Sylvana Simons

Foto Lars van den Brink

Foto Lars van den Brink

Interview

‘Ik voel me onveilig in deze omgeving, waar racisme, islamofobie en seksisme welig tieren’

Sylvana Simons Fractievoorzitter BIJ1

Sylvana Simons (BIJ1) heeft een klacht ingediend tegen waarnemend voorzitter Ockje Tellegen. Een gesprek over onveilig gedrag in de Kamer. „Ik ben de spiegel.”

Het was een ongekende scène in de Tweede Kamer: de voorzitter van een debat, die de taak heeft om discussies goed te laten verlopen, viel minutenlang onbeheerst uit tegen een collega van een andere partij. Het debat, over emancipatie, was afgelopen maandag. Voorzitter was VVD’er Ockje Tellegen, de collega Sylvana Simons van BIJ1.

In een heftige discussie over het gebruik van de woorden ‘wit’ of ‘blank’ versus ‘zwart’, had Simons de aandacht van Tellegen gevraagd voor iets wat PVV’er Harm Beertema buiten de microfoon om tegen haar had gezegd, en wat haar raakte. Maar Tellegen vond dat Simons moest wachten, ze wilde haar het woord nog niet geven. Simons hield vol, Tellegen werd kwaad. Volgens haar praatte Simons „continu” door zonder dat ze daar toestemming voor had en werd het tijd dat ze leerde dat dat niet mocht. „Wij doen dat hier al járen zo, al járen.”

Simons heeft een klacht ingediend bij het presidium van de Tweede Kamer. Ze wil excuses van Tellegen en vraagt dat de voorzitters worden getraind in de manier waarop ze Kamerleden bejegenen. Ze had bescherming willen hebben van Tellegen, zegt ze in haar werkkamer in de Tweede Kamer.

Ze heeft de klacht óók ingediend omdat de kwestie staat voor meer dan een incident. Simons zegt sinds haar komst in de Tweede Kamer in maart dit jaar vaker kleine en grote vormen van agressie te moeten ondergaan. Van een opmerking van Mark Rutte tot een incident met de wc op de gang, die BIJ1 (één Kamerzetel) deelt met de SP. Het zijn dezelfde patronen, zegt ze, die mensen van kleur búíten het Kamergebouw tegenkomen.

Wat zei Beertema tegen u?

„Ik heb besloten dat ik dat niet ga zeggen. Het raakte me, maar ik heb geen zin in commentaar of het wel erg genoeg was, of racistisch genoeg. Ik wilde niet dat iemand uit de zaal verwijderd zou worden of zo. Ik wilde aangeven dat iemand in mijn persoonlijke space allemaal dingen aan het zeggen was waar ik me heel ongemakkelijk bij voelde. Kon de voorzitter daar iets van zeggen? Daar ging het mij om. En dat het daar vervolgens helemaal niet over ging, dat maakt mij vogelvrij. Ik voel me onveilig in deze omgeving, waar racisme, islamofobie en seksisme welig tieren. Dion Graus van de PVV [beschuldigd van seksuele intimidatie en misbruik] loopt hier ook gewoon rond tussen de mensen die slachtoffer van hem zeggen te zijn, en doet zijn werk.”

Lees ook: Ze zijn nieuw en stomverbaasd over de ‘zandbak’ Tweede Kamer

Is de Tweede Kamer onveilig?

„Dat is moeilijk te zeggen: dé Tweede Kamer. Met veel mensen werk ik prima samen. En ik heb er een hekel aan als ik lees: ‘Dé Kamer vindt 2G wel goed’. Dan denk ik: nee, ik ben ook de Kamer, en ik vind 2G niet goed! Maar wat in het debat gebeurde, maakt mijn gevoel van onveiligheid alleen maar sterker. En het debat zelf ging over emancipatie, hoe je plekken creëert waarin iedereen zich veilig voelt.”

Waar zit uw gevoel van onveiligheid precies? Zijn het de woorden van Harm Beertema, of is het de reactie van Ockje Tellegen?

