Opinie

De great power rivalry is terug, de mores uit die tijd nóg niet

Iedereen wil praten met Poetin om de Oekraïne-crisis te bezweren, ziet . Maar moet wie praat niet vroeg of laat ook iets bieden?

Michel Kerres

Een vage notie van het politiek woordenboek van eind negentiende, begin twintigste eeuw is nu onontbeerlijk. Met de terugkeer van de strijd tussen grootmachten keerde ook het bijbehorende vocabulaire terug. München en Jalta. Invloedssfeer en bufferstaat. Het is het geopolitieke vocabulaire van macht, list en bedrog, niet van multilateralisme en recht.

Deze week vloog de Amerikaanse staatssecretaris voor Europese Zaken, Karen Donfried, naar Moskou om een lijst met Russische eisen over de toekomstige veiligheidsstructuur van Europa in ontvangst te nemen. Een lijst met eisen! Het Kremlin zei erbij dat een gezant klaarstaat voor overleg op neutraal terrein.

Poetin eist onder andere garanties dat Oekraïne nooit lid wordt van de NAVO en dat het bondgenootschap geen raketten aan de oostflank stationeert. De Zweedse oud-premier Carl Bildt vroeg zich af of Poetin denkt dat hij in de tijd van Jalta leeft, de stad op de Krim waar Stalin, Churchill en Roosevelt in ’45 de kaart van het naoorlogse Europa tekenden.

Nadat de Amerikaanse president Joe Biden vorige week zoomde met Poetin naar aanleiding van de Oekraïne-crisis gingen in de Baltische staten alle nekhaartjes rechtop staan. „Ik hoop dat ik me vergis, maar ik ruik ‘München’”, zei een Estse parlementariër. In München probeerden Europese landen in 1938 Hitler te apaiseren door hem een brok Tsjecho-Slowakije toe te werpen.

Lees ook: Wat wil president Poetin eigenlijk bereiken met de druk op Oekraïne?

Europa is weer terug in een tijdperk van militair vertoon en coalitievorming, van dreigementen en schaakzetten-in-real-life. Terwijl Dornfried in Moskou werd ontvangen, sprak Poetin uitvoerig met de Chinese leider Xi Jinping – ook over de dreiging in Europa, zei het Kremlin. In hoeverre Xi Poetin echt zal helpen in dit conflict is onduidelijk, maar als schaakzet trok het aandacht. Poetin gaat in elk geval wél naar de Olympische Spelen in China.

In Brussel wordt ook geschaakt, om te voorkomen dat machtsdenken vrij spel krijgt. Met een top drukten EU-leiders vijf voormalige Sovjet-Republieken aan de borst. De president van Oekraïne ging ook op gesprek bij de NAVO, waar secretaris-generaal Stoltenberg zei dat Russisch denken in „invloedssferen” onacceptabel is.

Het Westen spreekt vooralsnog met één mond. Na de NAVO en de G7 waarschuwde ook de EU Poetin voor ongekende repercussies in geval van een invasie. Het is zaak dat die eenheid blijft. Joe – the talker – Biden greep meteen de telefoon toen hij de open Rusland-zenuw in de Baltische staten had geraakt door het woord „accommodations, schikkingen, in de mond te nemen.

Intussen wordt gepraat met Moskou. Poetin sprak met de Franse president en de Finse premier. Mogelijk komt er een gesprek met Oekraïne, Frankrijk en Duitsland. Het Kremlin opperde een tweede gesprek tussen Poetin en Biden, nog dit jaar.

Praten is altijd goed. Je kunt er tijd mee winnen. Je kunt de ergste spanning wegnemen. Je kun héél duidelijk maken wat niet acceptabel is. Tot een écht gesprek over Poetins wrevel kan het pas komen als hij de spanning laat dalen, als hij militairen uit het grensgebied haalt. Daar is nog geen sprake van.

Zo’n gesprek is overigens nog ingewikkeld. Garanties over NAVO-lidmaatschap krijgt Poetin niet. De soevereiniteit van Oekraïne staat voorop. Het vocabulaire van de great power rivalry mag dan terug zijn, de mores uit die tijd zijn dat niet. Nóg niet. De Donbas is niet het nieuwe Sudetenland, maar niemand gelooft dat Poetin de Krim ooit nog zal teruggeven.

Redacteur geopolitiek Michel Kerres en Oost-Europa-deskundige Hubert Smeets schrijven hier afwisselend over de kantelende wereldorde.