Analyse

Eindelijk hoop op herstel na kaalslag Rutte-I

Regeerakkoord Cultuur De bezuinigingen van een eerder kabinet-Rutte worden bijna helemaal goedgemaakt. En de taaie problemen van zzp’ers en de arbeidsmarkt worden aangepakt.

Een lege Koninklijke Schouwburg in Den Haag. In het regeerakkoord krjjgt de cultuursector er 170 miljoen per jaar bij.
Een lege Koninklijke Schouwburg in Den Haag. In het regeerakkoord krjjgt de cultuursector er 170 miljoen per jaar bij. Foto Andreas Terlaak

Voor de cultuursector bracht het regeerakkoord woensdag goed nieuws: er komt structureel 170 miljoen euro per jaar bij. Dat was zeer welkom, na bijna twee jaar frustratie en inkomensverlies door de coronamaatregelen – waarbij de sector zich onevenredig getroffen voelde omdat ze steeds als eerste dicht gaat, terwijl ze succesvol hard werkt om besmettingen tegen te gaan.

Het is een grote stap. In een akkoord waarin miljardenfondsen worden opgetuigd mag 170 miljoen bescheiden lijken, maar voor een sector waarin de top van de instellingen samen jaarlijks circa 450 miljoen aan Rijkssubsidie krijgt, betekent het een aanzienlijke verbetering.

De verhoging is een bijna volledige correctie van de snoeiharde bezuinigingen door de VVD en CDA tien jaar geleden, tijdens het eerste kabinet-Rutte, à 200 miljoen euro. Ook gezien de partijprogramma’s is het aannemlijk dat deze budgetverhoging geheel op het conto van D66 kan worden geschreven.

Er zijn eerder stappen gezet om de bezuinigingen terug te draaien, maar dit is van een andere orde

Er is dus een forse trendbreuk. Tien jaar geleden maakten VVD en CDA de eigen verdiensten uitgangspunt voor subsidie. Gevoegd bij de bezuinigingen en de toon waarop over cultuur werd gesproken, ontstond het beeld van liefdeloos afbraakbeleid. Staatssecretaris Halbe Zijlstra (VVD), koketterend met zijn gebrek aan inhoudelijke kennis, werd symbool van deze afrekenpolitiek.

Sindsdien zijn er stappen gezet om de bezuinigingen terug te draaien, maar die waren van een andere orde dan dit regeerakkoord. De volgende cultuurminister, Jet Bussemaker (PvdA), vond een warmere toon, maar niet het geld om in 2015 de VVD/CDA-bezuinigingen terug te draaien. 18 miljoen euro kwam erbij.

Uit het nieuwe regeerakkoord blijkt dat dit kabinet taaie en veelbesproken problemen in de sector wil aanpakken: de arbeidsmarkt, de salarissen (fair practice) en de positie van de makers. Het tweede punt van de cultuurdeel uit het akkoord meldt dat het kabinet „aandacht [heeft] voor het verbeteren van de arbeidsmarktpositie inclusief een eerlijk salaris voor makers in de gehele creatieve sector”.

Demissionair minister Van Engelshoven (D66) erkende steeds dat er op dat vlak veel mis was, maar beschikte niet over de benodigde middelen. Dat geld komt er nu wel. Met de aantekening dat het volgens onder meer de Kunstenbond niet genoeg is.

Verrassing in het regeerakkoord is het hernieuwde plan voor een Nationaal Historisch Museum

Fair practice

In de cultuursector is de situatie nijpend voor veel zzp’ers. De cultuur heeft er meer dan enig andere sector, een relatief recente ontwikkeling. In de afgelopen tien jaar groeide het aantal banen, maar het aantal zelfstandigen in de sector groeide veel harder. Werkte in 2008 een kwart als zzp’er, nu is dat bijna 60 procent. Ter vergelijking: van alle werkenden in Nederland is ongeveer 12 procent zelfstandige. Van het extra geld kunnen instellingen meer mensen in dienst nemen, en de zelfstandigen beter betalen.

De afgelopen jaren nam de aandacht voor fair practice al toe, maar door de coronacrisis werd de afhankelijke positie van zzp’ers en het tekortschieten van de instellingen pijnlijk duidelijk. De sector heeft honderden miljoenen aan noodsteun gekregen, en ook voor het komend jaar is al steun toegezegd. Maar hoewel dat de bedoeling was van de cultuurminister, kwam die steun onvoldoende terecht bij de zzp’ers.

Ook wordt in het regeerakkoord een herstelplan aangekondigd. Daarmee moet de sector weer op weg geholpen worden na de schade die de pandemie en de coronamaatregelen hebben aangericht. Half november schreef Van Engelshoven aan de Tweede Kamer wat er in het herstelplan zou moeten staan. Het moet knelpunten aanpakken, zoals het deels wegvallen van publieksinkomsten als zalen wel volledig open kunnen: het publiek blijkt kopschuw na de maatregelen. Daarvoor zouden onder meer gerichte advertentiecampagnes kunnen worden ingezet.

Het tweede knelpunt dat de minister noemt is de arbeidsmarkt, het derde dat door het ‘opeten’ van reserves tijdens de lockdowns er te weinig mogelijkheden zijn voor nieuwe initiatieven. De vraag is of er voor het herstelplan eenmalig extra geld komt, wat in ieder geval de Kunstenbond verwacht.

Lees ook: Voor welk museum stemt u?

Nationaal Historisch Museum

Een verrassing in het regeerakkoord is het hernieuwde plan voor een Nationaal Historisch Museum. Een eerdere poging werd tien jaar geleden een duur en daverend fiasco, waarbij politici, historici en de reeds aangestelde directie jarenlang in discussie bleven. Dit nieuwde plan komt van het CDA, die het in het partijprogramma had opgenomen.

Er moet meer aandacht komen voor de gezamenlijke geschiedenis, zegt het regeerakkoord, en daar zou zo’n museum aan bijdragen.

Dat geldt evengoed als argument voor een nu aangekondigd Slavernijmuseum, een initiatief van de Amsterdamse gemeenteraad waar de Raad van Cultuur dit najaar positief over adviseerde en dat er nu dus lijkt te komen. Dit plan komt uit de koker van D66.

Dat beide musea er nu komen, lijkt een typisch voorbeeld van polderen. Elke partij zijn eigen museum.