Privéles sluipt de scholen in en vergroot ongelijkheid leerlingen

Onderwijsraad Aanvullend onderwijs kan positieve effecten hebben, maar alleen als het voor iedereen toegankelijk is, vindt de Onderwijsraad.

Leerlingen studeren bij een huiswerkinstituut in Utrecht. De opmars van betaalde bijlessen en huiswerkbegeleiding vergroot de ongelijkheid tussen leerlingen.
Leerlingen studeren bij een huiswerkinstituut in Utrecht. De opmars van betaalde bijlessen en huiswerkbegeleiding vergroot de ongelijkheid tussen leerlingen. Foto Julius Schrank

De opmars van betaalde bijlessen en huiswerkbegeleiding vergroot de ongelijkheid tussen leerlingen. Daarvoor waarschuwt de Onderwijsraad dinsdag in een advies aan het demissionaire kabinet.

Meer dan een kwart van de basis- en middelbare scholieren maakt inmiddels gebruik van aanvullend onderwijs dat door private bedrijven wordt gegeven. De prijs varieert van 10 tot 40 euro per uur.

De Onderwijsraad constateert dat dit ‘schaduwonderwijs’ steeds meer verstrengeld raakt met het gewone, publiek bekostigde onderwijs. Vaak, zo schrijft de Onderwijsraad, zeggen scholen tijdens voorlichtingsavonden voor nieuwe brugklassers al tegen ouders en leerlingen dat ze aanvullende begeleiding nodig zullen hebben en dat de ouders geacht worden dat zelf in te kopen.

Lees ook: ‘Schaduwonderwijs’ is een forse groeimarkt geworden

Bijlessen en huiswerkbegeleiding kennen veel vormen: binnen het schoolgebouw in de vorm van bijlessen of examentrainingen na schooltijd door externe bureaus, maar ook in huiswerkinstituten buiten school.

Veel basisscholen kampen met een tekort aan leraren en ze hebben allemaal meer kinderen in de klas die extra aandacht nodig hebben, sinds in 2014 zogeheten Passend Onderwijs werd ingevoerd. De leraar heeft het heel druk en soms schiet persoonlijke aandacht voor elk individueel kind erbij in. Tegelijk stellen ouders steeds hogere eisen aan de school.

Ook het aantal particuliere scholen groeit, ziet de Onderwijsraad. Alleen al het aantal privé-basisscholen, waar leerlingen in kleine groepjes les krijgen tegen betaling van gemiddeld 22.000 euro per jaar, groeide van 35 in 2015 naar 60 in 2018. Onderwijs wordt daardoor „steeds meer een stapeling van individuele belangen”, schrijft de Onderwijsraad. „Verwatering van het publieke karakter van het onderwijs” dreigt.

Aanvullend onderwijs is niet slecht, vindt de Onderwijsraad. Het kan zelfs een positief effect hebben, omdat het „een stevige impuls van verbetering en vernieuwing” kan geven. Maar dat geldt alleen als het voor iedereen toegankelijk is en als er voldoende toezicht is op de kwaliteit.

Privéscholen, zoals Luzac of Winford, staan net als gewone scholen onder toezicht van de Onderwijsinspectie. De leerlingen halen er een gewoon diploma. Bijlesbureaus of huiswerkinstituten staan niet onder toezicht.

„Jij en ik kunnen morgen een bijlesbureau beginnen”, zegt Louise Elffers, die onderzoek doet naar schaduwonderwijs. „Dan hebben we ongetwijfeld meteen veel klanten, maar er kijkt niemand naar de kwaliteit van ons werk.”

Elffers, onderzoeker aan de Universiteit van Amsterdam, de Hogeschool van Amsterdam en directeur van het kenniscentrum Ongelijkheid, ziet dat het steeds normaler wordt om bijles te nemen en dat scholen dit ook vaak promoten op voorlichtingsbijeenkomsten of tijdens ouderavonden.

Eerder dit jaar waarschuwde ook de Onderwijsinspectie voor de opmars van het private onderwijs, omdat daarmee het onderwijs in Nederland „steeds meer kenmerken van een vrije markt” zou krijgen.

De coronacrisis versterkt de groei van betaalde bijles. Verschil is wel dat de 8,5 miljard euro die het kabinet heeft uitgetrokken om de leervertraging in te halen, aan álle leerlingen wordt besteed. Maar scholen hebben niet genoeg mensen om die extra lessen te geven, laat staan om een-op-een met leerlingen te zitten. Dus huren ze commerciële bureaus in.

De Onderwijsraad pleit voor een verbod op reclame voor commerciële diensten of producten via school. Leerlingen zouden via school geen folders mogen meekrijgen waarin bijvoorbeeld wordt geadverteerd voor een betaalde typecursus. „Zulke reclame wekt onterecht de indruk dat privaat aanbod bij de school hoort en noodzakelijk is”, schrijft de Onderwijsraad. „Ouders die weinig financiële armslag hebben, kunnen hierdoor drempels ervaren in de toegankelijkheid van de school.”

Lees ook: Wat scholen kunnen leren van bijlesinstituten en privéscholen