In 2021 vonden er bijna 12.000 pushbacks plaats aan Europese buitengrens

De trend dat migranten aan de Europese buitengrenzen verjaagd worden zonder ze een kans te geven hun verhaal te doen – zogeheten pushbacks – heeft zich in 2021 doorgezet. Een Europese coalitie van maatschappelijke organisaties, Protecting Rights at Borders (PRAB), telde er bijna twaalfduizend dit jaar.

Lees ook

Hoe migranten terugduwen over de Europese buitengrens praktijk werd

Het is het eerste jaar dat PRAB het aantal pushbacks tegen migranten aan de randen van Europa heeft geteld. Ook in voorgaande jaren vonden er al duizenden pushbacks plaats; zo telde de Britse krant The Guardian in 2020 veertigduizend illegaal geweerde asielzoekers. Er kunnen meerdere mensen in één pushback over de grens worden gezet.

Het gebied waar de meeste pushbacks plaatsvinden is niet langer de Egeïsche Zee tussen Griekenland en Turkije. De Balkan is nu de regio waar verreweg de meeste migranten teruggeduwd worden, volgens PRAB. Tussen juli en november van dit jaar alleen al zijn er daar 6.200 gevallen gedocumenteerd.

Een verschil met 2020 is dat Europese autoriteiten de pushbacks normaler vinden, zeggen juristen, politicologen en mensenrechtenactivisten tegen NRC. Een saillant voorbeeld hiervan was een tweet van voorzitter Charles Michel van de Europese Raad op 10 november van dit jaar. EU-lidstaat Polen had op dat moment te kampen met dictator Aleksandr Loekasjenko van buurland Wit-Rusland, die op cynische wijze vluchtelingen naar de Poolse grens stuurde om de EU te destabiliseren. Polen stuurde deze vluchtelingen terug zonder kans op asielaanvraag, onder goedkeurend oog van Michel: „Volledige EU-solidariteit met Polen.”

‘Erosie van de normen’

Plaatsvervangend directeur Massimo Moratti van het Europese kantoor van Amnesty International noemt de normalisatie van pushbacks een „erosie van de normen”. De pushbacks, zegt hij, zijn al langer gaande. „Maar dit jaar zien we een nieuw dieptepunt. In Kroatië is er zelfs sprake van het martelen van migranten. Niemand houdt het in de gaten en niemand doet er iets tegen.”

Volgens politicoloog Maurice Stierl van de Universiteit van Sheffield heeft de Hongaarse premier Viktor Orbán, die hamerde op een strengere aanpak van vluchtelingen, zijn zin gekregen. „De Europese Commissie schat in dat het militariseren van de buitengrenzen iets is wat de meerderheid van de Europese burgers wil. Onder leiding van Ursula von der Leyen is het voeren van retorische evenwichtsoefeningen op het gebied van migratie niet langer nodig.”

Afgelopen week maakte Orbán bekend dat hij zich niets aantrekt van een kritische uitspraak van het Europees Hof van Justitie over de Hongaarse behandeling van asielzoekers.

Met het oogluikend toestaan van pushbacks komt er ook iets groters op het spel te staan, zegt Stierl: het internationaal recht wordt uitgehold. „Juist in de grensregio’s moet het internationaal recht gelden, omdat het er zo rechteloos is.”