Brieven

Vaccinatiecampagne

’Overtuig’ met persoonlijke verhalen

Illustratie
Illustratie Cyprian Koscielniak

De Britse overheid voorziet zichzelf permanent van gedragskundig advies door het Behavioural Insights Team, ook wel de ‘Nudge Unit’ genoemd. Nudging verwijst naar psychologische methoden om mensen zonder dwang of drang voorzichtig een gewenste kant op te bewegen. Het nudging-onderzoek is in de afgelopen jaren erg populair geworden. De coronacrisis daagt ook de Nederlandse gedragswetenschappen indringend uit. Wat hebben we te bieden?

De vaccinatiediscussie wordt met abstracties als ‘vrijheid’, ‘maatschappelijke tweedeling’ gevoerd, en met laagdrempelige toegang tot misinformatie. De simpele aanwezigheid van maatschappelijke druk om te vaccineren heeft zijn eigen tegendruk opgeroepen. Bij het inenten van kinderen tegen rodehond op het consultatiebureau, was er geen druk; dacht nog niemand aan een complot. Maar nu dreigt antivaccinatie een lifestyle te worden. Tégen vaccinatie zijn geeft ‘identiteitswinst’ en verhoogt het wij-gevoel. Medische informatie van deskundigen stapelt op bij het gevoel onder druk gezet te worden. Willen we de vaccinatiegraad verhogen, dan kunnen we van drang een omgekeerd effect verwachten.

Breng de crisis terug tot waar die eigenlijk over gaat: concreet en persoonlijk leed. Houd met mensen die ontslagen worden uit het ziekenhuis na genezing van Covid een kort interview, en ook met patiënten die wachten op een reguliere medische ingreep die is uitgesteld. Stel ze dezelfde vragen: 1. Hoe stond u tegenover vaccinatie voordat u het ziekenhuis inging / uw operatie werd afgelast en hoe staat u er nu tegenover? 2. Wat vindt u van de zorgverleners die u hebben geholpen? 3. Vindt u dat Covid-patiënten voorrang moeten krijgen bij opname in het ziekenhuis? 4. Heeft u een boodschap voor het publiek?

Maak van elk interview een korte videoclip en zet de geïnterviewde ook op de foto. Vat de antwoorden samen in twee regels, plak portret en samenvatting op billboards en bushokjes en verspreid alles ruim op Youtube en andere sociale media. Alles moet kunnen worden gezegd. Het gaat om verhalen, niet argumenten, over leed en over reflecties van patiënten die jij en ik hadden kunnen zijn. De loutere verbeelding van die realiteit moet het werk doen, zoals een watermetertje in de douchecel dat alleen informeert over hoeveel liter water wordt verbruikt, genoeg is om aan te zetten tot zuinigheid.

Sommige realiteit kun je echter beter niet verbeelden: zoals vaccinatiescenes. Sinds twee jaar zien we geen nieuwsuitzending meer zonder naalden. Het metaal wordt in close up gevolgd. Een verbeelding die een steuntje in de rug geeft aan wie toch al geen zin had in de prik. Waarom niet het moment pakken dat de mouw ontspannen naar beneden wordt gestroopt? En het gezicht opklaart?


psycholoog (Universiteit Leiden, Max Planck Institute of Psycholinguistics Nijmegen, Newcastle University)