Recensie

Recensie Beeldende kunst

Transnationale adoptie, een gedemonteerde picknickdoos en een kalfje naar de slacht

Beeldende kunst Uit de vele tentoonstellingen die in galeries te zien zijn, maakt NRC elke twee weken een selectie.

The Mother Mountain Institute – Sara Seijn Chang.
The Mother Mountain Institute – Sara Seijn Chang. Foto Franz Mueller Schmidt / courtesy Hartwig Art Foundation

De tragiek van transnationale adoptie

In het midden van de ruimte staat een kleine witte berg van papier. Daarboven hangen een gele en een rode bol die langzaam door de lucht draaien. Ze doen denken aan planeten die binnen een ongekende afstand om elkaar heen cirkelen, zoals moeder en kind die elkaar niet meer kunnen bereiken.

Jarenlang kwamen de negatieve kanten van transnationale adoptie in het westen niet aan het licht. Adoptie werd gezien als een goeie daad waarbij het (wees)kind een betere toekomst kreeg, vol rijkdom en liefde. De laatste jaren wordt steeds duidelijker dat er veel haken en ogen aan transnationale adoptie zitten.

Sara Seijn Chang (Sara van der Heide) laat in het geluidskunstwerk Mother Mountain Institute de verhalen van de (biologische) moeders horen. Het zijn de schrijnende verhalen die vaak nog ontbreken in het adoptieproces.

De installatie van Chang is visueel bescheiden, misschien iets wat gekunsteld met zijn hemelsblauwe muren en primair gekleurde bollen. Overtuigend echter is de audio die uit de speakers klinkt. Het audiofragment vertelt twee geconcentreerde verhalen die je direct een pijnlijk verleden in meenemen.

Er is het verhaal van een moeder uit Bangladesh, die haar zoon naar een nabijgelegen kostschool brengt. De school heeft haar eten en goed onderwijs voor haar zoon beloofd. Wanneer ze haar zoon de volgende dag komt halen is hij verdwenen. Daarnaast is er het verhaal van een Koreaanse moeder. Ook zij wordt voorgelogen door de instantie die de adoptie afhandelt.

Chang ziet de berg in haar installatie als spirituele entiteit. Misschien is het wel de natuur die de juiste troost biedt, wanneer vragen ontdaan zijn van al hun rede en logica. Af en toe spreekt de berg. Het is een diepe mannenstem of een zachte vrouwenstem die de verhalen van de moeders onderbreekt. ‘Your home is everywhere.’ ‘You might leave the way birds leave,’ stellen zij gerust.

Zelfportret als gedemonteerde picknickdoos

Self portrait as an orientalist carpet 13 (2021) – Yeşim Akdeniz. Foto Gert Jan van Rooij

Aan het werk van de Turkse Yeşim Akdeniz (1978) kleven veel ontkenningen. Haar nieuwste serie textiele wandsculpturen, die te zien is op een veelgelaagde driemans-tentoonstelling bij de Haagse Dürst Britt & Mayhew, heet Self portrait as an orientalist carpet (2021). Erachter staan nummers: je hebt nummer 13, die helemaal zwart is, met sjorriem, stiksel en symmetrische rijen knoopjes. Je hebt nummer 11, die uit mosterdgele, oudroze en roomwitte stukken gevulde stof bestaat. En er is ook een blauw ‘tapijt’ met glinsterende kettingen, die nummer 16 heet.

Niets in deze serie ‘zelfportretten’ doet denken aan een persoon. Niets doet denken aan een chronologie, die je vanwege die nummers zou verwachten. En niets doet denken aan een tapijt, zeker niet een rijk gedecoreerd Oriëntaals tapijt. Akdeniz speelt met de westerse concepties over de Oriënt, en slaat vervolgens een andere dwarsstraat in.

Akdeniz heeft maar weinig in Nederland tentoongesteld. Na haar studie aan De Ateliers in 2004, vertrok ze naar Turkije, inmiddels woont ze in Brussel en is decaan aan de beroemde kunstacademie in Düsseldorf. Haar werk was voornamelijk figuratief, en ja het waren schilderijen.

De overstap die Akdeniz het afgelopen jaar heeft gemaakt naar een puur abstracte taal én naar textiel is een zeer geslaagde. Haar werken zien er niet soft uit, maar reusachtig, sterk en stug. Tal van organische en geometrische vormen zijn gevuld en op de onderliggende stof gestikt. Knopen zijn geslagen, kettingen uit fourniturenzaken opgehangen. Akdeniz’ zelfportretten hebben wel iets van een gedemonteerde picknickdoos, met die nieuwsgierig makende tientallen vakjes, doosjes en riempjes. Maar ook doen ze denken aan een advent-kalender. Dit werk wil je openmaken, afpellen en dan doorgronden. Niet omdat het een zelfportret is, niet een tapijt, maar iets dat op niets lijkt wat je kent.

Dat kalfje gaat vast geslacht worden

Der Geburtstag (2021) – Robert Seidel.

Een klein kalfje kijkt je onschuldig aan vanachter een rasterhek. Just in, net binnen, is de titel. Daarnaast hangt een schilderij van boomstam waaraan is geknaagd. Het zijn duidelijk knaagsporen van een bever. Zo springen we dus van kalf (Just in) naar bever (Justin). En daarmee moet die tweede titel welhaast een verwijzing zijn naar Justin Bieber (Biber is Duits, Bieber Amerikaans-Duits voor bever ). Een grapje! En dat terwijl het werk van Robert Seidel dat in galerie Gerhard Hofland in Amsterdam te zien is, eerder streng oogt dan speels.

Seidel (1983) is een schilder die is opgeleid in de figuratieve schilderschool van Leipzig; hij was daar leerling van kunstenaar Neo Rauch. Aanvankelijk waren Seidels schilderijen pixelachtige, architectonische reconstructies van de gebouwen in zijn omgeving. Het leken wel computerspel-landschappen. Gaandeweg is hij van het kleine naar het grote gegaan, ook na een werkreis naar Los Angeles, en nu beziet hij de hele wereld met zo’n pixelend, architectonisch oog.

Koel zijn zijn schilderijen niet meer. Hij construeert romantische beelden, met heel klassieke schildersmiddelen zoals tempera, een oude kleurmengtechniek met ei. Zo hangt er een groot schilderij van een ree, in sjabloonachtige vormen, in een prachtig geschilderd schaduwrijk bos, met soms transparante vlekken die contrasteren met niet- transparante hoekige vormen. Die rijkdom aan architectonisch geschilderde vormen en ijle, waterige tegenvormen zie je ook in grote (zonovergoten) stadslandschappen. Daarin wemelt het van de subtiele details. Hoogtepunt is een werk waarop een zwarte voetballer staat, tamelijk strak geschilderd, die een bal ingooit, staand voor een kronkelend groene, wattig geschilderde bomenpartij. Het zijn meesterlijk beheerst geschilderde verhalen die Seidel schildert, met raadselachtige romantisch ondertonen. Zoals het kalfje, dat vast geslacht gaat worden. Of de zwarte vorm, waar een meisje in een donker bos verwachtingsvol naar kijkt, is die nu vol onheil of juist een verrassing?