Gokreclames zijn overal. ‘Ze doen alsof er bijna niks mis kan gaan, terwijl er heel veel mis kan gaan’

Gokreclames Sinds 1 oktober mogen elf vergunninghoudende gokbedrijven reclame maken voor online gokken. „Het lijkt bijna of er niks mis kan gaan. Terwijl er heel veel mis kan gaan.”

Betcity is één van de elf bedrijven die sinds oktober reclame mogen maken voor gokspellen.
Betcity is één van de elf bedrijven die sinds oktober reclame mogen maken voor gokspellen.

Zijn vrienden maken er een grapje van, als er in de rust van een voetbalwedstrijd op televisie een reclame voor een gokbedrijf voorbij komt. Dan krijgt David (29) geregeld via WhatsApp een gephotoshopt plaatje met daarop zijn eigen hoofd naast dat van ‘Koning Toto’ Wesley Sneijder geplakt. „Of ze vragen me in de groepschat: Hoeveel heb jij eigenlijk op deze wedstrijd ingezet?”

Zijn vrienden weten dat hij het goed kan hebben, nu hij een half jaar zijn gokverslaving onder controle heeft. „Nu voel ik er eerder afkeer van, maar ik weet ook dat het iets in mij zou hebben aangeslingerd”, zegt David, IT-professional en woonachtig in de Randstad. Hij zocht professionele hulp en stelde op internet een ban voor zichzelf in – hij komt de goksites niet meer binnen. Waren de reclames een jaar eerder op televisie te zien geweest, dan hadden ze David – zijn achternaam is bij de redactie bekend – zeker aangezet meer te gokken.

David is niet alleen. Sinds 1 oktober hebben elf gokbedrijven een vergunning in handen om online kansspelen aan te bieden. Vanaf die dag mogen de elf, waaronder staatsbedrijven Holland Casino en Toto, ook reclame maken voor online gokken – zowel internetadvertenties, als op televisie. Dus zijn er nu in veelvoud felgekleurde pop-ups en banners te zien aan de zijkant van de website waarop je scrollt, of rekent oud-profvoetballer Andy van der Meijde je tijdens de rust van een doordeweeks Europees voetbalduel voor hoe groot de kans eigenlijk wel niet is dat jouw voorspelling goed zal uitpakken. En dat je die kans niet mag missen.

De Kansspelautoriteit (KSA), die toeziet op het aanbod en gebruik van kansspelen in Nederland, heeft een norm bepaald waaraan gokreclames moeten voldoen. Zo mag het gokbedrijf zich niet richten op jongeren onder de vierentwintig jaar oud, en mogen op televisie pas na negen uur ‘s avonds reclames over online kansspelen worden uitgezonden. Er mogen ook geen rolmodellen van de leeftijdsgroep tot 24 jaar in de reclames verschijnen. Toch heeft Andy van der Meijde, het gezicht van kansspelplatform Betcity, alleen op Instagram al ruim 300.000 volgers – een platform dat vooral door jongeren en jongvolwassenen wordt gebruikt.

Gevaar voor (ex-)verslaafden

Juist het aandeel van jongeren onder gokverslaafden stijgt, zeggen verslavingsexperts. Was het standaardbeeld van een gokverslaafde eerst een man van middelbare leeftijd, dit jaar ziet Fred Steutel, directeur van verslavingskliniek Hervitas, de gemiddelde leeftijd dalen. Dat is juist een kwetsbare groep, zegt ook Floor van Bakkum, manager preventie bij Jellinek. „Jongeren zijn nog veel minder bezig met de lange termijn. Dan lijkt een gokje wagen een uitgelezen kans om makkelijk veel geld te verdienen.”

