Retoriek van de Koude Oorlog keert terug bij ontmoeting VS en Rusland in Zweden

Oekraïne-crisis Voorafgaand aan een mogelijk gesprek tussen Poetin en Biden spraken hun ministers Lavrov en Blinken met elkaar over de spanningen rond Oekraïne. Het was geen prettig gesprek.

Antony Blinken (links) en Sergej Lavrov, de ministers van Buitenlandse Zaken van de VS en Rusland, spraken elkaar donderdag in Stockholm.
Antony Blinken (links) en Sergej Lavrov, de ministers van Buitenlandse Zaken van de VS en Rusland, spraken elkaar donderdag in Stockholm. Foto Jonathan Nackstrand/Reuters

Waarom verzamelt Rusland wapens en 100.000 militairen aan de grens met Oekraïne? De regering in Kiev ziet de militaire opbouw als voorbode van een mogelijke invasie. Het kan ook een manier zijn om met dreiging concessies los te peuteren of aandacht te trekken. Losser geformuleerd: zou Vladimir Poetin 100.000 militairen verplaatsen om een Zoomsessie met Joe Biden af te dwingen?

Als aandacht de belangrijkste drijfveer van het Kremlin is, dan begint de investering vruchten af te werpen. De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Antony Blinken, zei eind deze week dat het mogelijk is dat Poetin en Biden snel contact met elkaar opnemen. „Het is waarschijnlijk dat de presidenten elkaar in de nabije toekomst spreken.”

Russische analisten gingen er al een tijdje vanuit dat Poetin uit is op een gesprek met Biden. Nadat Rusland in het voorjaar ook al eens soldaten verzamelde aan de Oekraïense grens, spraken de twee elkaar in Genève.

Lees ook deze analyse over de Oekraïne-crisis

Eigenlijk bestaat er voor Oekraïne al een formeel overlegcircuit, de contactgroep Normandië. Hierin bespreken Frankrijk, Duitsland, Rusland en Oekraïne de toekomst van Oost-Oekraïne, na het grensconflict van 2014. Recent ging Rusland niet in op een uitnodiging van bondskanselier Merkel voor overleg in de contactgroep. Moskou bespreekt de Europese kwestie liever direct met Washington.

Russisch drankgebruik

Blinken ontmoette zijn Russische tegenpool Sergej Lavrov afgelopen week in Stockholm op een conferentie van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE), de club die in de Koude Oorlog is opgericht om het gesprek tussen Oost en West mogelijk te maken. Tijdens een diner voor ministers, woensdagavond, veegden de twee elkaar volgens bronnen de mantel uit. Ze maakten elkaar verwijten en speelden op de man. Blinken maakte opmerkingen over Russisch drankgebruik. Op een formele vergadering donderdagochtend deden ze de confrontatie in netter bewoordingen nog eens over.

Lees ook deze column over Poetin en Europa

De VS eisen dat Rusland zijn militairen weg haalt bij de Oekraïnse grens. Lavrov eist dat de NAVO niet in oostelijke richting opschuift en geen zwaar wapentuig in het oosten stationeert.

„Ik heb heel duidelijk gemaakt dat we zeer bezorgd zijn en dat we vastberaden zijn Rusland ter verantwoording te roepen voor zijn acties”, zei Blinken na afloop van een gesprek met Lavrov. Blinken onderstreepte dat agressie jegens Oekraïne zal worden beantwoord met „hoge kosten en ernstige gevolgen”. Het is, zei hij, nu „aan Rusland om te de-escaleren door het aantal militairen aan de grens terug te brengen tot een niveau dat normaal is voor vredestijd en af te zien van intimidatie en destabilisatie van Oekraïne”.

Lavrov zei dat Rusland ervoor zou zorgen „dat we gehoord worden, maar het belangrijkste is onze veiligheid. Dus als de NAVO blijft weigeren om over dit onderwerp te praten, of over ideeën die de president van Rusland geopperd heeft, dan nemen we natuurlijk maatregelen om ons ervan te vergewissen dat we voor onze veiligheid, onze soevereiniteit en onze territoriale integriteit niet afhankelijk zijn van anderen.”

NAVO-top

Blinken dreigde Rusland opnieuw met economische sancties, mocht het overgaan tot actie in Oekraïne. Eerder waarschuwde ook NAVO-secretaris-generaal Jens Stoltenberg voor zware economische sancties. In het begin van de week spraken de ministers van Buitenlandse Zaken van de NAVO over de Oekraïne-crisis op een top in Riga. De NAVO-partners informeerden bij elkaar welke maatregelen opportuun worden geacht en tot welke economische en militaire stappen landen bereid zijn. De NAVO wil voldoende kracht tonen om Rusland of te schrikken, maar net niet zoveel dat Rusland het als een provocatie opvat.

Door de ouderwetse spanningen tussen Oost en West dacht de Amerikaanse minister van Defensie Lloyd Austin even per abuis dat de Koude Oorlog weer terug was. Op een persconferentie in Zuid-Korea waarschuwde hij voor een invasie van de Sovjet-Unie in Oekraïne.

Lees ook dit opiniestuk over Europa en Oekraïne