Opinie

Zwarte Piet uitgerangeerd

Frits Abrahams

Zwarte Piet mag dan op zijn retour zijn, maar slaven mogen gelukkig nog altijd slaven genoemd worden, althans in NRC, dat de keus tussen ‘slaaf’ en ‘slaafgemaakte’ overlaat aan de auteur in kwestie.

Ik heb al eens beschreven waarom ‘slaaf’ mijn voorkeur heeft, maar wie ben ik? Een verdachte, witte man. Daarom deed het me goed dezelfde scepsis te proeven bij de Surinaamse schrijver Cynthia McLeod (van de bestseller Hoe duur was de suiker?), die ook nog steeds het woord ‘slaaf’ gebruikt en daarover donderdag in de Volkskrant zei: „Ik ben neerlandica en vind ‘tot slaaf gemaakt’ een tautologie. In ‘slaaf’ zit alles al: dat je als mens ontmenselijkt werd, tot object gemaakt. Bovendien is het een slechte vertaling van het Amerikaanse enslaved.”

In de kwestie Zwarte Piet ben ik minder halsstarrig geworden. Als opvoeder had ik nooit moeite met de dartele knecht van Sinterklaas, ik zag hem als een leuke, verzonnen figuur uit een onschuldig, voor kinderen bestemd sprookje. Pas de laatste jaren hoorde ik van sommige gekleurde mensen hoe vernederend dit verzinsel voor hen geweest is.

Dezelfde ontwikkeling zie ik bij anderen. Laatst las ik weer eens in Kaaskoppen, een boek dat Robert Vuijsje in 2016 samenstelde uit een serie interviews in de Volkskrant over minderheden in Nederland. Daarin interviewde hij ook cabaretier Erik van Muiswinkel, Nederlands beroemdste Zwarte Piet.

In 2014 was Van Muiswinkel zeventien keer Hoofdpiet in het Sinterklaasjournaal geweest. Vuijsje vroeg hem toen hoe het voelde als Hoofdpiet zwart te worden geschminkt. Van Muiswinkel: „Het gaat wel door je hoofd dat je iets doet wat door een aantal mensen sterk wordt afgekeurd – de bekende pijn. Ik ben bereid mee te gaan in die pijn en ik vind ook dat er veranderingen moeten komen. Maar als ik er echt last van had gehad, was ik ermee gestopt. En dat heb ik dus niet gedaan.”

Maar twee jaar later, in 2016, kreeg Van Muiswinkel er wel „echt last” van en stopte hij ermee. Voorstellen van hem en anderen om naar een andere Piet toe te werken, vonden bij de NTR te weinig gehoor, afgezien van enkele aanpassingen. „De hoofdpersonages bleven gewoon zwart, ook mijn personage.” Het afscheid deed hem pijn. „Ik had graag de twintig jaar volgemaakt.”

Van Muiswinkel zou nu weer Hoofdpiet bij de NTR kunnen zijn, want de laatste jaren is Zwarte Piet daar steeds minder zwart geworden. Tegenwoordig is Van Muiswinkel als sterk ontkleurde Hoofdpiet wel te zien in De Staff van Sinterklaas, een serie op YouTube, gemaakt in samenspraak met Jerry Afriyie, voorman van de actiegroep Kick Out Zwarte Piet.

Zwarte Piet, ontkleurd door een zwarte activist? Sommige Nederlanders zullen het als een vorm van collaboratie beschouwen. Met hen heb ik minder medelijden dan met de banketbakkers en chocoladeproducenten, door Julia Vié uitvoerig beschreven in NRC, die moeten constateren dat Zwarte Piet is „uitgefaseerd bij ons, Piet kan echt niet meer”. Uitgerangeerd dus. Ze moeten nu pieten van melkchocola maken, want Kick Out Zwarte Piet kijkt ook kritisch naar chocoladefiguren in etalages. Een winkel in Amsterdam koos er daarom voor helemaal geen chocoladepietjes meer te verkopen. Beetje flauw van Kick Out Zwarte Piet.

Zwarte Piet hoeft toch geen bleekscheet te worden?