Lees ook deze column: De gokindustrie boert goed, de verslavingszorg puilt uit

„De norm voor reclames van de Kansspelautoriteit is veel te soft”, zegt Steutel. Voor de legalisering van online gokken, een onderwerp waarover al jarenlang in Den Haag werd gedebatteerd, spraken experts onder meer met Kamerleden en demissionair minister van Rechtsbescherming Sander Dekker (VVD). „Wij hebben hen erop gewezen hoe gevaarlijk het is voor (ex-)verslaafden om met reclames te worden geconfronteerd”, zegt Steutel. Meer dan eens klagen zijn cliënten na een avond tv-kijken over de reclames.

Tv-reclame voor Toto. Vooral rond voetbalwedstrijden zijn sinds oktober veel gokreclames te zien.

Ook over de inhoud van de reclames is veel te doen. Confetti, slingers en vuurwerk komen er vaak in voor, van gokken wordt een feestje gemaakt. „Het lijkt bijna of er niks mis kan gaan. Terwijl er heel veel mis kan gaan”, zegt David.

Ook Tweede Kamer-fracties struikelen over de zichtbaarheid van gokbedrijven, online en op tv, sinds oktober. En over de wijze waarop mensen worden verleid tot gokken. Jaar na jaar keerde de mogelijke legalisering van online gokken terug op de politieke agenda. Met als belangrijkste argument om gokkers weg te halen bij het illegale aanbod. Wie in Nederland voor 1 oktober al online het kaartspel blackjack wilde spelen, of achter een digitale roulettetafel een gokje wilde wagen, kon een account aanmaken op een van de vele internationale aanbieders – zij het illegaal.

Maar, schreef Kamerlid Mirjam Bikker (ChristenUnie) op Twitter, „zoveel gokreclames hebben niets te doen met gokkers naar legale sites halen, maar alles met een nieuwe groeimarkt”. Op de goed bezochte voetbalwebsite VI.nl staan bijvoorbeeld sinds kort quoteringen bij wedstrijden vermeld. Deze door bookmakers toegekende winkansen zijn bepalend voor hoeveel geld je uitgekeerd krijgt als je de uitslag van een wedstrijd goed voorspelt. VI stuurt bezoekers die op de quoteringen klikken zelfs door naar een goksite. „Door de zichtbaarheid van deze quoteringen wordt ook een groep die voorheen niet aan gokken deed ertoe verleid”, zegt Floor van Bakkum.

Samen met Michiel van Nispen (SP) diende Bikker vorige maand een motie in de Tweede Kamer in om ook voor online advertenties een tijdslot te bepalen. Medio december wordt er in de Kamer gedebatteerd over het kansspelbeleid. Dan wordt ook gesproken over een nieuwe slogan die gokkers moet wijzen op de risico’s, de opvolger van „Speel bewust. 18+”. „Voorkom Spijt, Stop Op Tijd” was een voorstel van de branchevereniging van kansspelaanbieders, waarbij tien van de elf huidige vergunninghouders zich hebben aangesloten. Grootste kritiekpunt op dat voorstel: het woord gokken ontbreekt. In Den Haag ligt nu „Wat kost gokken jou? Stop op tijd. 18+” op tafel.

Gokverslaving valt onder restgroep

Harde cijfers over het aantal gokverslaafden in Nederland ontbreken. Volgens de meest recente schatting van onderzoeksbureau Intraval lopen tussen de 160.000 en 270.000 mensen een hoog risico om verslaafd te raken. Volgens het Trimbos-instituut melden zich jaarlijks zo’n tweeduizend nieuwe gokverslaafden.

Dat het moeilijk blijft een preciezer aantal (potentiële) gokverslaafden te noemen, komt onder meer doordat er voor behandelingen tegen gokken nog geen code bestaat waarmee zorgverleners behandelingen kunnen declareren. „Wij moeten die als kliniek onder de restgroep plaatsen, waaronder ook bijvoorbeeld schizofrenie valt”, zegt Steutel. Voor drugs- en alcoholverslaving bestaan wel specifieke declaratiecodes.

