Recensie

Recensie Beeldende kunst

Kleurrijke grafieken tegen racisme op de Wereldtentoonstelling van 1900

Illustraties Behalve koloniale dorpen waren op de Wereldtentoonstelling van 1900 ook de grafieken van W.E.B. Du Bois te zien. Ze waren visueel aantrekkelijk, maar vooral pijnlijk in alle feitelijkheid.

Een van de grafieken van W. E. B. Du Bois uit 1900 en een hedendaagse variant van Mona Chalabi.
Een van de grafieken van W. E. B. Du Bois uit 1900 en een hedendaagse variant van Mona Chalabi. Foto De Illustratie Ambassade

Hoe op de wereldtentoonstellingen in 1878 en 1889 in Parijs werden naast koloniale schatten ook mensen werden tentoongesteld, is bekend. Hele dorpen werden uit de grond gestampt en tegen betaling kon je kijken naar die dorpen met hun ‘exotische’ bewoners. Ook in 1900 was dit nog het geval, maar er was in dat jaar al wel sprake van tegengeluid, dat zich manifesteerde in de expositie The Exhibit of American Negroes, vormgegeven door onder anderen de Afro-Amerikaanse academicus en mensenrechtenactivist William Edward Burghardt Du Bois (1868-1963). Hij hoopte de racistische aannames die onder de witte bevolking leefden te weerleggen.

In het Meterhuis in Amsterdam toont de Illustratie Ambassade in samenwerking met The Black Archives de expositie W.E.B. Du Bois Charting Black Lives. Daarin zijn prints van de 63 grafieken te zien die in 1900 onderdeel waren van de wereldtentoonstelling in Parijs.

Economische data

Met de hulp van studenten van de Universiteit van Atlanta verzamelde Du Bois economische en sociale data over de zwarte en witte bewoners van de Verenigde Staten. Deze data tekende hij uit in verschillend vormgegeven grafieken. Hij wilde ermee aantonen dat Afro-Amerikanen niet inferieur waren aan Anglo-Amerikanen. De wetenschappelijke resultaten van Du Bois vormden destijds een geheel nieuwe benaderingswijze in de strijd tegen racisme.

Dubbelzijdige panelen hangen op de expositie in Amsterdam aan scharnieren achter elkaar, het is alsof je door een groot boek bladert. Er is een rij met grafieken die de staat Georgia betreffen en een rij waarbij de gegevens op de gehele VS zijn gebaseerd. Met hun knallende kleuren en nauwkeurige vormen zijn de grafieken niet alleen informatief, maar ook visueel sterk.

Een van de grafieken van W. E. B. Du Bois uit 1900 en een hedendaagse variant van Mona Chalabi. Foto De Illustratie Ambassade

De thema’s die zichtbaar zijn gemaakt zijn onder meer scholing, eigendom en inkomen, maar bijvoorbeeld ook het huwelijk. Zo is er een grafiek die laat zien dat de zwarte bevolking van Georgia, sinds de afschaffing van slavernij, hun recht op het huwelijk hebben laten gelden. Door de cijfers van de gehuwde zwarte bevolking naast die van de gehuwde witte bevolking te plaatsen maakte Du Bois duidelijk dat de groepen vergelijkbaar zijn. Het huwelijk werd rond 1900 als essentieel gezien voor een beschaafde samenleving.

In een tijd waarin de zwarte bevolking van de VS, ook na afschaffing van de slavernij, tweederangs burgers bleven moet de expositie op de wereldtentoonstelling in 1900 verrassend progressief geweest zijn.

Hedendaagse grafieken

‘Deze grafiek toont niet hoe hard [ethnische minderheden] werken, maar hoe hard ze moeten werken’, luidt het onderschrift bij een van de vier grafieken die Mona Chalabi maakte voor Black History Month, in 2017. Chalabi tekende grafieken met actuele data, gebaseerd op vier grafieken van Du Bois. De grafieken van Chalabi laten niet alleen pijnlijke cijfers zien, maar tonen ook de complexiteit van het overbrengen van sociale fenomenen in een grafiek.

Met kleurrijke grafieken wilde W. E. B. Du Bois de vooroordelen achter racisme bestrijden.

Tijdens de wereldtentoonstelling in 1900 werden de grafieken ondersteunt door de fotoserie ‘Typical negro faces,’ met werk van Thomas E. Askew. Enkele exemplaren hangen nu ook in het Meterhuis. De foto’s uit die reeks moesten aantonen dat zoiets juist niet bestaat en dat de Afro-Amerikaan een diverse groep van verschillende individuen is. Naast het doel van het bestrijden van racisme geven de foto’s een mooi tijdsbeeld van begin vorige eeuw weer.

De tentoonstelling W.E.B. Du Bois: Charting Black Lives is dan zoals gezegd visueel aantrekkelijk, maar vooral pijnlijk in al zijn feitelijkheid. De harde cijfers uit het verleden, die zo keurig zijn opgetekend, vragen de toeschouwer ook een blik te werpen op racisme in onze huidige samenleving.