Necrologie

Dankzij hightech bouwde Rogers simpel en tegelijk spectaculair

Richard Rogers (1933-2021) Architect Het ‘binnenstebuiten’ gekeerde Parijse museum Centre Pompidou is Rogers’ meest spraakmakende gebouw. Tot op hoge leeftijd ontwierp hij iconische bouwwerken.

Richard Rogers in 2007 bij een maquette voor toren in London.
Richard Rogers in 2007 bij een maquette voor toren in London. Foto Martin Bureau/ AFP)

De zaterdagavond op 88-jarige leeftijd overleden Brits-Italiaanse architect Richard Rogers, bekend van onder meer het Centre Pompidou in Parijs, was een van de pioniers van de Britse hightech-architectuur. Begin jaren zestig begon de in Florence geboren en getogen Rogers, neef van de bekende ‘rationalistische’ Italiaanse architect Ernesto Nathan Rogers (1909-1969), een bureau met Norman Foster (1935). Maar Rogers’ samenwerking met de tweede Britse pionier van de hightech-architectuur duurde slechts enkele jaren.

Rogers was een van de grote pioniers van de hightech-architectuur

Het Centre Pompidou, het gebouw waarmee hij internationaal doorbrak, ontwierp hij samen met de Italiaanse architect Renzo Piano (1937). Het Centre Pompidou was het eerste van een lange reeks ‘iconische’ spektakelmusea die overal in de westerse wereld werden gebouwd. Maar in radicaliteit is het Centre Pompidou nooit overtroffen. Met een ontwerp dat in alle opzichten afweek van klassieke kunstmusea wonnen Piano & Rogers in 1971 de prijsvraag voor een nationaal centrum voor moderne kunst en cultuur aan de rand van Le Marais in Parijs.

Centre Pompidou (1977) in Parijs.

Foto Loic Venance/ AFP)

Het Centre Pompidou werd niet een plechtige cultuurtempel, maar, in de geest van de tegencultuur van 1968, een laagdrempelige ‘expositiemachine’ met neutrale, volledig lege ruimtes die tentoonstellingsmakers naar believen kunnen gebruiken. De Parijse machine bestaat uit een doosvormige stalen constructie van kolommen en trekstangen waarin vijf immense vloeren van 170 bij 48 zijn gehangen. Doordat de roltrappen en ook de vele leidingen en installaties zo veel mogelijk aan de buitenkant van het gebouw zijn geplaatst, is het Centre Pompidou een binnenstebuiten gekeerd gebouw.

Olieraffinaderij en frietzakskes

Vlak na de voltooiing van het Centre Pompidou in 1977, dat vaak is vergeleken met een olieraffinaderij, begon Richard Rogers zijn eigen bureau. Dit bouwde een groot aantal hightech-gebouwen in vele landen, zoals het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg uit 1994 en het Paleis van Justitie in Antwerpen uit 2006, bijgenaamd de Frietszakskes.

Rogers’ tweede binnenstebuiten gekeerde gebouw, het zilvergrijze Lloyd’s Building in de City in Londen, leverde hem de afkeuring van Prince Charles op. Vlak na de oplevering van het Lloyd’s Building in 1986 voorkwam de Britse troonopvolger dat Rogers’ ontwerp voor nieuwbouw rondom de St Paul’s Cathedral werd uitgevoerd. In een beruchte rede stelde Charles dat moderne architecten als Rogers na de Tweede Wereldoorlog meer schade hadden aangericht in Londen dan de Luftwaffe gedurende de oorlog.

Ook later werkte Prince Charles Rogers tegen. Zo zorgde de prins er in 2009 voor dat de bouw van appartementengebouwen van Rogers in de Londense wijk Chelsea niet doorging.

Millennium Dome (1999) in Greenwich, Londen.
Foto John Stillwell/ EPA
Richard Rogers in 2014.
Foto Fernando Llano/ AP
Lloyds Building (1986) in London.
Foto EPA
Zwevende tentoonstellingszaal voor Château La Coste in de Provence (2020).
Foto James Reeve

Maar Prince Charles’ invloed was niet zo groot dat Rogers niets meer bouwde in Londen. In 1999 werd naar zijn ontwerp in Greenwich de Millennium Dome voltooid, een koepelvormig gebouw met een hoogte van 52 meter en een diameter van 365 meter dat aan twaalf schuine pylonen hangt. Behalve een architect, die ook Terminal 5 van vliegveld Heathrow ontwierp, was Rogers van 2001 tot 2008 adviseur voor stedenbouw van de toenmalige linkse Londense burgemeester Ken Livingstone. Eerder had hij, op verzoek van de Britse regering onder leiding van Tony Blair, de Urban Task Force opgericht.

Rogers’ expositiedoos voor Château La Coste in de Provence is het meest zwevende gebouw dat ooit is gebouwd

Vorig jaar nam Rogers, die in 2007 de belangrijke Pritzker Prize kreeg, afscheid van de architectuur met de Rogers Galerie in de wijngaard annex cultuurcentrum Château La Coste in de Provence. Rogers’ zwanenzang is onvervalste hightech en doet denken aan het Centre Pompidou. Rogers’ laatste gebouw is even eenvoudig als spectaculair. Het is een tentoonstellingsdoos voor Château La Coste in de Provence, die in een constructie van oranje stalen staven en stangen is gehangen die lijkt op brugspanten. Doordat de constructie met slechts vier staalgewrichten in een heuvel is verankerd en de 27 meter lange doos over boomtoppen scheert, is de galerie het meest zwevende gebouw dat ooit is gebouwd.

Lloyds Building (1986) in London. Foto EPA