Regering-Scholz wil vooruitstrevend migratiebeleid

Nieuwe Duitse regering De Duitse coalitie, die deze woensdag aantreedt, stelt zich ambitieus op rond migratie. In hun regeerakkoord stellen de coalitiepartijen dat Duitsland een ‘migratieland’ is.

De aankomende Duitse bondskanselier Olaf Scholz (midden) dinsdag met ministers Robert Habeck (Economie en Klimaat, tweede van links) en Christian Lindner (Financiën, vierde van links) in Berlijn.
De aankomende Duitse bondskanselier Olaf Scholz (midden) dinsdag met ministers Robert Habeck (Economie en Klimaat, tweede van links) en Christian Lindner (Financiën, vierde van links) in Berlijn. Foto Tobias Schwarz / AFP

Dinsdagochtend zetten de partijleiders van SPD, Groenen en FDP, na instemming van hun achterban, hun handtekening onder het coalitieakkoord. Woensdagochtend kiest de Duitse Bondsdag de nieuwe kanselier Olaf Scholz (SPD). Scholz lost na zestien jaar Angela Merkel af, die zo op een paar dagen na het regeerrecord van Helmut Kohl mist – Kohl was 5870 dagen kanselier.

„Mehr Fortschritt wagen”, („meer vooruitgang wagen”) zo luidt de titel van het regeerakkoord, een variatie op het motto van SPD-kanselier Willy Brandts „Mehr Demokratie wagen” uit 1969. Vooruitgang zien de coalitiepartners in de vergroening en digitalisering van het land, in minder bureaucratie en in meer „innovatie en ondernemersgeest”. Onder leiding van de SPD moet Duitsland ook socialer worden en gaat het minimumloon omhoog naar 12 euro per uur. Een nieuw superministerie voor economie en klimaat onder leiding van Groenen-co-voorzitter Robert Habeck moet er voor zorgen dat Duitsland een industrie- en een autoland blijft, maar dan klimaatneutraal.

Eveneens vooruitstrevend zijn de plannen van de stoplichtcoalitie op het gebied van migratiebeleid, of tenminste ambitieus. De Frankfurter Allgemeine Zeitung noemde de nieuwe „welkomscultuur” van de coalitie „geen vooruitgang maar achteruitgang”. CDU-fractievoorzitter Ralph Brinkhaus noemde de plannen op de radio: „zeker heel, heel, heel links”. Het voorstel van de stoplichtcoalitie staat in ieder geval in opmerkelijk contrast tot omringende landen, waar politieke partijen overwegend punten menen te kunnen winnen met een zo streng mogelijk migratiebeleid.

Kansenkaart

SPD, Groenen en FDP zijn vanzelfsprekend geen zielsverwanten op het vlak van migratiebeleid; de FDP noemde in de verkiezingscampagne de Groenen nog „naïef”, en de achterban van de liberale FDP is beduidend rechtser dan die van SPD. Toch besluiten de partijen dat „Duitsland een migratieland [is]” in hun akkoord. Met name aan de oostelijke grens was dat de laatste maanden een onontkoombare conclusie: vooral in Brandenburg kwamen sinds de zomer duizenden migranten aan die via Minsk en Polen Duitsland wilden bereiken. En in de deelstaten Saksen en Beieren, waar de vaccinatiegraad laag is en ziekenhuizen tegen hun capaciteitslimiet aanzitten, worden veel ziekenhuizen draaiende gehouden door artsen en verpleegkundigen die oorspronkelijk uit Tsjechië en Polen komen.

Het migratiebeleid van de coalitie staat in contrast met dat van omringende landen

Dergelijke arbeidsmigratie wil de stoplichtcoalitie makkelijker maken door een zogenaamde „kansenkaart”, een puntensysteem naar Canadees model, om werkzoekenden toegang te geven tot de Duitse arbeidsmarkt. „Om nieuw potentieel voor wetenschap- en kennisland Duitsland te ontsluiten”, valt er te lezen in het regeerakkoord, moet het bovendien makkelijker worden om in Duitsland te studeren of een opleiding te volgen. Ook moet het makkelijker worden om een Duits paspoort te krijgen, en zal een dubbele nationaliteit mogelijk zijn.

Prestaties

Onder de stoplichtcoalitie moet het mogelijk worden om al na 5 jaar, in bijzondere gevallen al na 3 jaar, de Duitse nationaliteit te krijgen, nu is dat nog 8 jaar. Kinderen die in Duitsland geboren worden moeten, krijgen een Duits paspoort als een van de ouders minstens vijf jaar in het land woont. En voor de oudere generatie, die van de zogenaamde „Gastarbeitergeneration”, moeten de eisen voor het niveau van taalkennis naar beneden worden bijgesteld, zodat het ook voor hen makkelijker wordt om een paspoort te krijgen, „in erkenning van hun prestaties”, aldus het akkoord.

In Duitsland kunnen afgewezen asielzoekers die toch nog niet terug naar het land van herkomst kunnen ‘geduld’ worden. Die verblijven dan niet illegaal in Duitsland, maar hebben ook geen zicht op een verblijfsvergunning. Scholz’ nieuwe regering wil personen met een dergelijke status – naar schatting 200.000 mensen – die al vijf jaar in Duitsland zijn en een schoon strafblad hebben, de kans geven om een jaar met een verblijfsvergunning een baan te zoeken en de taal te leren en zo alsnog de mogelijkheid geven om papieren voor een langere periode te krijgen. Ook moeten de voorwaarden voor gezinshereniging worden versoepeld.

Daar tegenover staat dat personen met een afgewezen asielaanvraag sneller en consequenter moeten worden uitgezet. De regering-Scholz zal zich er bovendien voor inzetten om het Europese asielsysteem te hervormen; net als onder de regering-Merkel moet de humanitaire opvang en de verantwoordelijkheid gelijk worden verdeeld onder de EU-staten. De nieuwe minister van Binnenlandse Zaken Nancy Faeser (zie inzet) zal verantwoordelijk worden voor migratie.

Correctie (10 december 2021): in een eerdere versie van dit artikel als geboortejaar van Annalena Baerbock 1989 vermeld. Dat is gecorrigeerd naar 1980.

Partijleiders en markante ministers van de stoplichtcoalitie