Hoe meer landen de Spelen in Beijing diplomatiek boycotten, hoe effectiever de boodschap aan China

Winterspelen Een politieke boycot door de Verenigde Staten van de Winterspelen in China zou pas echt effect hebben als meer landen de ban omarmen.

De tekst ‘Experience Beijing’ wordt aangebracht op een sneeuwhelling bij een olympisch testtoernooi.
De tekst ‘Experience Beijing’ wordt aangebracht op een sneeuwhelling bij een olympisch testtoernooi. Foto Tingshu Wang/Reuters

Géén officiële vertegenwoordigers naar de Olympische Winterspelen van Beijing. Met dat besluit, dat het Witte Huis maandag officieel bekend heeft gemaakt, wil de regering Biden protesteren tegen de mensenrechtenschendingen in China. In een video call met de Chinese president Xi Jinping sprak de Amerikaanse president vorige maand over het harde optreden van de Chinese autoriteiten in Tibet, Xinjiang en Hongkong en de situatie in Taiwan. Dat hun drie uur durende gesprek tot weinig resultaat leidde, zou de noodzaak voor een boycot hebben vergroot.

China waarschuwde maandag voor „resolute tegenmaatregelen” als de diplomatieke boycot wordt doorgezet. Een woordvoerder van het ministerie van Buitenlandze Zaken sprak op een persconferentie, maandag, van „een sensatiebeluste en politiek manipulatieve actie”.

Een diplomatieke boycot wordt door de Verenigde Staten gezien als een compromis tussen een complete boycot, dus ook met sporters, en niets doen. Nancy Pelosi, voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, had al laten doorschemeren dat niets doen geen optie was. „Amerikaanse leiders die wél naar China gaan, verliezen hun morele autoriteit”, zei ze. Pelosi drong er sterk bij Biden op aan het besluit te nemen.

Het is voor het eerst sinds 1980 dat de VS tot een boycot overgaan. Toen, bij de Zomerspelen van Moskou, ging het om een complete boycot, afgekondigd door oud-president Jimmy Carter, naar aanleiding van de inval van Afghanistan door het Sovjetregime. Vier jaar later werden de Spelen van Los Angeles door twintig landen geboycot, waaronder de Sovjet-Unie.

Dat Biden niet zo ver wil gaan als Carter toen, leidt in eigen land ook tot kritiek. De Republikeinse senator Tom Cotton zei vorige week dat een diplomatieke boycot van de „genocide Spelen” too little too late is. Hij vindt dat ook sporters en sponsoren thuis moeten blijven. Nikki Haley, oud-ambassadeur van de VS bij de Verenigde Naties onder president Trump, is ook voorstander van een complete boycot.

Invloedrijke landen

Volgens deskundigen heeft een diplomatieke boycot (ook wel ‘politieke boycot’ genoemd) meer effect naarmate veel landen die omarmen, vooral als het om een boycot van invloedrijke landen als Rusland en China gaat. Want het vraagt behoorlijk wat moed om zo’n besluit te nemen, zei historicus Jürgen Mittag van de Sport Universiteit in Keulen tegen het nieuwsmedium Deutsche Welle. „China is een politieke grootmacht. Landen denken niet lichtvaardig over zo’n besluit, omdat ze bang zijn voor tegenmaatregelen.”

Mittag verwacht dat niet-gouvernementele organisaties zich de komende weken steeds meer gaan uitspreken en dat de discussie over een boycot pas medio januari een hoogtepunt zal bereiken. „Pas dan zullen we zien hoe groot de actiebereidheid is”, zei hij. Een diplomatieke boycot mag volgens Mittag licht lijken in vergelijking met een totale boycot, maar als veel landen meedoen is het toch een flinke smet voor China op een groot sportevenement.

Volgens Amnesty International is de mensenrechtensituatie in China niet verbeterd sinds de Zomerspelen van 2008. In een rapport van 160 pagina’s beschreef de organisatie afgelopen zomer, aan de hand van tientallen nieuwe getuigenissen van voormalige gevangenen, hoe honderdduizenden moslims in de Chinese autonome regio Xinjiang worden opgesloten, geïndoctrineerd en gemarteld. „Onder het mom van de strijd tegen ‘terrorisme’ zijn etnische Oeigoeren, Kazakken, Hui, Kyrgyzen, Oezbeken en Tajieken het slachtoffer van de extreme maatregelen van de Chinese autoriteiten geworden”, zei Amnesty.

De diplomatieke boycot van China door de VS komt op een gevoelig moment. Vorige week maakte vrouwentennisbond WTA bekend de komende toernooien in China te schrappen, omdat er geen verbetering komt in de situatie van Peng Shuai, de tennisster die ex-vicepremier Zhang Gaoli begin november van seksueel misbruik beschuldigde. „Chinese functionarissen hebben de mogelijkheid gekregen om [...] aantoonbaar te bewijzen dat Peng vrij is en in staat is om zonder inmenging of intimidatie te spreken”, verklaarde WTA-voorzitter Steve Simon het besluit. „Hoewel we nu weten waar Peng is, heb ik ernstige twijfels dat ze vrij en veilig is en niet onderworpen is aan censuur, dwang en intimidatie.”

Dit artikel is geactualiseerd op maandag 6 december 2021 om 20.32 uur.