Recensie

Recensie Theater

NDT danst William Forsythe met chirurgische precisie

3 x deconstructie In de choreografieën die William Forsythe rond 2000 maakte, zie je hoe hij de klassieke danstaal steeds verder uitbeent, gravend naar diepere lagen en structuren. Geschikt voor fijnproevers... én kinderfeestjes. ●●●●●

‘Woven State’ van William Forsythe door Nederlands Dans Theater 1.
‘Woven State’ van William Forsythe door Nederlands Dans Theater 1. Foto Rahi Rezvani

Enthousiast gejoel is tegenwoordig bijna vaste prik na een voorstelling, hoe onbenullig ook. Maar de ovatie voor de dansers van Nederlands Dans Theater 1 was na Woven State dubbel en dwars verdiend. Op het programma staan drie werken van rond de eeuwwisseling, precies de periode waarin Forsythe bij het deconstrueren van de klassieke danstaal nog een tandje, of twee, bijzette en op zoek ging naar nog diepere lagen en structuren. Zou het eerste ballet van de avond achteraan zijn geplaatst, dan had Woven State die ontwikkeling mooi weergegeven.

In het tweede stuk, het duet Of Any If And uit 1995, hebben lichaam en beweging nog een duidelijk klassieke contour, met veel lange lijnen, soms zelf een kleine hint naar het historische balletrepertoire. Maar geïnjecteerd met onmogelijke kronkels, spiralen en opposities in het lichaam is het karakter totaal getransformeerd, evenals de manier waarop de partners elkaar benaderen; hedendaags en direct.

‘Ondanks’ de fantastische, chirurgische precisie van dansers Luca Tessarini en Nicole Ishimaru heeft het stuk ook een melancholische lading. Met de wetenschap dat Forsythe Of Any If And een jaar na het overlijden van zijn eerste vrouw creëerde, krijgen de twee zwarte dozen op het toneel een betekenisvol karakter. De ‘lijkbleke’ kostuums, de gejaagde beweging, het ineenzakken en misgrijpen kunnen ook als verwijzingen worden opgevat. Gesproken tekstflarden en losse series woorden die op bordjes aan de trekkenwand lijken de ontoereikendheid van taal ten opzichte van de dood te symboliseren. Rouw vervat in opperste, fysieke beheersing – verbluffend bewonderenswaardig én aangrijpend.

‘Woven State’ van William Forsythe door Nederlands Dans Theater 1. Foto Rahi Rezvani

Cues

One Flat Thing, Reproduced uit 2000 is juist een uitbundig spel. Twintig identieke tafels vormen, opgesteld in rijen van vijf, het grid waartussen twintig dansers in bonte shirts, broeken en sokken zich uitleven. Het is een swingend, meeslepend spel van bewegingscontrapunt tussen de vijf lijnen van Forsythes choreografische notenbalk, waartussen bewegingsthema’s ontstaan, uitwaaieren, spiegelen, omkeren. Dansers geven de thema’s met cues aan elkaar door, waardoor telkens deelformaties ontstaan, tussen, achter, voor, bovenop en onder de tafels. Ongelooflijk intelligent ontworpen, uitgewerkt en uitgevoerd – en tegelijkertijd ook geschikt voor een kinderfeestje. Het is speels, creatief en oogt als een dolle boel.

De deconstructie is compleet in N.N.N.N.N.N.N.N.N.N.N.N. voor twaalf dansers, een nieuwe bewerking van het kwartet N.N.N.N. uit 2002. In stilte wordt eindeloos gevarieerd met zwaaien en laten vallen van met name de armen, bij zichzelf en de ander, waarin telkens terugkerende poses en freezes als het ware de maatstreep aangeven in een overweldigende bewegingslawine – bijna te veel voor het oog om te verwerken.