Wat is eigenlijk de etiquette aan de feesttafel?

Janneke kookt

Dit hebben een hamburger, een Bossche bol en baklava met elkaar gemeen. En: is het asociaal het hele mandje brood leeg te eten voordat het échte eten op tafel komt?
Foto Janneke Vreugdenhil

Hè ja, gezellig. Zit u allemaal goed? Geen lege glazen? Komt-ie.

Waarom mag je aan tafel nooit het puntje van een stuk brie afsnijden? Wel, dat zit zo. Een brie is een ronde kaas, waarbij de meeste smaak in het midden zit. Door het puntje af te snijden pikt u dus meteen het lekkerste stukje in.

Volgende vraag. Wat hebben een hamburger, een Bossche bol en baklava met elkaar gemeen? Zeker, alle drie zijn notoir lastig om een beetje netjes te verorberen. Alleen scoort u daarmee nog geen punten. Het antwoord waarnaar we op zoek zijn luidt dat je ze het beste op hun kop kunt eten.

Voor een hamburger geldt dat zo de sappen en sauzen in het dikste deel van het broodje kunnen zakken. Dat wordt minder snel zompig en dus valt de boel minder snel uit elkaar. Voor de goede orde: een hamburger eet je nooit met bestek, zelfs niet in een chic restaurant.

Een Bossche bol hoor je eveneens met je handen te eten. Hij heeft aan de onderkant een gat, waardoor de bakker hem heeft gevuld met slagroom. Als je er níét ondersteboven een hap van zou nemen, spuit die slagroom er ook zo weer uit. Wiedes, nietwaar?

En baklava? Ook die eet je het liefste uit de hand. En op z’n kop dus, opdat je de aromatische siroop, die naar de onderkant van het gebak is gezakt, goed kunt ruiken.

Wat doen we? Willen jullie door? Mooi, schenk die glazen nog maar eens vol. Kan ik in de tussentijd mooi even vermelden dat deze pubquiz mede mogelijk is gemaakt door het recent verschenen boekje Eetiquette van culinair schrijfster Mara Grimm. Ze beschrijft er de do’s en don’ts rondom 101 gerechten en etenswaren in, van oesters tot bitterballen en van kaviaar tot een doodgewone boterham.

Kijk, daar hebben we meteen de volgende vraag te pakken. Hoe eet je eigenlijk een boterham? Niet met mes en vork, al heb je dit gereedschap wel nodig. Je pakt met de hand een snee brood uit het broodmandje, smeert er met je mes boter op, legt er met je vork een plakje kaas op, snijd hem in stukjes en brengt die weer met de hand naar je mond.

Oké, nog een laatste vraag over brood. Is het wel of niet fatsoenlijk om de complete inhoud van een mandje brood naar binnen te werken voordat er überhaupt iets anders op tafel staat? Om je heen kijkend in een gemiddeld Nederlands restaurant zou je bijna denken van wel. Maar nee, dat is dus helemaal niet de bedoeling en daarom besluiten we deze quiz met een broodnodig lesje broodmandjesetiquette uit Eetiquette.

Wacht altijd tot er ook iets anders (kleins) op tafel staat voor je aan het brood begint. Pak het brood met de hand en leg het op je broodbordje, of bij gebrek daaraan op tafel. Snijd je broodje nooit doormidden en besmeer het al helemaal niet in zijn geheel met boter. Breek er met de hand steeds een bitesize stukje af, doe er eventueel boter op en steek het in een keer in je mond. Ofwel: probeer je tafelgenoten de aanblik van jouw tandafdrukken in een afgehapt stuk brood te besparen.

Goh zeg, dat was leuk. Moeten we nog eens doen. Voor nu: proost – nooit klinken, alleen je glas optillen en je tafelgenoten aankijken – en fijne feestdagen. En u weet nu hoe het heurt met het brood hiernaast, toch? Breken, niet snijden.

Kerstboom-breekbrood

Voor 1 brood:

7 g instantgist;
1 el vloeibare honing;
300 ml lauwwarme melk;
500 g patentbloem + extra voor het bestuiven;
½ tl zout;
50 ml olijfolie;
2 eidooiers;
200 g mozzarella;
1 ei; 10 kerstomaatjes;
60 g boter;
2 tenen knoflook, fijngeraspt;
2 tl fijngesneden rozemarijnnaaldjes + extra naaldjes om te bestrooien;
4 el fijngesneden peterselie;
25 g geraspte Parmezaanse kaas.

Meng in een kommetje de gist met de honing en 50 ml warme melk. Laat 5 minuten staan, tot het papje begint te schuimen. (Als dat niet gebeurt is uw gist misschien te oud.) Meng het zout door het meel en maak er een bergje van op het werkblad. Maak in het midden een kuiltje en schenk daarin het gistpapje. Voeg de rest van de warme melk, de olijfolie en de eidooiers toe.

Meng met de vingers, beetje bij beetje, het meel door het vocht. Kneed het deeg nu zo’n 8 tot 10 minuten. Het is klaar wanneer het zijdeachtig glanst, elastisch aanvoelt en terugveert wanneer u er een vinger in drukt. Leg de deegbal in een met olijfolie ingevette schaal. Leg er een (warme) vochtige schone theedoek overheen en laat het deeg in 1 – 1,5 uur rijzen tot 2 keer het oorspronkelijke volume.

Snijd de mozzarella in 22 stukjes en laat deze uitlekken op een stuk keukenpapier. Bekleed een bakblik met bakpapier. Klop het ei los met 1 eetlepel water. Bestuif het werkblad met een waasje bloem.

Keer de kom met deeg om boven het werkblad en stomp er 1 of 2 keer in, zodat het weer inzakt. Verdeel het deeg in 22 stukjes. Rol van elk stukje een balletje, druk dat balletje plat en leg er een stukje mozzarella op. Vouw het deeg om de kaas heen, zodat weer een balletje ontstaat. Boetseer de naden netjes dicht. Van het 22e stukje deeg maakt u geen balletje maar een rechthoekje.

Leg de deegballetjes, met de naad onder, in de vorm van een kerstboom op de bakplaat. Begin met een rij van 6 balletjes, daarna eentje van 5, enzovoort. Onderaan komt het rechthoekje bij wijze van stam. Kwast de kerstboom in met losgeklopt ei en druk hier en daar een kerstomaatje tussen de deegballetjes. Bedek het geheel opnieuw met de theedoek en laat nog eens 30 – 45 minuten rijzen tot het volume verdubbeld is.

Verwarm de oven voor op 200 graden. Schuif de kerstboom in de oven en bak het brood in ongeveer 20 minuten gaar. Laat intussen in een steelpannetje de boter smelten. Voeg de knoflook en fijngesneden rozemarijn toe en laat 5 minuten zachtjes trekken, zonder dat de knoflook kleurt. Roer er van het vuur af de peterselie en 20 g geraspte Parmezaanse kaas door en kwast hiermee het brood in, direct nadat het uit de oven komt. Versier het kerstboombrood tot slot met extra rozemarijnnaaldjes en de rest van de parmezaan. Serveer warm, zodat de mozzarella gesmolten is.