„Het zit in allebei. Ik moet als Kamerlid kunnen vertrouwen op het voorzitterschap. En ik zie hoe extreem-rechts in dit gebouw wordt gefaciliteerd en gedoogd. We waren in maart nog maar net in de Tweede Kamer gekozen of er kwam een FVD’er hoestend bij ons binnenlopen.”

Dan is er, zegt u, niemand bij wie u terecht kan?

„We hebben het voorzitterschap van de Tweede Kamer en als er iets is, kun je een punt van orde maken. Maar als de voorzitter mij dat niet laat doen, wat kan ik dan nog? Harm Beertema zat te lachen. Die vond het allemaal prachtig.”

Over dit debat: Caroline van der Plas (BBB) was aan het woord. Ze zei tegen Habtamu de Hoop (PvdA) en tegen u dat ze ‘geen kleur’ zag als ze naar u keek, en u praatte door haar heen.

„Ik zei hardop: ‘dan ziet u dus toch kleur!’ Ze wees twee mensen van kleur aan. En toen begon Beertema.”

Van der Plas was nog aan een zin bezig, ze zei later dat ze ook andere Kamerleden had willen noemen.

„Dat zei ze later, ja. Maar toen hing Beertema in mijn nek. Hij boog zich over tafel, hij moest echt moeite doen om bij mij te komen. En hij bleef maar doorgaan. Daarom vroeg ik de voorzitter om in te grijpen. Wat moet ik anders doen?”

Andere Tweede Kamerleden zeggen: Sylvana Simons praat heel vaak hardop door een debat heen.

„Dat doen ze zelf ook.”

Wat wilt u bereiken met uw klacht?

„Ik schets het incident, ik vraag om excuses, en om ingrijpen van de Tweede Kamervoorzitter. Want dit is lang niet het enige. Er was terecht veel ophef toen Sjoerd Sjoerdsma (D66) werd bedreigd met ‘tribunalen’ door FVD. Maar bijna niemand hoorde dat dezelfde middag Ferd Grapperhaus [minister van Justitie, CDA] in een debat ontkende dat Nederland een narcostaat was. Want als dat zo was, was niet hij maar vast en zeker ‘iemand met een exotische achtergrond’ minister geweest. Exotische achtergrond! Ik noem dit geweld, al vinden mensen dat overdreven. En het is niet alleen geweld, het is ook het feit dat anderen het niet zien. Daarom zaniken wij over cursussen micro-agressie. We worden niet getraind om hiermee om te gaan.”

Lees ook: Na schok over dreigementen in Tweede Kamer blijft actie uit

Wat hadden de andere Kamerleden in het debat moeten doen, volgens u?

„Zij hadden ook een punt van orde kunnen maken, of om een schorsing vragen. Je kunt dit soort situaties oefenen. Waarom zou je wel elk half jaar de brandmelder bekijken en niet dit? De sensitiviteit ontbreekt. Een vriend van mij vergeleek het met een filmpje van een moslima die in een trein zat en gepest werd, en toen ze uitstapte was er alom opluchting. De situatie was gered.”

Hoe Tellegen zich tegen u gedroeg, noemt u dat ongevoeligheid of geweld?

„Het was geweld. Ik zei dat ik me in het nauw gedreven voelde en kreeg geen bescherming. En haar tirade was klassiek white rage, al weet ik dat mensen die term vervelend vinden. Het is dat je geen weerwoord hebt en dan maar zegt: wat bent u onbeschaafd, wat doet u geïrriteerd. En ze riep: ‘Zo doen we het al járen hier.’ Daar is ook een term voor: othering. Je wordt tot De Ander gemaakt. Wíj doen het hier zo en u vraagt om speciale rechten. U denkt dat u heel wat bent. Ze zei in haar tirade ook tegen mij: ‘Ik heb u met alle égards behandeld’. Ik mocht mijn bijdrage in het debat eerder doen omdat ik weg moest. Daar had mijn medewerker al schriftelijk om gevraagd, het gebeurt veel vaker. Maar ik moest dankbaar zijn.”

