Musicals blazen de lockdown-blues weg

Achtergrond | Comeback van de filmmusical Musicals zijn weer helemaal terug, lees je overal. Musical zou de ideale vorm zijn voor de zingende en dansende TikTok-generatie. Maar is de musical echt weg geweest?

‘In the Heights’ van Lin-Manuel Miranda.
‘In the Heights’ van Lin-Manuel Miranda. Foto Warner Bros.

Nu de oude meester Steven Spielberg zich met een remake van West Side Story waagt aan de musical – de western is het volgende filmgenre op zijn bucketlist, hint hij – lees je hier en daar over de comeback van de musical. Dat zou niet meer dan logisch zijn nu een liedje en een dansje de favoriete vorm van communicatie zijn voor de TikTok-generatie. Het biedt opwekkend escapisme tijdens de pandemie.

Zo valt het op dat het filmfestival van Cannes dit jaar als openingsfilm de curieuze rockopera Annette had en concurrent Toronto een hitmusical over verknipte tieners, Dear Evan Hansen. De verfilming van Lin-Manuel Miranda’s In the Heights beleefde zijn première, Miranda zelf regisseerde voor Netflix een musical van zijn jonggestorven idool Jonathan Larson, tick tick…BOOM!, Amazon kwam met Everybody’s Talking About Jamie, over een 16-jarige dragqueen. Tellen we jukebox-musical Sing 2 mee, zojuist naar januari doorgeschoven? Disneys Encanto?

Musicals lijken bij uitstek geschikt om ons door deprimerende lockdowns te slepen, zoals The Prom afgelopen winter deed op Netflix en Miranda’s Hamilton op Disney+, dat er naar verluidt 75 miljoen dollar voor neertelde. Maar heeft de filmmusical een comeback nodig? Spielbergs West Side Story heeft Oscarpotentieel, maar dat gold eerder voor La La Land (2016), Les Misérables (2012) of Chicago (2002). Even googlen leert dat al sinds 2000 elk jaar stukken verschijnen over de terugkeer van de filmmusical. De vraag is dus eerder: was ’ie ooit weg?

Escapisme voor opa en oma

Het antwoord luidt: ja, eind 20ste eeuw waren er nauwelijks musicals op het witte doek te zien. Hollywood voerde de musical al ruim een halve eeuw geleden af van het hoofdmenu. De vroege jaren zestig waren het herfsttij van de Hollywoodmusical, met Oscarkanonnen als West Side Story, The Sound of Music en My Fair Lady. Maar de rot zette toen al in en oubollige flops als Doctor Doolittle (1968) gaven het genre de reputatie van escapisme voor opa en oma. De laatste musical die Oscars won in de 20ste eeuw was Oliver! In 1969. Kleinburgerlijk Technicolor-vermaak ging daarna bij het grof vuil, al betekende dat niet dat zang en dans uit de film verdwenen. Die kwamen in de jaren zeventig in de vorm van hippe rockopera’s als Tommy, Jesus Christ Superstar en Hair, of ‘realistische’ blikken achter de coulissen zoals Cabaret of Fame.

Pas in de jaren tachtig werden filmmusicals een echt bedreigd genre, een uitzondering als Annie (1982) daargelaten. In de jaren negentig leek Disney-animatie het laatste bastion, met geanimeerde musicals als Aladdin, Beauty and the Beast of The Lion King. Daarom was het succes van jukebox-musical Moulin Rouge! (2001, twee Oscars) het begin van een comeback van de filmmusical, zeker toen Chicago (2002, zes Oscars) daar direct overheen kwam.

Inmiddels werkt de ‘feeding loop’ tussen Hollywood en Broadway weer op volle toeren: Hollywood verfilmt Broadwayhits, Broadway brengt Hollywoodhits op de planken. Filmmusicals kunnen onverwachtse hits zijn (Mamma Mia!, 2008) of kolossale zeperds (Cats, 2019) – maar ze zijn weer een vaste verschijning in de bioscoop.

Videoclips

Eigenlijk verbaast het vooral dat de musical ooit weg is geweest. Het is de oervorm van elk entertainment: rond de kampvuren van het Stenen Tijdperk amuseerde men elkaar ongetwijfeld met een mix van verhaal, zang en dans. Zodra de speelfilm in 1927 geluid kreeg begon de opmars van de musical, zowel in Hollywood als Bollywood. Dat hij vanaf de jaren tachtig schaars werd, hangt wellicht samen met de opkomst van MTV.

De crisisjaren van de filmmusical waren de gloriejaren van de videoclip, die vaak complete mini-musicals waren: denk aan Michael Jacksons Thriller. Met zoveel musical non-stop en gratis in de huiskamer is het geen wonder dat het publiek er niet voor naar de bioscoop ging. Maar toen MTV en de videoclip op hun retour raakten in de 21ste eeuw keerde ook de filmmusical terug. Dat kan geen toeval zijn.

Wel is de musical van de 21ste eeuw een stuk minder onschuldig. Chicago, dat in 2002 de terugkeer van de musical bezegelde, is een verhaal over moord, hebzucht, corruptie, overspel en verraad dat in 1975 eigenlijk te heftig was voor Broadway maar een kwart eeuw later helemaal op zijn plek viel. In de 21ste eeuw kan een filmmusical horror bieden (Phantom of the Opera, Sweeney Todd) of intens melodrama (Les Misérables), melancholiek realisme (La La Land) of zelfreferentie (Into the Woods). Ook de animatiemusicals die Disney na 2010 weer ging maken draaien niet langer om prinsessen die de liefde vinden; in megahit Frozen (2013) ontpopt de ‘prince charming’ zich tot schurk en vinden de prinsessen Elsa en Anna zusterliefde.

Cancelen of moderniseren?

De moderne musical draait om bevrijding, identiteit en emancipatie: van vrouw, homo en queer, zwart en latino. Voor de première van Steven Spielbergs remake van West Side Story organiseerde The New York Times vorige week een debat over het origineel uit 1961. Indertijd was de musical een progressief statement tegen jeugdgeweld en raciale vooroordelen, maar hoe kosjer is dat anno 2021 nog, met nep-Puerto Ricanen in ‘brownface’? Waren dat geen karikaturen en stigmatiseerde de musical de ‘Latinx-gemeenschap’ niet? Waarom bevatte de muziek zo weinig latin-invloeden? Was het niet beter geweest West Side Story te cancelen in plaats van te moderniseren?

Lees ook de column van Coen van Zwol over de controverse rond ‘In the Heights’: Een woke icoon moet door het stof

Hoewel Spielberg meer authentieke details toevoegt en in zijn versie Spaans en Spanglish wordt gesproken zonder ondertitels, is het de vraag of de kritiek daarmee verstomt. Zelfs Lin-Manuel Miranda moest onlangs door het stof omdat in de verfilming van In The Heights te veel lichtgetinte latino’s waren gecast. De nieuwe filmmusicals zijn misschien bevrijdend, vrijblijvend is dat allerminst.

Correctie 7/12: in een eerdere versie van dit artikel stond dat ‘West Side Story’ uitkwam in 1964. Dat moet zijn 1961, en is hierboven aangepast.