Analyse

Een privacymaatregel met onbedoelde gevolgen

Sociale media Twitter wil de privacy van gebruikers beter beschermen. Maar een nieuwe regel maakt onderzoekers van extremisme bezorgd.

Twitter blokkeerde op basis van de nieuwe regel al tientallen accounts van onderzoekers en journalisten.
Twitter blokkeerde op basis van de nieuwe regel al tientallen accounts van onderzoekers en journalisten. Foto Stephen Lam/Reuters

Tientallen extremisme-onderzoekers en journalisten zijn de afgelopen week door Twitter geblokkeerd. De blokkades zijn het gevolg van een nieuwe regel die het platform eind november via een blogpost aankondigde. Zodra een afgebeeld persoon zelf of via een gemachtigde meldt niet in te stemmen met het delen van privébeelden kan Twitter door deze regel dit beeld verwijderen. De maatregel moet onder andere ‘doxxing’ tegengaan. Dat is het  zonder toestemming onthullen  van  identificerende persoonsgegevens om iemand angst aan te jagen.

Vanuit het oogpunt van privacy lijkt dit een stap vooruit. Toch maken onderzoekers en journalisten zich zorgen om de onbedoelde gevolgen van deze regel.

Extreemrechts uit zicht

Direct nadat de regel in werking trad, spoorden Amerikaanse rechts-extremisten elkaar al aan om massaal journalisten en onderzoekers die onderzoek naar hun doen te rapporteren, blijkt uit een artikel in The Washington Post. „Ik begrijp het belang van extreem-rechts hierbij wel”, zegt Teun van Dongen, die verschillende vormen van extremisme en terrorisme monitort bij de International Centre for Counter-Terrorism in Den Haag. Hij verwacht dat ook Nederlandse onderzoekers zullen worden gerapporteerd. „Vanuit Amerika waaien handelswijzen van extremisten over naar Europa en ik zie niet in waarom dit een uitzondering zou zijn.”

Als onderzoeker gebruikt Van Dongen informatie van organisaties zoals Kafka. Deze antifascistische groep probeert extreem-rechtse stromingen en dwarsverbanden in kaart te brengen door onder andere demonstraties te archiveren en te analyseren.

Deze nieuwe regel kan onderzoekers het zicht ontnemen op waar extreem-rechts opduikt en met welke bewegingen zij contact zoeken. Van Dongen: „Dat is het soort kennis die je opdoet door het zien van beelden die geplaatst zijn op Twitter, bijvoorbeeld wanneer organisaties zoals Voorpost met een coronademonstratie meelopen.”

De onderzoeker toont zich bezorgd of hij en zijn collega's extreem-rechts groeperingen nog wel kunnen volgen zoals ze dat tot nu toe deden. Maar Twitter is een privaat bedrijf en onderzoekers hoeven er geen gebruik van te maken. Volgens Van Dongen is het bedrijf er dan ook vrij in om het maatschappelijke belang te definiëren zoals het de firma goeddunkt. „Ik moet hopen dat ze die regels interpreteren op een manier die in mijn straatje past.”

Verwijderde tweets

Ook Foeke Postma van onderzoeksplatform Bellingcat is er niet gerust op dat de nieuwe maatregel zijn werk ongemoeid laat. Bellingcat staat bekend om onderzoek gebaseerd op openbare bronnen als Twitter, zoals bijvoorbeeld naar de toedracht van de MH17-ramp. Postma verwacht dat moderatoren de Amerikaanse context misschien beter begrijpen en zodoende tweets die verwijzen naar nieuwswaardige gebeurtenissen verwijderen. „Stel, er gebeurt wat in Groningen of Leeuwarden, heeft Twitter dan ook moderatoren die de nieuwswaarde volledig begrijpen? Daar komt heel veel context en nuance bij kijken en dan vraag je je af, hoe moeten moderatoren dat gaan doen?”

De maatregel zal naar verwachting online speurwerk moeilijker maken. Klaas van Dijken, directeur van Lighthouse Reports, vreest net als Bellingcat dat de nieuwe regel openbrononderzoek in gevaar brengt. Zijn organisatie doet bijvoorbeeld veel onderzoek naar de zogeheten ‘illegale pushbacks,’ waarbij vluchtelingen aan de grens van Europa worden teruggedrongen. „De politie of grensbewaking kan verzoeken om materiaal offline te halen, omdat dat de operatie in gevaar zou brengen, of een andere verzonnen reden”, vertelt Van Dijken. „Op het moment dat dit gebeurt, heb je weer een bron minder.”

Emerson Brooking, werkzaam bij de Digital Forensic Research Lab, vertelt dat op een soortgelijke manier al regels worden misbruikt in de Verenigde Staten. „Wanneer politieagenten worden gefilmd, spelen ze soms auteursrechtelijk beschermde muziek af. Op die manier kan een video niet worden geüpload naar YouTube. Zoals auteursrechtwetten als het ware worden bewapend, kan deze regel ook zeker worden bewapend.”

Terwijl de nieuwe regel moet zorgen voor een veiliger omgeving op het platform kunnen belangrijke bewijsstukken onbedoeld worden verwijderd. Van Dijken: „Door het wegvallen van een puzzelstukje wordt ons de mogelijkheid ontnomen om de puzzel compleet te maken.”

Extremisten maken al langer gebruik van berichtendienst Telegram, mede om buiten het zicht van onderzoekers te blijven. Onderzoeker Van Dongen houdt het voor mogelijk dat onderzoekers nu ook naar Telegram zullen moeten verhuizen om beelden te behouden. „Een ironische variant op het gebruikelijke patroon.”