In de zomer noemde Rutte een motie van u ‘onbeschaafd’. Dat noemde u racistisch: ‘Hij weet als witte man wat beschaving is en ik mag als zwarte vrouw niet het lef hebben om hem tegen te spreken.’ Zo zag u dit incident ook?

„Natuurlijk. Al bedenk ik dat allemaal niet op het moment zelf. Dan probeer ik alleen maar kalm te blijven en dat kost al mijn energie. Ik kan het me niet veroorloven om op dezelfde manier te reageren als Tellegen. Dan weten we allemaal wat de nieuwskop zou zijn. Dus ik spreek mezelf toe: blijf kalm. Toch las ik daarna terug dat ík was ‘gebotst’ met de voorzitter. Ik ben de agressor. Maar kalmte is mijn troef. Dat laat haar emotionaliteit zien.”

Dat oefent u?

„Het is ervaring, routine, een overlevingsmechanisme.”

In een ander debat, eind oktober, vroeg Renske Leijten van de SP of u haar een racist vond. Ze zei dat mensen uit uw partij haar zo hadden genoemd.

„Ik vond dat een gigantische aanval, ik was er niet op voorbereid. Ik zei dat ik het niet wist. Het eerlijke antwoord zou zijn geweest: ik denk nooit aan u. Het nieuws de volgende dag was: ‘SP’er Leijten boos om racisme-aantijging’. Damned if you do, damned if you don’t. Zo voelt het. Maar ik weet ook: dit is precies waarom ik hier ben. Ik ben de boksbal waardoor patronen die voor veel mensen onzichtbaar zijn, worden blootgelegd. Dat is mijn job. Ik ben de spiegel. Ik heb zelf ook allerlei vooroordelen en blinde vlekken. Als je dat kunt accepteren van jezelf, ben je al een stuk verder.”

Lees ook dit interview: ‘Ik ben wel echt een arrogante betweter’

U deelt een gang met de SP, een andere linkse partij. Met die partij ontstond gedoe over de toiletten. Hoe zat dat?

„Voordat we het gebouw in mochten, vroegen we of er genderneutrale toiletten waren, en zo ja: waar. We hebben non-binaire mensen in de fractie en geloven niet in binariteit. Eerst stond er gewoon ‘toilet’ op de deur. Geen symbool of wat dan ook. Geen man, geen vrouw.”

Simons’ medewerkster vult haar aan: „Toen werden er A4’tjes geplakt met ‘man’ en ‘vrouw’. Die hebben we er keurig afgehaald. En we hebben papiertjes geplakt met ‘genderneutrale wc’. Die zijn er afgescheurd. Jeetjemineetje. Iedereen heeft thuis een genderneutraal toilet.”

Wat doet u zelf, na zo’n debat als dat van maandag?

„Ik praat veel tegen mezelf. Dat heb je als je alleen bent. Elke avond neem ik een half uurtje de tijd voor de spiegel. Dan laat ik mijn emotie toe, gun mezelf tijd. Na dat debat zei ik tegen mezelf: ja, het is een kutbaan. Maar wel de kutbaan die ik zelf wilde en die me voldoening brengt. Het is míjn kutbaan.”

Ockje Tellegen wil alleen schriftelijk reageren. In een korte verklaring aan NRC zegt ze dat ze ieder debat „in goede banen” probeert te leiden en „de regels die voor alle leden gelden zo eerlijk mogelijk toe te passen”. Dat had ze gedaan, vindt ze. In een tijd waarin de Tweede Kamer veel fracties telt en er „veel gevoelige onderwerpen aan de orde komen”, is dat volgens haar „al een hele klus”.

Een woordvoerder van Kamervoorzitter Vera Bergkamp (D66) laat weten dat zij naar de brief van Sylvana Simons zal kijken en „aan mevrouw Simons een reactie” zal geven. De woordvoerder verwijst ook naar de gesprekken die Bergkamp heeft met de fractievoorzitters over „de omgangsvormen” in de Tweede Kamer. „Die worden eerst afgerond.”

Lees ook dit profiel van de partij van Sylvana Simons: Botsing raakt BIJ1 in het hart