Opinie

Het deelbelangenspel, Den Haag en Covid-19

Tom-Jan Meeus

Je hoort vaak dat Den Haag te veel oog voor deelbelangen heeft. Toch is dit niet onlogisch: in een liberale democratie als de onze, met alleen minderheidspartijen, kom je pas tot beleidskeuzes als politici met botsende belangen oog voor elkaars positie hebben. Dit dempt ook openbare beleidsdiscussies, wat mede verklaart waarom Den Haag relatief weinig polarisatie kent (al neemt die wel toe).

Het lijkt daarom misschien dat het debat over vaccinatieplicht, actueel door de EU, in Den Haag voor het eerst wordt gevoerd. In werkelijkheid hanteren kabinetten al decennia de stelregel dat je niet moet polariseren met vaccinatiesceptici. Nog in 2018/19 herhaalde zich dit. De deelname aan het Rijksvaccinatieprogramma (RVP) daalde en volgens een advies riepen „verplichtende maatregelen” alleen „weerstand” bij ongevaccineerden op, dus die kwamen er niet.

Het goede is wel dat we hierdoor weten waar de principiële vaccinatiebereidheid op uitkomt als Den Haag niet polariseert met ongevaccineerden. Uit onderzoek van het EenVandaag Opiniepanel (30.000 deelnemers) bleek in 2019 dat 83 procent van de bevolking het rijksvaccinatie nuttig vindt, en 16 procent eraan twijfelt of het afwijst. Inzichtelijk: we weten dat een vaccinatiegraad van 83 procent voor corona te laag is om de maatschappij open te houden.

Ook interessant: Gijs Rademaker van het Opiniepanel bleek de onderliggende data bewaard te hebben. Bij grote(re) partijen (VVD, CDA, D66, PvdA, GroenLinks) was de vaccinatiescepsis laag, 2 á 6 procent (ik tel tegenstanders en twijfelaars op). SP (10 procent) en PVV (14 procent) zaten daar dichtbij. De grootste afkeer van rijksvaccinatie vond je bij SGP-kiezers: 43 procent. Daarna: PvdD (35 procent), FVD (28 procent), Denk (geen exact percentage beschikbaar), en de CU (20 procent).

Als formatiedeelnemer is die laatste partij nu elementair in het Haagse deelbelangenspel. VVD, D66 en CDA steunen het plan voor 2G – de coronapas voor wie gevaccineerd of genezen is. Toch trok minister Hugo de Jonge (Zorg, CDA) het maandag in, de CU is tegen. Ook stemde de CU donderdag voor een FVD-motie die een vaccinatieplicht wil „uitsluiten”.

Zo plaatst die partij de nieuwe coalitie nogal voor keuzes: Nederland als het Gallische dorpje dat standhoudt tegen oprukkende vaccinatieplicht in de EU? Den Haag dat polarisatie met ongevaccineerden uit de weg blijft gaan, ook nu dit tot een te lage vaccinatiegraad leidt?

Evengoed zijn niet alle CU’ers altijd uitgesproken tegen vaccinatiedwang. In 2018 wilde een politicus wegens de dalende vaccinatiegraad „meer verplichtende maatregelen in overweging” nemen mocht „de volksgezondheid in gevaar” komen: het was staatssecretaris van VWS Paul Blokhuis (CU).

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft elke dinsdag op deze plek een column.