zijn vijanden en de Oezbeekse stad Samarkand de hoofdstad van zijn onmetelijk Aziatisch rijk maakte. Hij was een groot schaakliefhebber en speelde op een bord met 110 velden, waar zijn veldheersblik tot zijn recht kwam.

Het eerste grote schaaksucces van Oezbekistan in de moderne tijd kwam in 1992 bij de olympiade in Manilla. Bijna altijd waren de olympiades gewonnen door de Sovjet-Unie, maar die bestond niet meer. Voor het eerst waren er teams van de afzonderlijke republieken en de schokkende eindstand was 1. Rusland 2. Oezbekistan 3. Armenië. Als in een mythisch verhaal waren de afgehakte koppen van het sovjetschaak uitgegroeid tot volwassen draken.

Was Oezbekistan echt het tweede schaakland van de wereld? Nee, maar in 2004, toen er twee concurrerende wereldkampioenschappen waren, werd de Oezbeek Rustam Kasimdzjanov wel wereldkampioen van de FIDE.

Afgelopen dinsdag werd de zeventienjarige Oezbeek Nodirbek Abdusattorov in Warschau wereldkampioen rapidschaak. En wat voor een kampioen! Sinds hij in 2013 grootmeester werd, wisten we dat hij goed was, maar wat hij in Warschau deed had niemand verwacht. Hij versloeg helden als Caruana, Gelfand, Aronian en Magnus Carlsen.

Carlsen stond bovenaan toen hij dinsdag begon aan de laatste dag van het driedaagse WK rapid. Een dag eerder had hij afgerekend met de prominente vertegenwoordigers van de jonge generatie, Alireza Firouzja en Jan-Krzysztof Duda. Carlsen leek dicht bij zijn doel, wereldkampioen blijven in alle categorieën; klassiek, rapid en blitz.

Maar toen was daar Nodirbek Abdusatorrov. Hij versloeg Carlsen en strooide zout in de wonde door tegen de Noorse televisie bescheiden te zeggen dat hij hoopte dat hij in de laatste drie ronden beter zou spelen.

Aan het eind won Abdusattorov een tiebreak van twee vluggertjes tegen Jan Nepomniasjtsji. Carlsen was boos over het systeem dat hem van deelname aan die tiebreak had uitgesloten, maar hij feliciteerde Abdusattorov ruimhartig: „Afgezien van ruzie over de regels, wat een absoluut ongelofelijke prestatie!” En dat was het.

Levon Aronian - Nodirbek Abdusattorov, WK Rapid, Warschau 2021

1. d4 Pf6 2. Lf4 d5 3. e3 c5 4. Pf3 Pc6 5. Pbd2 Lg4 6. c3 cxd4 7. exd4 e6 8. Db3 Ld6 9. Dxb7 Lxf4 10. Dxc6+ Kf8 11. g3 Ld6 12. Pe5 Tb8 13. f3 Lf5 14. Pb3 Het lijkt of zwart weinig of niets heeft voor de geofferde pion, maar zijn druk op de damevleugel zal lastig worden. 14...h5 15. Kd2 Lxe5 16. dxe5 Pd7 17. Te1 Tb6 18. Da4 Dc7 19. Da3+ Kg8 20. f4 Kh7 21. Le2 Thb8 Om de druk te versterken geeft zwart een tweede pion. 22. Lxh5 d4 Nog een pion, maar die mag wit niet nemen.

Zie diagram

23. g4 Na 23. cxd4 Dc2+ of 23. Pxd4 Txb2+ zou zwart snel winnen. 23...dxc3+ 24. bxc3 Dc4 Zwart heeft een sterke aanval. Zijn stukoffer is correct, maar simpel 24...Lg6 zou ook sterk zijn. 25. gxf5 Dxf4+ 26. Kd1 Pxe5 27. Thf1 Met 27. Le2 kon wit nog hard verzet bieden. 27...Dc4 28. Tf2 Pd3 29. Tfe2 Dxc3 30. Lxf7 Td8 31. Td2 Pf2+ 32. Ke2 Txd2+ 33. Pxd2 Dxa3 34. Kxf2 Dc5+ 35. Te3 exf5 Als het geen rapidpartij was zou wit opgeven. 36. Ke2 Th6 37. Pf3 f4 38. Te5 Txh2+ 39. Kd3 Dc2+ 40. Kd4 Dd1+ 41. Ke4 Te2+ 42. Kxf4 Txe5 43. Pxe5 Dd6 44. Ke4 g5 45. Lb3 Df6 Wit gaf op.