De Kansspelautoriteit zette in aanloop naar de legalisering van de online gokmarkt een platform op ter bescherming van gokkers. Iemand die zich in één klap bij alle vergunninghoudende gokbedrijven wil uitschrijven, kan zich aanmelden via het Centraal register uitsluiting kansspelen (Cruks). Minimaal zes maanden is de toegang tot de actieve accounts dan geblokkeerd. Op 1 december, twee maanden na introductie, stond het aantal inschrijvingen via Cruks op 5.400.

Nog niet ieder gokbedrijf dat de Nederlandse markt op wil, is toegelaten. Van enkele bedrijven is de aanvraag nog in behandeling bij de KSA en weer andere, waaronder grote speler Unibet, moeten nog een aantal maanden wachten met de vergunningsaanvraag. Bedrijven mogen pas na twee jaar en negen maanden na hun laatste overtreding op het gebied van kansspelaanbod meedingen naar een licentie. Unibet kreeg in augustus 2019 nog een boete van 470.000 euro opgelegd voor het aanbieden van online kansspelen zonder vergunning.

Lees ook: ChristenUnie en SP willen beperking gokreclames

In april verwacht de toezichthouder de laatste vergunningsaanvragen binnen te hebben. „Dan komen er dus nog meer bedrijven bij, met nog grotere marketingmogelijkheden”, zegt verslavingsexpert Steutel. „Die zullen nog meer geld over hebben voor reclames. Wat we nu zien is nog maar het begin.”

Twee maanden na het opengaan van markt blijkt de online gokmarkt al groter dan gedacht. „De omvang van de online markt wordt nu voor 2021 geschat op 814 miljoen euro in plaats van 580 miljoen euro”, schreef KSA-voorzitter René Jansen eind vorige maand in een blog.

Schaakspel rond reclamecode

Nog voor de nieuwe vergunninghouders de gokmarkt betreden, willen tien van de elf huidige vergunninghouders een extra reclamecode opgesteld hebben. Daarin worden aanvullende voorwaarden, boven op de norm van de KSA, vastgelegd. Een conceptversie van die code werd ingezien door de Consumentenbond, die daarop vernietigend reageerde. „De code die de sector voorstelt, biedt eerder minder bescherming dan meer”, zei Consumentenbond-directeur Sandra Molenaar.

De totstandkoming van een dergelijke reclamecode is een ingewikkeld proces, zegt Michel van der Voort. Met zijn bedrijf Screenforce helpt hij adverteerders en reclamebureaus om tv-zendtijd het meest efficiënt te vullen.

Van der Voort is ook betrokken bij de gesprekken over een reclamecode. „Er wordt op verschillende borden geschaakt”, zegt hij. Zo willen potentiële nieuwe markttoetreders voorkomen dat de huidige vergunninghouders de markt te veel afschermen met strenge reclamebeperkingen. Op een ander bord staan de vergunninghouders en Consumentenbond inmiddels schaakmat. De bond wil verdere beperkingen op reclame, ter bescherming van de consument.

En ook de kansspelaanbieders en de media waarop zij adverteren hebben niet altijd dezelfde belangen. Van de gesprekken met de media zijn die met de televisiezenders het belangrijkste, vanwege hun grote bereik. „Als het om gokreclames gaat voeren ze allemaal net een iets ander beleid”, zegt Van der Voort. Zo wil RTL/Ad Alliance maximaal één gokreclame per blok en bij uitzondering, zoals live voetbal, maximaal twee. Bij Talpa ligt het maximum op twee per blok, maar rondom sportduels mogen het er dan weer drie zijn. De STER, die over de reclameblokken op publieke zenders gaat, heeft een limiet van drie gokreclames per blok – inclusief loterijreclames.

Het liefst ziet ex-gokverslaafde David dat voor de zenders een compleet verbod geldt op gokreclames. „Als ik ook voor de televisie een totale ban kon instellen, had ik het zeker gedaan.”